Terapia jodem radioaktywnym – Eksperci medyczni

Terapia radiojodowa wykorzystuje naturalną zdolność tarczycy do wchłaniania jodu. Po przyjęciu substancja radioaktywna przedostaje się do tkanki tarczycy. Jej promieniowanie powoduje uszkodzenia w komórkach tarczycy, które ją wchłaniają, a tym samym w sposób ukierunkowany niszczy nadaktywną tkankę. Termin „terapia radiojodowa” oznacza tę samą procedurę.

Terapia radiojodowa jest stosowana w wybranych schorzeniach tarczycy. W przypadku nadczynności tarczycy produkcję hormonów najczęściej najpierw hamuje się za pomocą leków. W zależności od przyczyny następuje następnie leczenie długotrwałe.

Terapia radiojodowa może być stosowana w przypadku następujących chorób łagodnych:

• Choroba Gravesa-Basedowa: leczenie farmakologiczne nie jest wystarczające.
• Autonomia tarczycy: komórki wytwarzają zbyt dużo hormonów tarczycy niezależnie od normalnego układu regulacyjnego. Obejmuje to autonomię rozsianą, w której obszary komórkowe rozproszone po całym narządzie działają samodzielnie.
• Guzki produkujące hormony: łagodne guzki powodują nadczynność.
• Wole guzkowe: w przypadku tego guzkowego powiększenia tarczycy wiele guzków prowadzi do nadczynności.

Guzki zimne nie należą do guzków produkujących hormony. W przypadku podejrzenia nowotworu wskazana jest raczej operacja. To, czy terapia jodem radioaktywnym stanowi alternatywę dla operacji, zależy od diagnozy i celu leczenia.

Kobiety w ciąży lub karmiące piersią nie mogą być leczone jodem radioaktywnym. Dlatego przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć ciążę.

W przypadku niektórych zróżnicowanych postaci raka tarczycy terapia radiojodem jest kontynuacją operacji. W przypadku raka brodawkowatego i pęcherzykowego tarczycy guzy mogą gromadzić jod. Leczenie ma na celu usunięcie pozostałej tkanki nowotworowej i zapobieganie miejscowemu nawrotowi.

Dodatkowa terapia jodem radioaktywnym może być również rozważana w przypadku nawrotu nowotworu lub przerzutów. Warunkiem jest to, aby nowotwory nadal wchłaniały jod.

Natomiast rak rdzeniasty i anaplastyczny tarczycy nie reagują na to leczenie. Te typy nowotworów nie gromadzą jodu, przez co dawka promieniowania nie dociera w sposób ukierunkowany do złośliwej tkanki.

W przypadku łagodnych schorzeń tarczycy efekt leczenia pojawia się zazwyczaj z opóźnieniem. Najczęściej jest widoczny po około dwóch do trzech miesięcy. Może jednak pojawić się wcześniej lub dopiero w ciągu pół roku.

W przypadku powiększenia tarczycy spowodowanego guzkami narząd ten może zmniejszyć się nawet o 50% w ciągu roku. Stopień zmniejszenia tarczycy porównuje się z jej rozmiarem przed leczeniem.

Jeśli po upływie sześciu miesięcy nadal występuje nadczynność, a obecna jest odpowiednia ilość tkanki tarczycy, wytyczne zalecają zaplanowanie drugiej terapii radiojodowej.

Wybór odpowiedniej alternatywy zależy od leczonej choroby i celu leczenia.

Przed rozpoczęciem leczenia wykonuje się test radiojodowy, który pomaga obliczyć odpowiednią dawkę.

W ramach przygotowań należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:

• Dieta uboga w jod: w przypadku schorzeń łagodnych wytyczne zalecają stosowanie przez dwa tygodnie diety bez dodatkowej soli jodowanej i ryb morskich.
• Środki kontrastowe: Przed terapią radiojodową z powodu łagodnej choroby tarczycy należy w miarę możliwości zachować co najmniej dwumiesięczną przerwę od zastosowania jodowych środków kontrastowych do badań rentgenowskich.
• Ciąża: Przed terapią radiojodową należy wykluczyć ciążę.
• Rzeczy osobiste: Proszę wcześniej ustalić, co można zabrać ze sobą na oddział medycyny nuklearnej.

Niektórych przedmiotów nie można zabrać do domu natychmiast po zakończeniu terapii radiojodowej. O obowiązujących zasadach dowiedzą się Państwo przed przyjęciem na oddział szpitala.

Preparat przyjmuje się w postaci stałej lub rozpuszczony w wodzie. Ze względu na ochronę przed promieniowaniem terapia radiojodowa w Niemczech odbywa się w warunkach szpitalnych.

Typowy przebieg zabiegu obejmuje następujące etapy:

1. Leczenie rozpoczyna się od przyjęcia kapsułki lub płynu w obliczonej dawce.
2. Pacjent pozostaje przez kilka dni na osłoniętym od promieniowania oddziale terapeutycznym.
3. Podczas pobytu w szpitalu odwiedziny są zazwyczaj niemożliwe.
4. Przed wypisaniem personel mierzy, ile promieniowania nadal emituje organizm.
5. Można opuścić oddział, gdy tylko poziom radioaktywności spadnie poniżej określonego limitu.

W ciągu pierwszych 24 godzin po podaniu leku należy pić wystarczającą ilość płynów i regularnie opróżniać pęcherz. Pozwala to zmniejszyć narażenie pęcherza na promieniowanie.

Do możliwych skutków ubocznych należą przejściowe dolegliwości w okolicy gardła i głowy. Obejmują one obrzęk gardła, ból gardła, suchość oczu oraz zaburzenia smaku.

W przypadku choroby Gravesa-Basedowa mogą pojawić się nowe problemy z oczami lub ulegnąć nasileniu. Wytyczne podają, że odsetek ten wynosi około 5% przy stosowaniu glikokortykoidów, a przy dodatkowych czynnikach ryzyka – do około 15% bez tych leków. Dolegliwości oczu mogą również wystąpić niezależnie od terapii radiojodowej.

Poważne powikłania, takie jak dolegliwości sercowe, występują bardzo rzadko. Podczas leczenia raka tarczycy uszkodzenia gruczołów ślinowych mogą powodować suchość w ustach.

Po radioterapii jodowej stosowanej w leczeniu raka tarczycy ryzyko wystąpienia w przyszłości drugiego nowotworu jest nieznacznie zwiększone.

Po wypisaniu ze szpitala zaleca się unikanie bliskiego kontaktu fizycznego z dziećmi, kobietami w ciąży i karmiącymi matkami przez kilka kolejnych dni. Dokładny czas trwania zależy od indywidualnej sytuacji.

Kobiety i mężczyźni powinni stosować środki antykoncepcyjne przez co najmniej pół roku po radioterapii jodem w przypadku łagodnych guzków tarczycy.

W ramach opieki pooperacyjnej regularnie kontroluje się wyniki badań tarczycy oraz stan samego narządu. Pozwala to ocenić, czy leczenie przyniosło wystarczające efekty, czy też konieczna jest dalsza terapia.

Ustawowe ubezpieczenie zdrowotne pokrywa koszty stacjonarnej terapii jodem radioaktywnym, o ile jest ona medycznie konieczna i wystarczająca.

Osoby ubezpieczone w ramach ubezpieczenia ustawowego płacą podczas pobytu w szpitalu 10 euro za każdy dzień kalendarzowy, z ograniczeniem do 28 dni w roku kalendarzowym. Ta dopłata nie stanowi opłaty za terapię radiojodową pokrywanej przez pacjenta.

W przypadku prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego wysokość zwrotu kosztów zależy od warunków danej umowy ubezpieczeniowej.

Leczenie to należy do dziedziny medycyny nuklearnej. O tym, czy jest ono uzasadnione, musi zdecydować lekarz posiadający specjalistyczną wiedzę w zakresie terapii z użyciem otwartych substancji radioaktywnych.

Klinika medycyny nuklearnej może obliczyć wymaganą dawkę jodu, zorganizować pobyt szpitalny oraz zmierzyć pozostałe promieniowanie przed wypisaniem pacjenta. Również planowane badania kontrolne powinny być ustalone przed rozpoczęciem leczenia.

Podczas pierwszej konsultacji warto zadać między innymi następujące pytania:

• Dlaczego w moim przypadku rozważa się terapię radiojodem?
• Jak oblicza się potrzebną ilość jodu?
• Jakie przedmioty osobiste mogę zabrać ze sobą?
• Jakie są przewidziane badania kontrolne?

Specjalistów w dziedzinie terapii radiojodowej można znaleźć na końcu tego tekstu.

Czy terapia radiojodowa jest formą radioterapii?

Tak, jest to napromieniowanie od wewnątrz radioaktywnym jodem. Substancja ta jest wchłaniana przez tarczycę i działa głównie w tkankach magazynujących jod.

Jak długo trwa pobyt w szpitalu w związku z terapią radiojodową?

W Niemczech pacjenci pozostają w szpitalu przez kilka dni. Wypisanie ze szpitala jest możliwe, gdy promieniowanie emitowane przez organizm spadnie poniżej ustalonego poziomu granicznego.

Kiedy można spodziewać się efektów?

W przypadku chorób łagodnych efekt pojawia się zazwyczaj po około dwóch do trzech miesięcy. Może on wystąpić wcześniej lub potrwać nawet do pół roku.

Jak się czuje pacjent po terapii radiojodowej?

Przez pewien czas mogą występować obrzęk szyi, ból gardła, suchość oczu lub zaburzenia smaku. Po leczeniu raka tarczycy uszkodzenie gruczołów ślinowych może dodatkowo powodować suchość w ustach.

Czy terapię radiojodową można powtórzyć?

Tak, kolejna terapia może być rozważana w przypadku raka tarczycy akumulującego jod, nawrotu choroby lub przerzutów. Jeśli po upływie sześciu miesięcy nadal występuje łagodna nadczynność, a tkanka tarczycy jest nadal obecna, wytyczne zalecają zaplanowanie drugiego zabiegu.

Kiedy operacja jest bardziej wskazana?

W przypadku podejrzenia raka lub dolegliwości spowodowanych uciskiem na sąsiednie narządy wskazana jest raczej operacja. Rak rdzeniasty i anaplastyczny tarczycy nie mogą być leczone jodem radioaktywnym, ponieważ nie gromadzą jodu.