Wagotomia to metoda chirurgicznego leczenia wrzodów żołądka i dwunastnicy. Obecnie rzadko się ją stosuje. W większości przypadków pomocne jest farmakologiczne zmniejszenie wydzielania kwasu żołądkowego. W leczeniu operacyjnym sprawdziła się resekcja żołądka.
Tutaj znajdą Państwo dalsze informacje oraz listę wybranych specjalistów i ośrodków wykonujących vagotomię.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Krótki przegląd:
Wagotomia to zabieg chirurgiczny mający na celu zmniejszenie wydzielania kwasu żołądkowego. Polega on na celowym przecięciu gałęzi nerwu błędnego w celu ograniczenia wydzielania HCl przez komórki okładzinowe. Do najważniejszych form tej operacji zaliczają się vagotomia pnia, vagotomia selektywna oraz selektywna vagotomia proksymalna. Zabieg ten stosowano przede wszystkim w leczeniu wrzodów żołądka i dwunastnicy.
Przegląd artykułów
Wagotomia - Więcej informacji
Definicja: vagotomia
Wagotomia to zabieg chirurgiczny stosowany w leczeniu wrzodów żołądka i dwunastnicy.
Wagotomia polega na przecięciu dwóch głównych gałęzi nerwu błędnego (wagotomia pniowa) lub ich rozgałęzień. Odpowiadają one między innymi za produkcję kwasu w żołądku. Wytwarzanie kwasu odbywa się za pośrednictwem komórek okrywowych w dnie i trzonie żołądka. Wydzielanie kwasu jest stymulowane przez włókna nerwowe nerwu błędnego.
Celem różnych metod vagotomii jest zahamowanie produkcji kwasu. W tym celu chirurg przecina włókna nerwowe biegnące do żołądka i dwunastnicy w różnych miejscach żołądka.
Oprócz vagotomii dostępne są również następujące zabiegi:
- Częściowe usunięcie żołądka
- Częściowe usunięcie żołądka wraz z wrzodem (dystalna resekcja żołądka)
- Połączenie obu metod
Wagotomia w przypadku wrzodów żołądka i dwunastnicy
Wrzody żołądka lub dwunastnicy powstają w wyniku zwiększonej produkcji kwasu w żołądku lub zaburzeń równowagi. Jest to głęboko położona wada błony śluzowej, która może prowadzić nawet do perforacji żołądka.
Przyczyny wrzodów żołądka lub dwunastnicy są różnego rodzaju:
- Przewlekłe zapalenie żołądka wywołane przez bakterie (Helicobacter pylori)
- Długotrwałe przyjmowanie NLPZ (np. aspiryna, diklofenak itp.)
- Spożywanie nikotyny
- alkohol
- rzadko: gruczolaki przytarczyc, wady naczyniowe (wrzód Dieulafoya)
Zapalenie żołądka jest bardzo bolesne, często występuje u osób starszych @ New Africa /AdobeStockLekami z wyboru są leki hamujące wydzielanie kwasu. Hamują one produkcję kwasu w żołądku (tzw. inhibitory pompy protonowej).
Dzięki temu w ciągu ostatnich dwóch dekad znacznie zmniejszyła się liczba wykonywanych zabiegów vagotomii. Jednak terapia farmakologiczna nie zawsze jest wystarczająca lub możliwa. W przypadku wrzodu dwunastnicy wskazana jest zatem vagotomia.
Początkowo pomocne może być odpowiednie leczenie farmakologiczne i antybiotykoterapia. Jeśli jednak u pacjenta ponownie rozwinie się wrzód dwunastnicy, vagotomia nie ma sensu: po zabiegu vagotomii supresja kwasu nie będzie znacznie lepsza niż w przypadku farmakologicznej supresji kwasu.
Anatomiczny przebieg nerwu błędnego
Nerw błędny jest dziesiątym nerwem czaszkowym. Od momentu wejścia do klatki piersiowej jest nerwem czysto przywspółczulnym. Przechodzi przez przeponę (hiatus esofageus) do jamy brzusznej.
Obszar jego unerwienia rozciąga się od żołądka, przez jelito cienkie, aż do jelita grubego. Nerw kończy się w tzw. punkcie Cannona-Böhma, który znajduje się w okolicy lewego zgięcia jelita grubego.
Nerw błędny unerwia wszystkie narządy unerwione przez układ przywspółczulny, od okolicy szyi aż po lewy zgięcie jelita grubego.
Jest to jedyny nerw czaszkowy, który unerwia obszary poza głową i szyją.
W przewodzie pokarmowym odpowiada za:
- zwiększenie perystaltyki mięśni gładkich
- zwiększenie wydzielania gruczołów w tym obszarze oraz
- zmianę składu chemicznego soków trawiennych
Podczas przejścia z klatki piersiowej do jamy brzusznej nerw błędny dzieli się na dwa pnie:
- Truncus vagalis anterior (pień przedni), biegnący po prawej stronie przełyku
- Truncus vagalis posterior (pień tylny), przebiegający po prawej stronie przełyku
- Ramus criminalis, biegnący po lewej stronie przełyku.
Anatomiczny przebieg nerwu błędnego @ pikovit /AdobeStockProcedura vagotomii
Istnieją trzy metody vagotomii:
- Selektywna vagotomia proksymalna (SPV)
- Selektywna vagotomia żołądkowa (SGV)
- Vagotomia pniowa (TV)
Selektywna vagotomia proksymalna (SPV)
W przypadku selektywnej vagotomii proksymalnej lekarze przecinają wszystkie przednie i tylne gałęzie nerwu błędnego, które biegną do dna i trzonu żołądka. Gałęzie motoryczne, które odpowiadają za motorykę żołądka, pozostają nienaruszone. W ten sposób odcina się wyłącznie gałęzie wydzielnicze nerwu błędnego.
Unerwienie antrum i odźwiernika pozostaje nienaruszone. Pozwala to uniknąć zaburzeń opróżniania żołądka.
Podczas selektywnej proksymalnej vagotomii lekarze nie mogą pominąć gałęzi criminalis. Ta gałąź nerwowa posiada włókna biegnące do dna żołądka. Stymulują one w ten sposób produkcję kwasu w górnej części żołądka. Gałąź tę należy zlokalizować i podwiązać.
Selektywna vagotomia proksymalna kończy się podwiązaniem gałęzi nerwowej ramus gastroepiploicus w okolicy wielkiej krzywizny żołądka.
Selektywna vagotomia żołądkowa (SGV)
W przypadku selektywnej vagotomii żołądkowej odcina się wszystkie gałęzie nerwu błędnego biegnące do żołądka. Obejmuje to również włókna nerwowe prowadzące do odźwiernika.
Oszczędza się jedynie gałęzie prowadzące do wątroby i zwoju trzewnego.
Zabieg ten powoduje zaburzenia opróżniania żołądka. Dlatego zawsze konieczne jest wykonanie zabiegu drenażowego (pyloroplastyka lub pyloromiotomia).
Wagotomia pniowa (TV)
W przypadku vagotomii pniowej przecina się oba pnie nerwu błędnego w pobliżu przepony. Prowadzi to do całkowitej denerwacji całego obszaru unerwionego w jamie brzusznej.
Również w tym przypadku zabieg drenażowy jest obowiązkowy.
Ze względu na poważne powikłania zabieg ten nie jest obecnie stosowany.
Powikłania vagotomii
Najczęstszym powikłaniem po vagotomii, występującym z prawdopodobieństwem około 20 procent, jest zaburzenie opróżniania żołądka. Występuje ono szczególnie po vagotomii pnia (TV).
Jest to skutek niewystarczającego rozluźnienia mięśni w okolicy ujścia żołądka (skurcz odźwiernika). W związku z tym zazwyczaj konieczna jest druga operacja.
Drugim najczęstszym powikłaniem po vagotomii, występującym w około 6–10 procentach przypadków, jest nawrót wrzodu. Przyczyną jest wówczas niedostatecznie przeprowadzona vagotomia.
Urazy śledziony i przełyku obserwuje się w 1–2% przypadków. Biegunki lub wzdęcia występują rzadziej (ok. 1%).
Po całkowitym wyzdrowieniu po vagotomii zazwyczaj nie należy spodziewać się żadnych istotnych ograniczeń w codziennym życiu.
Podsumowanie dotyczące vagotomii
W przypadku konieczności leczenia operacyjnego wrzodu żołądka lub dwunastnicy resekcja żołądka jest lepszym rozwiązaniem niż różne metody vagotomii.
Obecnie vagotomia jest stosowana tylko w bardzo rzadkich przypadkach. Została ona niemal całkowicie zastąpiona przez farmakologiczną supresję kwasu żołądkowego.
