Zabieg usuwania żylaków: skleroterapia w leczeniu żylaków i pajączków

Czym są żylaki?

Problemy z żyłami to powszechne zjawisko. Prawie co druga kobieta w starszym wieku cierpi na żylaki. W medycynie żylaki nazywane są również varices. Są to rozszerzone żyły, które z czasem mogą rozprzestrzeniać się, tworząc siatkę. W początkowej fazie żylaki są powszechnie znane jako pajączki, które najczęściej pojawiają się w zagłębieniach kolanowych lub na podudziach.

Pajączki nie są jednak ściśle rzecz biorąc żylakami. Są to raczej tylko małe gałązki żył, które są widoczne pod skórą jako niebieskie lub fioletowe siatki. Mogą one jednak być pierwszym objawem rozszerzenia powierzchownych żył nóg (zwanych również żyłami głównymi). Żyły główne (Vena saphena magna i parva) znajdują się nieco głębiej w tkankach niż mniejsze pajączki i dlatego są widoczne dopiero wtedy, gdy rozszerzenie znacznie się zwiększyło.

Jak powstają żylaki?

Powierzchowne żyły nóg, zwane również żyłami podskórnymi, znajdują się po wewnętrznej stronie uda (Vena saphena magna) oraz z tyłu podudzia (Vena saphena parva), bezpośrednio pod skórą lub w podskórnej tkance tłuszczowej. Ze względu na chodzenie w pozycji wyprostowanej i działanie grawitacji żyły te są szczególnie obciążone. Krew może się tu niejako gromadzić, co powoduje nieszczelność zastawek żylnych znajdujących się w żyle. W normalnych warunkach zastawki żylne, które znajdują się w odstępach kilku centymetrów w całej żyle głównej, zapobiegają cofaniu się krwi pod wpływem grawitacji. Umożliwiają one, że tak powiem, jedynie przepływ krwi od dołu do góry, a nie w odwrotnym kierunku. 

Ponieważ u kobiet w czasie ciąży dochodzi do rozluźnienia tkanki łącznej, znacznie częściej cierpią one na żylaki niż mężczyźni. Jednak również praca w pozycji stojącej lub siedzącej obciąża żyły powierzchowne i zwiększa ryzyko wystąpienia żylaków. 

Pacjenci z żylakami powinni często się ruszać @ Solarisys /AdobeStock

Jakie dolegliwości powodują żylaki?

Jak już wspomniano powyżej, pajączki mogą być częściowo pierwszymi objawami żylaków. Inne typowe objawy, które występują szczególnie wieczorem, to:

• obrzęk nóg i kostek
• zmęczone i ciężkie nogi
• ból (szczególnie po długim staniu i siedzeniu)

Innymi, choć znacznie rzadszymi objawami mogą być otwarte rany w okolicy wewnętrznej kostki, które nie goją się lub goją się bardzo powoli. Przyczyną tego jest gorsze odprowadzanie krwi, a w szczególności produktów rozkładu tkankowego, co z kolei prowadzi do powiększenia rany lub opóźnienia gojenia.

Czy żylaki koniecznie wymagają leczenia?

Żylaki, które nie powodują problemów, nie muszą być koniecznie leczone. Jednak żylaki nigdy nie ustępują samoistnie, a w najgorszym przypadku mogą się powiększać i ostatecznie powodować poważne problemy, takie jak nie gojące się rany na podudziu (owrzodzenie podudzia). Dlatego zaleca się, aby każdy pacjent z żylakami nosił pończochy uciskowe. Jest to szczególnie wskazane w sytuacjach obciążających, takich jak długotrwałe stanie lub siedzenie.

Przegląd różnych metod obliteracji żył

W leczeniu żylaków i pajączków dostępne są różne formy obliteracji żył, które stosuje się w zależności od stopnia zaawansowania choroby. W klasycznej skleroterapii płynnej stosuje się płynny środek do obliteracji, taki jak polidokanol, który wstrzykuje się do mniejszych żył lub pajączków, wywołując tam kontrolowaną reakcję zapalną, w wyniku której ścianki żył zrostają się. W przypadku większych lub głębiej położonych żył odpowiednia jest skleroterapia piankowa, w której środek sklerotyzujący jest przed wstrzyknięciem spieniany powietrzem. Dzięki piankowej konsystencji środek lepiej wypiera krew, dłużej przylega do ścianki żyły i może zapewnić skuteczniejsze zrosty. W wybranych przypadkach wskazane może być również sklerotyzowanie większych odcinków żył, zwłaszcza gdy nie można zastosować zabiegów laserowych lub wykorzystujących częstotliwość radiową. Wszystkie metody są wykonywane ambulatoryjnie i należą do łagodnych metod leczenia żylaków i pajączków. Decydujące znaczenie dla uzyskania optymalnych wyników ma właściwy dobór metody oraz konsekwentna terapia uciskowa w okresie pooperacyjnym.

Jakie są inne możliwości leczenia żylaków?

• Terapia uciskowa za pomocą bandaży lub pończoch: polega to na uciskaniu żył od zewnątrz, co pozwala na lepsze zamykanie się zastawek żylnych.
• Tak zwana terapia endoluminalna z wykorzystaniem energii laserowej lub częstotliwości radiowej: w tym przypadku za pomocą specjalnych sond, które wprowadza się do żyły z zewnątrz, ścianka żyły jest poddawana działaniu ciepła od wewnątrz, co powoduje jej podrażnienie, stan zapalny i ostatecznie zamknięcie w wyniku zrostu. 
• Chirurgiczne usunięcie żylaków (krossektomia i stripping): Zasadą leczenia operacyjnego jest odcięcie żyły powierzchownej w pachwinie lub w dołku podkolanowym (krossektomia) oraz jej całkowite wycięcie (stripping).
• Leczenie sklerotyzujące: Również w tym przypadku dochodzi do zapalenia i zrostu ścianek żył od wewnątrz. W przeciwieństwie do terapii laserowej i radiowej odbywa się to jednak za pomocą tzw. środków sklerotyzujących w postaci płynnej lub piankowej.

Środek do skleroterapii rozpuszcza komórki wewnętrznej ściany naczynia, a reakcja zapalna powoduje zrosty żylaków @ Pepermpron /AdobeStock

Na czym dokładnie polega zabieg skleroterapii?

Podczas zabiegu skleroterapii do chorych żył wstrzykuje się tzw. środek do skleroterapii, najczęściej jest to polidokanol (Aethoxyskerol®, 0,25–3%), a następnie uciska się je od zewnątrz. W idealnym przypadku reakcja zapalna na polidokanol powoduje zrost ścianek żył. W przypadku pajączków i mniejszych żył zabieg ten (tzw. skleroterapia płynna) jest zazwyczaj bardzo skuteczny.

Oprócz zwykłego wstrzyknięcia płynnego polidokanolu, w flebologii istnieje jeszcze jedna możliwość skutecznego usuwania żył. Terapia ta nazywana jest skleroterapią piankową. W przypadku skleroterapii piankowej środek do skleroterapii jest mieszany z powietrzem, zanim zostanie również wstrzyknięty pod skórę. Jest to zalecane zwłaszcza w przypadku żył o większej średnicy, aby zapewnić oszczędne zużycie środka do skleroterapii, a mimo to skutecznie zablokować ścianki żył.

Kiedy wykonuje się zabieg obliteracji żył?

Ostatecznie to pacjent i lekarz prowadzący decydują, która z wyżej wymienionych metod leczenia zostanie wybrana. Skleroterapia może być z powodzeniem stosowana zwłaszcza w przypadku mniejszych naczyń (pajączków). W przypadku większych naczyń należy liczyć się z niebagatelnym ryzykiem, że żyła nie zostanie całkowicie zablokowana, a terapia nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. W takich przypadkach preferowane jest wycięcie żylaków lub leczenie laserowe lub radiowe. 

Co dzieje się przed, w trakcie i po zabiegu skleroterapii?

Zazwyczaj zabieg przeprowadza się w pozycji leżącej. Dawka środka do skleroterapii zależy od masy ciała pacjenta. Najpierw miejsce wkłucia jest dokładnie dezynfekowane, a następnie lekarz wstrzykuje pod skórę niewielką ilość powietrza, aby wyprzeć krew. Następnie do żyły wstrzykuje się płynny lek. Lekarz musi jednak uważać, aby nie wstrzyknąć leku do otaczających tkanek.

Podobnie działa skleroterapia piankowa. Jednak lekarz miesza lek z powietrzem jeszcze przed zabiegiem, zanim wstrzykuje środek do żyły. Krew jest również wypierana przez piankową konsystencję środka, dzięki czemu lek może rozwinąć swoje działanie. Po zabiegu skleroterapii miejsce wkłucia zakrywa się wacikiem. Następnie pacjent musi nosić pończochy uciskowe, które wywierają równomierny nacisk na tkankę.

W przypadku obliteracji żył lekarz leczy pacjenta poprzez wstrzyknięcie pianki lub płynnego środka obliterującego, np. polidokanolu @ rh2010 /AdobeStock

Jakie powikłania mogą wystąpić podczas zabiegu obliteracji żył?

Chociaż skleroterapia należy do standardowych metod leczenia patologicznych zmian naczyniowych, zabiegowi temu towarzyszy pewne ryzyko.

Do najczęstszych powikłań należą:

• stany zapalne
• Infekcje
• Krwawienia spowodowane uszkodzeniem naczyń
• przebarwienia skóry
• nieodwracalne uszkodzenia nerwów
• Zaburzenia gojenia się ran
• reakcje alergiczne wywołane środkami do skleroterapii
• Zatrzymywanie wody
• Tworzenie się skrzepów krwi

Na co należy zwrócić uwagę po zabiegu obliteracji żył?

Niewielkie obrzęki, zaczerwienienia lub przebarwienia skóry (siniaki) są całkowicie normalne po zabiegu obliteracji żył. Pacjenci powinni jednak zgłosić się do lekarza, jeśli wystąpią u nich

• gorączki
• bólu
• silnym zaczerwienieniem i obrzękiem skóry
• drętwienia lub mrowienia w nogach i stopach
• niebieskiego zabarwienia palców stóp

.

Aby uniknąć ryzyka infekcji, pacjenci powinni w okresie gojenia się ran zrezygnować z opalania się, sauny i solarium. Krótki prysznic jest dozwolony, o ile miejsce wkłucia zostanie zakryte plastrem.

Po zabiegu skleroterapii niezwykle ważna jest aktywność fizyczna, aby zapobiegać powstawaniu pajączków i żylaków. Pacjenci muszą bezwzględnie unikać długotrwałego stania i siedzenia. Nogi należy jak najczęściej trzymać w pozycji uniesionej, a dodatkowo spacery, nordic walking i jogging zapewniają lepsze krążenie krwi.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące skleroterapii

Jak działa terapia skleroterapii w przypadku żylaków i pajączków?
Terapia skleroterapią polega na wstrzyknięciu środka sklerotyzującego do zmienionej chorobowo żyły, co wywołuje tam kontrolowaną reakcję zapalną. W wyniku tego ścianki żyły zrostają się, a żyła przekształca się z czasem w pasmo tkanki łącznej. Proces ten dotyczy zarówno mniejszych żylaków i pajączków, jak i niektórych większych lub głębiej położonych żylaków, o ile odpowiednie są dane metody skleroterapii. Celem jest przekierowanie przepływu krwi z patologicznie rozszerzonych żył i osiągnięcie optymalnych wyników w dłuższej perspektywie.

Co dzieje się bezpośrednio po zabiegu?
Bezpośrednio po zabiegu leczona żyła jest uciskaną, aby wyprzeć krew z żyły i umożliwić optymalne działanie środka do skleroterapii. Często pojawiają się niewielkie siniaki, przejściowe stwardnienie lub uczucie ucisku w obszarze leczonych żył. Zmiany te są typowe i zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku tygodni po zabiegu. W przypadku pajączków lub żylaków mogą również pojawić się niewielkie brązowawe przebarwienia, które w rzadkich przypadkach utrzymują się przez kilka tygodni lub miesięcy.

Ile sesji jest potrzebnych, aby uzyskać dobre wyniki?
W zależności od stopnia zaawansowania żylaków lub pajączków może być konieczne wykonanie kilku sesji. Mniejsze żyły często dobrze reagują już po jednej sesji, podczas gdy większe żyły lub głębiej położone żylaki wymagają wielokrotnych zabiegów, aby osiągnąć całkowite zablokowanie. Wybór metody – płynny środek do obliteracji lub pianka, która jest wcześniej przygotowywana i przetwarzana – również wpływa na liczbę zabiegów.

Jakie ryzyko lub skutki uboczne mogą wystąpić?
Zabiegi te są uważane za łagodne i zazwyczaj nie powodują prawie żadnych skutków ubocznych. Niemniej jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić powikłania, takie jak reakcje alergiczne na środek do skleroterapii, silniejsze stany zapalne, powierzchowna zakrzepica lub wyraźny obrzęk. Celem leczenia jest zminimalizowanie ryzyka wystąpienia skutków ubocznych i powikłań. Decydujące znaczenie mają tutaj prawidłowa technika, precyzyjnie dobrane stężenia środka do skleroterapii oraz odpowiednia terapia uciskowa.

Na co należy zwrócić uwagę podczas opieki po zabiegu?
Opieka po zabiegu ma kluczowe znaczenie dla pozytywnego przebiegu gojenia. W pierwszych dniach pacjenci powinni unikać bezpośredniego nasłonecznienia obszarów poddanych zabiegowi, ponieważ może to prowadzić do zaburzeń pigmentacji. Na początku należy również unikać sauny i solarium. Ruch, regularne spacery i uniesienie nóg wspomagają odpływ krwi w żyle i przyspieszają gojenie. Pończochy uciskowe dodatkowo stabilizują leczone żyły. W przypadku większych żylaków lub żylaków położonych głębiej wskazane może być konsekwentne stosowanie ucisku przez tygodnie lub miesiące.

Kiedy wskazane jest leczenie sklerotyzujące żylaków?
Leczenie sklerotyzujące żylaków stosuje się, gdy żyła jest zaburzona funkcjonalnie lub widoczna kosmetycznie, a inne metody nie są absolutnie konieczne. W przypadku mniejszych żylaków i pajączków lub żylaków w początkowej fazie skleroterapia jest często bardzo skuteczna. W innych przypadkach, na przykład przy większych żylakach, skleroterapia może być wskazana tylko w ograniczonym zakresie, dlatego zaleca się alternatywne metody, takie jak laser lub radiofrekwencja. Skleroterapia jest metodą leczenia żylaków, która jest szczególnie odpowiednia, gdy dotknięte chorobą żyły nie są zbyt mocno rozszerzone.