Her adımda ağrı hissedildiğinde: Ayak bileği artrozu için modern tedavi yöntemleri

Diz veya kalçadaki artroz genellikle yaşa bağlı aşınma iken, ayak bileği artrozunun çoğunlukla somut bir öyküsü vardır. Vakaların yaklaşık %80’inde, bu durum bir kazanın geç dönem sonucu olarak ortaya çıkar (travma sonrası artroz). Bu, yıllar önce meydana gelmiş karmaşık bir ayak bileği kırığı veya sık sık ayak bileğinin burkulması (bağ yırtılmaları) nedeniyle oluşan kronik instabilite olabilir. İşin aldatıcı yanı şudur: Yaralanma çoktan iyileşmiş gibi görünse bile, en ufak bir yanlış hizalanma veya kıkırdak hasarı yıllar boyunca artroza yol açabilir. Kıkırdak aşınır, eklem boşluğu daralır ve kemikler birbirine sürtünerek ağrıya neden olur.

• Başlangıç ağrısı: Sabahları veya uzun süre oturduktan sonra atılan ilk adımlar sert ve ağrılıdır.

• Yükleme ağrısı: Uzun yürüyüşlerden sonra ayak bileği şişer ve ağrır.

• Hareket kısıtlılığı: Ayağın yere basması giderek zorlaşır ve bu durum sıklıkla topallama ile sonuçlanır.

Erken evrelerde ortopedistler her zaman eklemi korumaya çalışır. Özel tabanlık, fizik tedavi veya iltihap önleyici enjeksiyonlar (örn. hiyalüronik asit veya kortizon) gibi konservatif önlemler, şikayetleri genellikle uzun süre hafifletebilir. Artroskopi (eklem içini inceleme) de, rahatsız edici kemik kenarlarının veya iltihaplı dokunun minimal invaziv bir şekilde çıkarılmasıyla (“eklem temizliği”) yardımcı olabilir.

Kıkırdak tamamen tahrip olmuşsa (4. derece artroz), hastalar bir karar vermek zorundadır: Eklem sabitlemesi (artrodez) mi, yoksa yapay eklem (protez) mi?

1. Eklem sabitlemesi (artrodez): Bu yöntem, kalıcı ağrısızlık ve yüksek yük taşıma kapasitesi açısından hâlâ “altın standart” olarak kabul edilmektedir. Bu işlemde kaval kemiği ile ayak bileği kemiği birbirine sıkıca bağlanır. Avantajı: Eklem son derece stabil ve ağrısızdır. Komşu ayak eklemleri hareketi kısmen telafi ettiği için hastalar genellikle tekrar normal şekilde yürüyebilir. Dezavantajı: Üst ayak bileği eklemindeki hareket kabiliyeti kaybedilir. Bu durum uzun vadede komşu eklemlerde aşırı yüklenme kaynaklı hasarlara yol açabilir.

2. Ayak bileği protezi: Modern 3 bileşenli protezler, tedavide devrim yaratmıştır. Bu protezler, kaval kemiği ve ayak bileği kemiği için metal bileşenlerden ve bunların arasında bulunan kaygan bir plastik çekirdekten oluşur. Avantajı: Doğal yürüyüş şekli korunur. Komşu eklemler korunur. Uygun olduğu hastalar: Kemik kalitesi iyi olan, ağır fiziksel iş yapmayan ancak hareket kabiliyetini korumak isteyen hastalar (örneğin yürüyüş veya bisiklet sürme gibi aktiviteler).

"Tek" en iyi çözüm diye bir şey yoktur. Artikülasyon mu yoksa protez mi daha uygun olduğu, yaşa, aktivite düzeyine ve kemik yapısına bağlıdır. Günümüzde uzman ayak cerrahları, hastaların her adımda ağrı hissetmeden tekrar sağlam bir zemine basabilmeleri için genellikle kişiye özel çözümler sunabilmektedir.