Radyoterapi (Radyoonkoloji) | Tıp Uzmanları ve Bilgiler

Radyoterapi, radyoonkoloji veya radyoterapi olarak da adlandırılır ve kanser hastalıkları ile bazı iyi huylu hastalıkların tedavisinde önemli bir yöntemdir.

Radyoterapi genellikle, yüksek enerjili ışınların mümkün olduğunca tümörde yoğunlaştırıldığı, lokal olarak sınırlı bir tedavi şeklidir. Kanser hücreleri, sağlıklı hücrelere göre radyasyona daha duyarlı olduğundan, kanser hücreleri hasar görerek ölür.

Buna karşılık, lokal uygulama sayesinde sağlıklı doku korunur ve radyoterapinin yan etkileri bu sayede minimum düzeyde kalır.

Radyoterapinin amacı çoğu durumda hastalığın iyileştirilmesidir (küratif radyoterapi). Günümüzde, henüz metastaz oluşturmamış tümör hastalıklarının yaklaşık üçte biri, brakiterapi, intraoperatif radyoterapi veya perkütan radyoterapi gibi radyoterapi teknikleriyle tedavi edilebilmektedir. Kanser ışınlamasından sonra tümörün ideal olarak tamamen ortadan kaldırılmış olması gerekir.

Ancak tüm tümörler radyoterapiye aynı derecede iyi yanıt vermez. Bu nedenle radyoterapi uzmanları (radyoonkologlar), radyasyona duyarlı ve radyasyona dirençli tümörler arasında ayrım yaparlar.

Bununla birlikte, hastaya dokuyu ışınlara daha duyarlı hale getiren sitostatik ilaçlar verilmesi (radyokemoterapi), tümör dokusunu hedefli olarak ısıtan (derin hipertermi veya kısaca hipertermi) ilaçlar verilmesi ya da planlanan toplam ışın dozu birkaç seansa bölünmesi (fraksiyonlu radyoterapi veya fraksiyonlama) yoluyla iyileştirilebilir.

Neoadjuvan tümör ışınlamasında amaç, tümörü, sonraki ameliyatın veya kemoterapinin daha başarılı olacağı ölçüde küçültmektir.

Buna karşılık, ameliyat sonrası (örneğin meme kanseri veya beyin tümöründe) vücutta kalan tümör hücrelerinin, ameliyatı takip eden bir ışınlama ile ortadan kaldırılması amaçlanır; bu duruma adjuvan tümör ışınlaması denir.

Palyatif radyoterapi kapsamında ise artık iyileşme değil, yaşam kalitesinin iyileştirilmesi veya korunması ön plandadır; örneğin kemik metastazlarında ağrının hafifletilmesi gibi.

Günümüzde, örneğin

• beyin tümörü,
• meme kanseri,
• prostat kanseri,
• kolon kanseri,
• akciğer kanseri veya
• rahim ağzı kanseri

için radyoterapi uygulanır.

Bu tümör radyoterapisinin yanı sıra, radyoterapi ağrı tedavisinde de bir başka uygulama alanına sahiptir. Bu şekilde, düşük dozda röntgen ışınları (röntgen uyarıcı radyoterapi),

• özellikle hareket sisteminden kaynaklanan kronik ağrılar, örneğin tenisçi dirseği, ağrılı omuz veya artrozda görülen kalça eklemi ağrıları,
• ve keloidler, Dupuytren hastalığı veya sedef hastalığı gibi iyi huylu hastalıklar

diğer yöntemler istenen etkiyi sağlamadığında kullanılır.

Kanser hastalıklarının radyasyon onkolojisi tedavisinde ve ağrı tedavisi amaçlı ışınlamada, radyoterapi uzmanlarının kullanabileceği geniş bir hizmet yelpazesi mevcuttur.

Radyoterapi kliniklerinde uygulanan klasik yöntem, perkütan radyoterapidir; bu yöntemde hasta ya da ışınlanacak doku, bir röntgen cihazına benzer bir ışınlama cihazının altında bulunur. Yüksek enerjili ışınlar vücut dışından deriyi delerek (perkütan) vücuda girer.

Radyoterapi sırasında, ışınların sağlıklı dokulara zarar vermemesi için hasta hareket etmemelidir. Örneğin meme kanseri radyoterapisinde solunum hareketinin bile olumsuz sonuçlara yol açabileceği için, radyoterapinin solunuma uyarlanmasını sağlayan yöntemler geliştirilmiştir (solunumla tetiklenen radyoterapi).

© Thomas Hecker / Fotolia

Buna karşın, kısa mesafeli radyoterapi olarak da adlandırılan brakiterapide, ışın kaynağı (tohumlar olarak adlandırılan minik radyoaktif metal kürecikler) doğrudan tümör dokusuna veya vücut boşluğuna yerleştirilir. Brakiterapinin başlıca uygulama alanları jinekolojik tümörler ile yemek borusu ve prostat kanserleridir.

İntraoperatif radyoterapide ise tümör, ameliyat sırasında doğrudan ışınlanır. Böylece, ışınlama bölgesinde bulunan organlar, basitçe kenara itilerek daha iyi korunabilir. Brakiterapinin çalışma prensibi videoda açıklanmaktadır:

Yoğunluk ayarlı radyoterapi ile ışın yönünün defalarca değiştirilmesi sayesinde, hedefe tam isabetli ve dokuya zarar vermeyecek şekilde ışınlama yapılabilir. Bu yüksek hassasiyet, tomoterapi ile de elde edilir. Burada bir ışın kaynağı, hastanın ışınlanacak bölgesi etrafında her yönden döner. Bilgisayarlı tomografi ile tümörün konumu kontrol edilir ve tümöre yetersiz doz uygulanmasını ve normal dokuda aşırı doz oluşmasını önlemek için ışınlama ayarlanır (görüntü kılavuzlu radyoterapi).

Radyoterapinin bir başka türü ise yeşil lazer (Greenlight lazer) ile uygulanır. Lazerin dalga boyu, yeşil görünür renk spektrumunda yer alır ve kırmızı kan pigmenti tarafından emilir. Lazer ışınları sadece doku yüzeyine nüfuz eder ve bu şekilde tümörlerin büyümesini engeller. Greenlight lazer, prostat büyümesinin tedavisinde de kullanılır. Videoda, yeşil tedavi lazerinin nefes borusunda kullanımı gösterilmektedir:

Stereotaksi veya daha doğrusu stereotaktik radyocerrahi yönteminde, tümör yüksek enerji dozları yardımıyla “kesilerek çıkarılır”. Bu yöntem özellikle beyin tümörü radyoterapisinde uygulanmaktadır.

Radyoonkolojinin nispeten yeni bir türü olan proton tedavisi, şu ana kadar yalnızca az sayıda merkez ve radyoterapi kliniğinde uygulanmaktadır. Bu radyoterapinin avantajı, ana ışın dozunun tümöre hedefli bir şekilde yönlendirilebilmesi ve tümörün üstündeki ve altındaki dokuların büyük ölçüde korunabilmesidir.

Bu lokal yöntemlerin yanı sıra, vücutta dolaşan lösemi veya lenfoma hücrelerinin tüm vücuda radyasyon uygulanarak yok edildiği tam vücut ışınlaması da bulunmaktadır. Bu yöntemle ayrıca, kemik iliği veya kök hücre nakli öncesinde vücudun kendi kemik iliği de yok edilir.

Ağrı tedavisinde ise X-ışını uyarıcı radyoterapi uygulanır. Röntgen uyarıcı ışınlamanın etkisi hakkında çeşitli teoriler bulunmaktadır. Örneğin, düşük dozda ışınlamanın metabolizmayı uyardığı, asit-baz dengesini etkilediği veya otoimmün süreçleri ve kan dolaşımını engellediği düşünülmektedir.

Radyoterapinin yan etkileri, ışın dozuna, nüfuz derinliğine, seans sayısına ve ışınlanan dokuya bağlı olarak sağlıklı dokularda ortaya çıkabilir. Radyoterapinin erken dönem reaksiyonları arasında örneğin şunlar yer alır

• Ciltte kızarıklıklar
• Mukoza iltihabı
• Şişkinlik hissi
• Mide bulantısı
• İshal
• nadiren saç dökülmesi.

Geç dönem yan etkiler arasında örneğin damar daralması, yara izi oluşumu, ciltte renk değişikliği veya ağız kuruluğu sayılabilir; meme kanseri radyoterapisinde ise koroner kalp hastalığı da görülebilir.

Radyoterapiye bağlı ikincil tümör veya germ hattı hasarı gelişimi çok nadirdir.

Radyoterapi, deneyimli bir radyoterapi/radyoonkoloji veya radyoloji uzmanı tarafından uygulanmalıdır. Bir radyoterapi uzmanı, tıp fakültesi eğitiminden sonra beş yıllık bir uzmanlık eğitimi tamamlamıştır.

Bir kliniği radyoterapi (radyoonkoloji) için “en iyi klinik” veya “en üst düzey klinik” olarak nitelendirmek mümkün değildir. Kanser hastalıklarının radyasyon onkolojisi tedavisi ve ağrı tedavisi amaçlı radyoterapi konusunda uzmanlaşmış ve bu alanda geniş deneyime sahip doktorlar ve klinikler elbette mevcuttur. Radyoterapi (radyasyon onkolojisi) alanındaki bu uzmanları Leading Medicine Guide'da bulabilirsiniz.

Leading Medicine Guide’da yalnızca seçilmiş, yüksek nitelikli tıp uzmanları ve uzman hekimler yer almaktadır. Listede yer alan tüm doktorlar, yüksek mesleki uzmanlığa sahiptir, radyoterapi ve radyoonkoloji alanında mükemmel deneyime sahiptir ve Leading Medicine Guide’ın sıkı kabul kriterlerini karşılamaktadır.