Brakiterapi: Tedavi bilgileri ve brakiterapi uzmanları

Temel iki yöntem, afterloading ve tohum implantasyonudur.

Işın kaynakları iğnelerle doğrudan tümöre yerleştirilirse, buna interstisyel brakiterapi denir; bu durumda ışınlama tümör dokusunun tam ortasında gerçekleşir.

Afterloading (sonradan yükleme yöntemi) yönteminde ise öncelikle tedavi edilecek bölgeye tüpler, içi boş borular veya içi boş iğneler yerleştirilir. Ardından, bir afterloading cihazından bilgisayar kontrollü olarak nokta şeklindeki radyasyon kaynakları sokulur. Işınlamadan sonra kaynaklar geri çekilir ve hortumlar çıkarılır. Afterloading yönteminde, kaynağın her bir konumda ne kadar süre kalacağı (bekleme süresi) hassas bir şekilde kontrol edilebilir; böylece doz dağılımı tümörün şekline göre ayarlanır.

Tohum implantasyonu sırasında, radyoaktif metal çubuklar ultrason kontrolü altında içi boş iğneler vasıtasıyla etkilenen organa yerleştirilir. Çubuklar genellikle bu organ içinde kalıcı olarak kalır.

İntrakaviter brakiterapide kaynak, özel aplikatörler aracılığıyla vücudun doğal boşluklarına – örneğin rahim ve vajinaya veya yemek borusuna – yerleştirilir. Işınlama sonrasında tekrar çıkarılır. Işınlama sonrasında tekrar çıkarılır.

Yüzey brakiterapisinde (kontakt terapi) de kaynak, bir aplikatör vasıtasıyla tümörün hemen üzerindeki vücut yüzeyine sadece geçici olarak yerleştirilir; örneğin cilt kanseri veya koroid melanomunda olduğu gibi.

Özellikle küçük veya lokal olarak ilerlemiş tümörler, iç radyoterapi ile tedavi edilebilir. Buna karşın, metastazlar bu iç radyoterapi için uygun değildir.

Brakiterapi uzmanları, bu tedavi yöntemini çeşitli tümörlerin tedavisinde başarıyla uygulamaktadır.

• Meme kanserinde brakiterapi: Meme koruyucu ameliyatın ardından, tümör yatağı, yani tümörün bulunduğu ve nüksün en olası olduğu bölge, hedefli olarak ışınlanabilir.
• Prostat kanserinde brakiterapi: Prostat kanserinde, ultrason kontrolü altında ince iğneler vasıtasıyla yaklaşık 30 ila 50 adet “tohum” doğrudan prostat içine yerleştirilir ve bu tohumlar ömür boyu orada kalır. Bu tohumlar prostat dokusunda kalıcı olarak kalır, ancak yaydıkları radyasyon birkaç ay içinde azalır. 
• Rahim ağzı kanserinde brakiterapi: Işın kaynağı, bir aplikatör yardımıyla rahim boşluğuna yerleştirilir.
• Cilt kanserinde brakiterapi: Cilt kanserinde radyasyon kaynağı dışarıdan, ancak doğrudan tümörün üzerine yerleştirilir.
• Gözde brakiterapi: Gözdeki tümörlerde (örn. koroid melanomu) de kontakt terapi kullanılır.
• Kolorektal kanserde brakiterapi: Işın kaynağı, anterloading yöntemi ile bağırsak lümeninde tümörün yanına yerleştirilir.

Brakiterapi, radyasyon kaynağının tümöre olan yakınlığı nedeniyle, vücudu daha az yıpratan ve yan etkileri az olan bir kanser tedavisidir. Tümöre doğrudan radyasyon uygulanması sayesinde, çevredeki organların korunması ön planda tutulur. Buna karşın, perkütan radyoterapi, tümöre ulaşana kadar yol üzerindeki sağlıklı dokuları da etkiler; bu bölgelerde radyasyona bağlı hasar riski daha yüksektir.

Yan etkiler, cerrahi tedavi, kemoterapi veya hormon tedavisi ile karşılaştırıldığında en aza indirgenmiştir.

Ayrıca brakiterapi, tümörün türüne bağlı olarak, brakiterapi kliniklerinde hem yatarak hem de ayakta tedavi olarak uygulanabilir. Genel anestez gerekmez veya çok kısa süreli bir genel anestezi yeterlidir. 

Diğer avantajlar şunlardır

• hastanede kalış süresinin önemli ölçüde kısalması,
• daha az yara izi ve
• ameliyat kaynaklı enfeksiyon riskinde azalma.

Bu nedenle prostat kanseri tedavisinde, erken evrelerde brakiterapi ameliyata eşdeğer bir alternatiftir.

Tohum implantasyonu ayakta tedavi olarak gerçekleştirilebilir. Ancak işlem ve tohumların doğru konumunun kontrolü için ağrı tedavisi gereklidir. Bu, genellikle hastanede yatış sırasında daha kolay organize edilebilir. Bu nedenle tohum implantasyonu sıklıkla kısa süreli bir yatış kapsamında gerçekleştirilir.

Afterloading sırasında kılavuz kanalların yerleştirilmesi ve çıkarılması da kısa süreli anestezi altında gerçekleştirilir.

Hastalar, tohum implantasyonundan sonraki ilk günlerde hamile kadınlar veya çocuklarla çok yakın fiziksel temastan kaçınmalıdır.

Tümörün yeri ve iç radyoterapinin türüne bağlı olarak, tedaviden hemen sonra örneğin

• şişlik,
• kanama,
• akıntı,
• idrar retansiyonu,
• idrar kaçırma veya
• idrar yaparken ağrı

görülebilir.

Nadir durumlarda, geç dönem komplikasyonları olarak

• idrar ve sindirim sorunları,
• erektil disfonksiyon veya
• yara izleri

ortaya çıkabilir.

Brakiterapi uzmanları genellikle radyoterapi/radyoonkoloji veya radyoloji uzmanlarıdır. Prostatın interstisyel brakiterapisinde, iğneleri yerleştiren ürologlarla yakın işbirliği içinde çalışırlar. Genellikle, brakiterapi konusunda uzmanlaşmış kliniklerde, örneğin onkoloji uzmanlarıyla birlikte disiplinlerarası bir ekip içinde çalışırlar.