Kemoterapi, kanser hastalıklarında en yaygın tedavi yöntemidir. Hastaya, kanser hücrelerini öldüren ilaçlar (sitostatikler) verilir. Yan etkilerin ortaya çıkıp çıkmayacağı ve ne kadar şiddetli olacağı, kullanılan ilaçlara ve doza bağlıdır. Kemoterapi, tek başına veya diğer tedavi yöntemleriyle birlikte uygulanabilir.
Sitostatiklerin etki mekanizması
Kanser hücrelerinin çoğalmasını ve yayılmasını engellemek için tıp uzmanları, sitostatikler olarak adlandırılan belirli etken maddeler kullanır.
Sitostatikler yalnızca sık bölünen hücrelere etki eder. Uzmanlar, büyümeyi engelleyici etkisinden dolayı kanser hücrelerinde sitostatikler kullanır. Sağlıklı hücreler nadiren veya hiç bölünmez ve bu nedenle sitostatiklere karşı duyarsızdır.
Mukoza zarları ve saç köklerindeki hücreler de sık sık bölünür. Bu nedenle kemoterapi sıklıkla saç dökülmesine yol açar.
Kemoterapinin yan etkileri
Bilinen yan etkiler şunlardır:
- Saç dökülmesi
- Mide bulantısı ve kusma
- İshal
- Yorgunluk
- Kemik iliğindeki kan oluşumunun bozulması nedeniyle kanama ve enfeksiyon riskinde artış
Mide bulantısı ve kusma günümüzde ilaçlarla iyi bir şekilde kontrol altına alınabilmektedir. Kalp, akciğer, karaciğer, böbrekler veya sinir sisteminde geç dönem hasarları gözlemlenmekle birlikte, bunlar nadirdir.
Yan etkilerin ortaya çıkıp çıkmayacağı ve ne kadar şiddetli olacağı, öncelikle kullanılan ilaçlara ve dozajına bağlıdır. Kemoterapiye karşı kişisel tutum da yan etkilerin şiddetini etkileyebilir.
Hastaya sitostatik ilaçlar genellikle infüzyon yoluyla verilir @ Seventyfour /AdobeStock
Kemoterapi ne zaman uygulanır?
Dozaj ve uygulama şekli, kanıtlanmış ve denenmiş şemalara göre belirlenir. Zamanlamaya ve amaca göre şu ayrımlar yapılır:
- Küratif = iyileştirici: Lösemi ve lenfoma gibi bazı hastalıklar sitostatiklerle tedavi edilebilir.
- Adjuvan = destekleyici: Kemoterapi, ameliyat ve/veya radyoterapiye ek bir yöntem olarak kullanılır. Amaç, vücutta hâlâ mevcut olan ancak henüz saptanamayan kanser hücrelerine ulaşmaktır.
- Palyatif = semptomları hafifletici: İleri evre kanser durumunda, kemoterapiye rağmen iyileşme beklenmez.
Palyatif kemoterapinin amaçları şunlardır:
- Tümör dokusunun (ve metastazların) küçültülmesi
- Şikayetlerin hafifletilmesi ve
- Yaşam kalitesinin iyileştirilmesi ve korunması
Kemoterapinin avantaj ve dezavantajlarını doktorunuzla görüşün. Tedaviye başlamadan önce, olası yan etkiler hakkında sizi bilgilendirmesini isteyin.