Prostat kanseri – Prostat karsinomunun tedavisiyle ilgili bilgiler ve uzmanlar

Prostat kanseri, prostat karsinomu olarak da adlandırılır ve prostat, yani erkeklerin ön bezinde görülen kötü huylu bir tümör hastalığıdır. Erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Prostatadaki tümör, kontrolsüz bir şekilde çoğalan ve sağlıklı dokuyu yerinden eden anormal hücrelerden oluşur. Bu kanser türünde genellikle kötü huylu tümörler oluşur; bu tümörler başlangıçta lokal olarak büyür, ancak zamanla lenf düğümleri veya kan yoluyla diğer organlara yayılabilir.

Erken evrede prostat kanseri genellikle herhangi bir belirti göstermez. Ancak tümör büyüdüğünde veya bezin dışına yayıldığında, idrar yaparken ilk şikayetler, boşalma sırasında ağrı veya idrarda kan görülmeye başlar. Bu spesifik olmayan belirtiler, prostat hiperplazisi gibi iyi huylu hastalıklarda da görülebileceğinden, ürolog tarafından tıbbi bir değerlendirme yapılması her zaman gereklidir.

Hastalık çoğu durumda yavaş ilerler – bazen yıllar boyunca. Bu da prostat kanserinin genellikle ileri yaşlarda teşhis edilmesinin nedenini açıklar. Prostat kanserine yakalanan erkeklerin çoğu 60 yaşın üzerindedir. Bununla birlikte, özellikle ailede bu hastalığın öyküsü varsa, hastalık daha genç erkekleri de etkileyebilir.

Prostat kanseri erken bir aşamada teşhis edilirse, iyileşme şansı oldukça yüksektir. Tedavinin amacı, kötü huylu tümörün tamamen çıkarılması veya yok edilmesi ve iyi bir yaşam kalitesinin yeniden sağlanmasıdır. Prostat kanseri tedavisi, hastalığın evresine, risk profiline ve hastanın kişisel isteklerine göre belirlenir.

Özellikle 60 yaşın üzerindeki erkekler prostat kanserine yakalanmaktadır © Sergii Mostovyi / AdobeStock

Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Almanya’da her yıl 60.000’den fazla erkek yeni prostat kanseri teşhisi almaktadır; bu, erkeklerdeki tüm kötü huylu tümörlerin yaklaşık dörtte birine karşılık gelmektedir. Bu da prostat kanserini, akciğer ve kolon kanserinden bile önce erkeklerde en sık görülen kanser türü yapmaktadır. Güncel tahminlere göre, yaşam boyu prostat kanserine yakalanma riski yaklaşık yüzde 13’tür.

Hastalığa yakalanma riski yaş ilerledikçe belirgin şekilde artar. 50 yaşın altındaki erkeklerde nadiren görülürken, 60 yaşından itibaren yeni vaka sayısı hızla artar. Hastalığa yakalanma yaşı ortalaması yaklaşık 69'dur. 70 yaşından itibaren prostat kanseri sıkça görülür ve birçok erkek, yıllarca yavaş ilerleyen, neredeyse hiç belirti göstermeyen bir tümörle yaşar.

Tahminlere göre, şu anda Almanya’da prostat kanseri teşhisi konmuş 300.000’den fazla erkek yaşamaktadır. Artan yaşam beklentisi ve prostat kanserinin daha iyi erken teşhisi sayesinde yeni vaka sayısı artmaya devam etmektedir. Uluslararası araştırmalar, önümüzdeki on yıl içinde dünya çapında, özellikle yaşam beklentisinin yüksek ve tıbbi hizmetlere erişimin kolay olduğu sanayileşmiş ülkelerde, giderek daha fazla erkeğin prostat kanserine yakalanacağını göstermektedir.

Yüksek tanı sayısına rağmen, prostat kanserinden kaynaklanan ölüm oranı son yıllarda hafifçe azalmıştır. Modern tanı yöntemleri ve kişiye özel tedavi sayesinde, prostat kanseri genellikle erken aşamada tespit edilebiliyor ve başarılı bir şekilde tedavi edilebiliyor. Prostat kanseri ne kadar erken teşhis edilirse, iyileşme şansı o kadar artar.

Prostat, erkeklerin iç cinsel organlarından biri olan, yaklaşık dört santimetre büyüklüğünde bir organdır. Mesanenin hemen altında yer alır ve idrarın vücuttan dışarı çıktığı idrar yolunu halka şeklinde çevreler. Anatomik olarak bez, arkada rektuma ve yukarıda seminal keselere komşudur. Bu konumu, prostatındaki değişikliklerin – örneğin prostat tümörü durumunda – neden sıklıkla idrar yapma sorunlarına yol açtığını açıklar.

Prostat dokusu, bağ dokusundan oluşan bir kapsül ile çevrili çok sayıda küçük bez lobçuğundan oluşur. Bu lobçuklar, boşalma sırasında meni ile birlikte dışarı atılan süt renginde bir salgı üretir. Bu salgı, diğer bileşenlerin yanı sıra enzimler, çinko ve prostat spesifik antijen (PSA) olarak adlandırılan bir proteini içerir; bu protein, meni sıvısını inceltir ve spermlerin hareketliliğini artırır. Bu antijen, prostat kanserinin erken teşhisinde de önemli bir rol oynar; zira kandaki PSA değerlerinin yükselmesi, prostatta patolojik değişikliklere işaret edebilir.

Prostatın işlevi, erkeğin hormon metabolizmasıyla yakından bağlantılıdır. Testislerde üretilen erkeklik hormonu testosteron, bezin büyümesini, işlevini ve salgı üretimini kontrol eder. Testosteron olmadan prostat kanseri gelişemez; bu nedenle bu hormon, prostat kanserinin oluşumunda merkezi bir faktör olarak kabul edilir.

Üreme üzerindeki rolünün yanı sıra, prostat idrar tutma yeteneğini de etkiler. Prostat kasları, idrar akışını kontrol etmeye yardımcı olur. Ameliyatla organın bir kısmı veya tamamı alınırsa, istenmeyen idrar kaçırmayı önlemek için idrar tutma mekanizmasının özel olarak çalıştırılması gerekir.

Prostatın konumu © Henrie / Fotolia

Prostat kanserinin nedenleri günümüze kadar tam olarak aydınlatılamamıştır. Ancak, birçok risk faktörünün prostat kanseri gelişimini tetikleyebileceği kesindir. Bunların en önemlileri arasında yaş, genetik yatkınlık, testosteron gibi hormonal etkiler ile belirli çevresel ve yaşam tarzı faktörleri sayılabilir. Bu olası nedenler genellikle bir arada etki eder ve bir erkeğin yaşamı boyunca prostat kanserine yakalanma riskini etkiler.

Ana risk faktörü olarak yaş

Prostat kanseri riski, yaş ilerledikçe belirgin şekilde artar. 40 yaşın altındaki erkekler neredeyse hiç etkilenmezken, hastaların yüzde 80’inden fazlası tanı konulduğunda 60 yaşın üzerindedir. 50 ile 80 yaşları arasında prostat kanserine yakalanma olasılığı 40 kat artar. Bu nedenle, yaşın ilerlemesi prostat kanseri için en önemli risk faktörü olarak kabul edilir.

Genetik yatkınlık

Vakaların yaklaşık yüzde 10 ila 15’inde prostat kanseri ailede sık görülür. Baba veya erkek kardeş prostat kanserinden muzdaripse, kişinin prostat kanserine yakalanma riski artar. Ailede birden fazla vaka varsa, hastalık riski yüzde 50’nin üzerine bile çıkabilir. Bu bulgular, belirli genetik mutasyonların prostat kanseri gelişimini teşvik ettiğine işaret etmektedir.

Hormonal Etkiler

Erkeklik hormonu testosteron, prostat hücrelerinin büyümesinde belirleyici bir rol oynar. Testosteron sadece normal hücre işlevini desteklemekle kalmaz, aynı zamanda prostat bezindeki kanser hücrelerinin büyümesini de teşvik eder. Testosteron olmadan prostat kanseri gelişemez. Bu nedenle, testosteron seviyesi sürekli yüksek olan erkeklerin prostat kanserine yakalanma riski daha yüksek görünmektedir.

Yüksek testosteron seviyesi prostat kanseri oluşumunu teşvik eder © jarun011 / AdobeStock

• D vitamini eksikliği ve çevresel faktörler

  Prostat kanserinin oluşumuyla ilişkilendirilen bir diğer faktör ise D vitamini eksikliğidir. D vitamini, birçok dokuda kanser hücrelerinin büyümesini engeller. Bu nedenle düşük bir D vitamini seviyesi, prostat kanseri riskini artırabilir. Bunun yanı sıra, beslenme, hareket eksikliği, mesleki stres veya kimyasal maddelerin de bu konuda rol oynayıp oynamadığı tartışılmaktadır. Ancak bu olası nedenlere ilişkin bilimsel kanıtlar şu ana kadar tutarsızdır.

  Özet

  Prostat kanserinin nedenleri karmaşıktır ve yaş, genetik, hormonal ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Yaş veya genetik yatkınlık gibi bazı risk faktörleri üzerinde kontrolümüz olmasa da, sağlıklı bir yaşam tarzı, yeterli egzersiz ve nikotin ile aşırı alkol tüketiminden kaçınmak, kişisel riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Prostat kanserinin tipik belirtileri genellikle geç ortaya çıkar. Erken evrede prostat kanseri neredeyse hiç şikayet yaratmaz veya hiç yaratmaz; bu nedenle hastalık sıklıkla tesadüfen keşfedilir – örneğin bir tarama muayenesi sırasında veya kandaki PSA değerinin yükselmesiyle.

Hastalık ilerledikçe, prostat içindeki tümör ve çevredeki idrar yoluna uyguladığı baskı nedeniyle şikayetler ortaya çıkar. İdrar yaparken en sık görülen şikayetler arasında zayıf idrar akışı, idrar retansiyonu veya mesaneyi tam olarak boşaltamama hissi sayılabilir. Bazı hastalar ayrıca gece idrara çıkma ihtiyacı, idrar yaparken yanma hissi veya idrarın damlamasından şikayet ederler.

Hastalığın daha ileri evrelerinde, prostat içindeki tümör çevre dokulara ve lenf düğümlerine yayılabilir. Bu durumda, pelvik bölgede veya sırtta ağrı gibi ek belirtiler ortaya çıkar. Bazı hastalar boşalma sırasında ağrı, idrarda veya meni sıvısında kan ve ereksiyon bozuklukları yaşar. Bu tür şikayetler prostat kanserine özgü değildir, ancak her zaman bir doktor tarafından değerlendirilmelidir.

İleri evre prostat kanseri durumunda veya metastazlar oluştuğunda, yorgunluk, kilo kaybı, iştahsızlık ve kemik ağrıları gibi başka genel belirtiler de ortaya çıkabilir. Kemiklere yayılan metastazlar genellikle sönük sırt ağrıları veya kendiliğinden meydana gelen kemik kırıklarıyla kendini gösterir. Metastaz yapmış prostat kanserinde, omurilik etkilenmişse nörolojik bozukluklar da ortaya çıkabilir.

Erken belirtilerin olmaması, prostat kanserinin erken teşhisini çok önemli hale getirir. İdrar yapma veya boşalma konusunda değişiklikler fark edenler mutlaka bir üroloğa başvurmalıdır. Kanser ne kadar erken teşhis edilip tedavi edilirse, iyileşme şansı ve iyi bir yaşam kalitesi elde etme olasılığı o kadar artar.

Prostat kanserine özgü belirtiler fark eden erkekler, bir üroloğa muayene olmalı © New Africa / AdobeStock

Prostat kanserinin erken teşhisi, hastalığı tedavi edilebilir bir aşamada tespit etmek için hayati önem taşır. Prostat kanseri erken aşamada genellikle herhangi bir belirti göstermediğinden, 45 yaş ve üstü erkekler için düzenli tarama muayenesi özellikle önemlidir. Almanya’da, erken teşhis amaçlı yıllık ürolojik muayene masrafları yasal sağlık sigortaları tarafından karşılanmaktadır.

Taramanın temelini dijital rektal muayene (DRM) oluşturur. Bu muayenede ürolog, prostat bezini rektum yoluyla elle muayene eder ve sertleşmiş veya büyümüş olup olmadığını kontrol eder. Bu yöntem uygulaması kolay ve ağrısızdır, ancak prostat kanserini kesin olarak teşhis etmek için tek başına yeterli değildir.

Taramanın merkezi bir bileşeni, PSA testi olarak adlandırılan testtir. Bu testte, kan içindeki PSA (prostat spesifik antijen) değeri belirlenir; bu, prostat hücreleri tarafından üretilen bir proteindir. Yüksek bir PSA değeri, iltihaplanma, iyi huylu prostat büyümesi veya prostat kanserine işaret edebilir. Bu nedenle test, kesin bir kanıt değil, prostat kanseri şüphesine dair bir ipucu niteliğindedir.

PSA testinin yararı, hem yanlış pozitif hem de yanlış negatif sonuçlar ortaya çıkabileceğinden tıp camiasında hâlâ tartışılmaktadır. Bununla birlikte, araştırmalar PSA testi sayesinde prostat kanserinin daha sık erken aşamada teşhis edildiğini ve dolayısıyla iyileşme şansının önemli ölçüde arttığını göstermektedir.

Tarama muayenesinden sonra prostat kanseri şüphesi varsa, ürolog daha ileri tanı adımlarını başlatır. Bunlar arasında, prostat kanseri tanısını kesinleştirmek için görüntüleme yöntemleri ve doku örneği (biyopsi) yer alır.

Özetle şunu söyleyebiliriz: Düzenli olarak tarama muayenelerine katılan erkeklerin, prostat kanserini erken aşamada tespit etme ve başarılı bir şekilde tedavi ettirme şansı önemli ölçüde daha yüksektir.

Prostat kanseri teşhisi aşamalı olarak yapılır ve hastalığı mümkün olduğunca erken ve güvenilir bir şekilde tespit etmeyi amaçlar. Tarama muayenesi veya anormal bir PSA değeri sonrasında prostat kanseri şüphesi varsa, prostat içindeki tümörü tespit etmek ve evresini belirlemek için ileri tetkikler yapılır.

En önemli tanı yöntemleri arasında şunlar yer alır:

• Transrektal ultrason (TRUS): Üroloji uzmanı, rektuma yerleştirilen küçük bir ultrason probu aracılığıyla prostat ve çevresindeki dokuyu değerlendirebilir. Bu sayede şüpheli bir kitle veya büyüme olup olmadığı tespit edilebilir.

Transrektal ultrason © bilderzwerg / Fotolia

• Prostat biyopsisi: Prostat kanseri tanısını kesinleştirmek için belirleyici adımdır. Bu işlemde doktor, ince bir iğne yardımıyla prostatın farklı bölgelerinden birkaç doku örneği alır. Bu örnekler mikroskop altında incelenerek kanser hücrelerinin olup olmadığı ve ne kadar agresif büyüdükleri belirlenir.
• MRG veya BT: Görüntüleme yöntemleri, tümörün yayılmasını ve olası metastazları tespit etmeye yardımcı olur. Böylece, prostat kanserinin lokal olarak sınırlı mı yoksa zaten metastaz yapmış mı olduğu belirlenebilir.
• İskelet sintigrafisi: Prostat kanseri genellikle ilk olarak iskelet sistemine yayıldığından, bu inceleme kemik metastazlarını saptamaya yarar.

Alınan doku histolojik olarak incelenir. Bu süreçte patolog, kanser hücrelerinin yapısını değerlendirir ve kötü huylu tümörün agresifliği hakkında bilgi veren “Gleason skoru”nu belirler. Değer ne kadar yüksekse, kanser hücreleri sağlıklı dokudan o kadar fazla farklılaşır ve prognoz o kadar olumsuz olur.

Doku incelemesi ve görüntüleme yöntemlerinin sonuçlarına dayanarak, prostat kanserinin evresi TNM sınıflandırmasına göre belirlenir. Burada T, prostat içindeki tümörün yayılımını; N, lenf düğümlerinin tutulmasını; M ise diğer organlarda metastaz varlığını ifade eder.

Prostat kanserinin kesin teşhisi, doğru tedavi seçimi açısından belirleyicidir. Bu teşhis, lokal sınırlı prostat kanseri, lokal ileri evre prostat kanseri veya metastazlı prostat kanseri arasında ayrım yapmanın ve kişiye özel bir tedavi stratejisi geliştirmenin temelini oluşturur.

Prostat kanserinin tedavisi, evreye, tümör türüne ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Amaç, kötü huylu tümörün tamamen çıkarılması veya büyümesinin kontrol altına alınmasıdır.

En önemli tedavi yöntemleri

Birden fazla yöntemin bir arada kullanılması (örn. radyoterapi ve hormon tedavisi) yaygındır ve etkinliği artırır. Karar, üroloji, onkoloji ve radyoterapi alanlarından oluşan disiplinlerarası bir hekim ekibi tarafından verilir.

Prostat kanseri ameliyatı, diğer adıyla radikal prostatektomi, lokal sınırlı prostat kanserini tedavi etmenin en etkili yöntemlerinden biri olarak kabul edilir. Bu işlemde, diğer organlara yayılmasını önlemek amacıyla prostat içindeki kötü huylu tümör tamamen çıkarılır. Bu prostat kanseri tedavi yöntemi, özellikle metastaz bulunmadığında ve hastanın genel sağlık durumu iyi olduğunda uygun bir seçenektir.

Amaç ve İşleyiş

Ameliyatın amacı, onkolojik açıdan uygun olduğu sürece, idrar tutma ve cinsel işlevselliği korurken tümörü tamamen çıkarmaktır.
Ameliyat sırasında cerrahlar, olası kanser hücrelerini erken aşamada tespit etmek amacıyla prostat bezini, seminal vezikülleri ve çoğunlukla çevredeki lenf düğümlerini de çıkarırlar.

Birkaç farklı ameliyat yöntemi vardır:

• Açık radikal prostatektomi: Alt karın bölgesinden erişim.
• Laparoskopik prostatektomi: Kamera destekli, küçük kesikler yoluyla yapılan minimal invaziv bir işlemdir.
• Robot yardımlı prostatektomi (da Vinci sistemi): İyileşme süresini kısaltan, son derece hassas ve modern bir yöntemdir.

Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve genellikle iki ila üç saat sürer. İşlemden sonra, idrar yolunun iyileşebilmesi için birkaç gün boyunca mesane kateteri takılı kalır.

İyileşme Şansları ve Ameliyat Sonrası Bakım

Erken evrede tespit edilen prostat kanserinde, ameliyat sonrası iyileşme şansı çok yüksektir. Çalışmalar, hastaların yüzde 80'inden fazlasının uzun vadede tümörsüz kaldığını göstermektedir. Ameliyatın ardından, olası bir nüksetmeyi erken aşamada tespit etmek amacıyla düzenli PSA kontrolleri yapılır.

Yapılandırılmış pelvik taban egzersizleri idrar tutma yeteneğinin geri kazanılmasını desteklerken, özel rehabilitasyon programları cinsel işlevselliğin korunmasına yardımcı olur.

Takip amaçlı düzenli prostat muayeneleri © peterjunaidy / AdobeStock

Olası Komplikasyonlar

Her cerrahi müdahale gibi, radikal prostatektomide de riskler mevcuttur. En sık görülenler şunlardır:

• İdrar kaçırma: Genellikle geçicidir; hedefli egzersizlerle iyi bir şekilde tedavi edilebilir.
• Erektil disfonksiyon: Sinir yapıları etkilenmişse cinsel işlevde kısıtlanma görülebilir.
• Enfeksiyonlar veya kanamalar: Nadir görülür, genellikle iyi bir şekilde tedavi edilebilir.
• Lenfosel: Lenf düğümlerinin alınmasından sonra ortaya çıkan ve tıbbi gözetim altında tutulan sıvı birikintileri.

Olası yan etkilere rağmen, bu ameliyat, lokalize prostat kanseri olan birçok hasta için en iyi iyileşme şansını sunan tedavi yöntemidir.

Nüks (Tekrarlama) Durumunda Takip ve Tedavi

Prostat kanserinde takip, prostat karsinomunun genel tedavisi ve takibinin önemli bir parçasıdır. Tedavinin tamamlanmasının hemen ardından başlar ve olası nüksleri (rezidiv) veya metastazları erken aşamada tespit edip tedavi etmeyi amaçlar.

Takip Sürecinin Amaçları

• Nükslerin erken teşhisi: PSA değerinin düzenli olarak kontrol edilmesi en önemli gösterge olarak kabul edilir.
• Geç dönem etkilerin tespit edilmesi: İdrar kaçırma, cinsel işlev bozuklukları veya psikolojik stres gibi.
• Yaşam kalitesinin korunması: Takip süreci, hastalara tıbbi ve psikolojik destek sağlar.

İlk iki yıl boyunca takip randevuları genellikle üç ayda bir, daha sonra ise tümör evresine ve bireysel riske bağlı olarak altı ayda bir veya yılda bir yapılır.

Takip Döneminde Yapılan Muayeneler

Nüks Tedavisi

Ameliyat veya radyoterapi sonrasında lokal nüks meydana gelirse, birçok durumda yeniden radyoterapi veya tamamlayıcı hormon tedavisi uygulanabilir.
Metastaz yapmış prostat kanseri için günümüzde çeşitli seçenekler mevcuttur; bunlardan bazıları şunlardır:

• Kanser hücrelerini sistemik olarak yok etmek için kemoterapi
• Hormon yoksunluğu tedavisi (örn. antiandrojenler)
• Bağışıklık sistemini harekete geçiren hedefli tedaviler ve immünoterapiler
• Ağrıyı hafifletmek ve yaşam süresini uzatmak amacıyla uygulanan palyatif tıp yaklaşımları

Amaç, tümörü kontrol altına almak, şikayetleri hafifletmek ve mümkün olduğunca yüksek bir yaşam kalitesini korumaktır.

Prostat kanserinin tedavisi, deneyim, hassasiyet ve farklı uzmanlık alanları arasında sıkı bir disiplinlerarası işbirliği gerektirir. Prostat kanseri çok farklı seyrine sahip olabileceğinden, tanı ve tedavi her zaman bu alanda uzmanlaşmış prostat kanseri uzmanları tarafından yapılmalıdır.

Katılımcı uzmanlık alanları

Sertifikalı Prostat Kanseri Merkezleri

En iyi bakım için, sertifikalı prostat kanseri merkezlerinde tedavi görülmesi tavsiye edilir. Bu merkezler, Alman Kanser Derneği (DKG) tarafından denetlenmiştir ve prostat kanseri tedavisi ile takip bakımında sıkı kalite standartlarını karşılamaktadır.
Burada, ilgili tüm uzmanlık alanlarından doktorlar yakın işbirliği içinde çalışır ve her hasta için kişiye özel bir tedavi planı geliştirir.

Sertifikalı bir merkezde tedavinin avantajları şunlardır:

• Standartlaştırılmış prosedürler sayesinde kanıtlanmış olarak daha iyi tedavi sonuçları
• Düzenli kalite kontrolleri ve klinik çalışmalara katılım
• Modern tedavilere ve yenilikçi ameliyat yöntemlerine erişim
• Optimum tedavi kararları için disiplinlerarası vaka konferansları

İkinci görüş ve hasta katılımı

Özellikle prostat kanseri gibi karmaşık hastalıklarda, tıbbi ikinci görüş, tedavi kararlarının daha güvenli bir şekilde alınmasına yardımcı olabilir. Birçok klinik, yapılandırılmış ikinci görüş programları sunmaktadır.
Ayrıca, hastalar tedavi karar sürecine aktif olarak dahil edilmelidir – bilgilendirilmiş hastaların daha iyi kararlar aldığı ve seçilen tedaviden daha fazla fayda sağladığı kanıtlanmıştır.