Koksartroz (kalça artrozu): Koksartroz tedavisi ve kalça eklemi artrozunun tedavisi

Sağlıklı insanlarda kıkırdak, kalça başı ile uyluk kemiği arasında yalnızca dolaylı bir sürtünme oluşmasını sağlar. Çeşitli altta yatan hastalıklar, kalça eklemindeki eklem kıkırdağının giderek aşınmasına neden olabilir. Bu duruma kalça artrozu veya koaksartroz (ICD kodu: M16) denir.

Hareketsiz kalça artrozu aksine, aktif kalça artrozunda iltihap belirtileri görülür. Kıkırdak dokusunun çok küçük parçaları eklem sıvısına salınır ve iltihaplanmaya neden olur.

Video, kıkırdak hasarlarının yol açtığı eklem aşınmasını göstermektedir: 

Kalça artrozu yıllar boyunca fark edilmeden seyreder ve genellikle ileri yetişkinlik döneminde ortaya çıkar. Teşhis araçları olarak röntgen ve ultrason muayeneleri kullanılır.

Kalça artrozu her zaman eklem kıkırdağının aşınmasıyla ortaya çıkar. Kıkırdak zamanla giderek incelir, yırtılır ve pürüzlenir. Başlangıçta hasar sadece küçük alanları etkiler. Hasta başlangıçta henüz herhangi bir şikayet hissetmez.

Kıkırdağın aşınmasıyla birlikte, altındaki kemikler üzerindeki baskı giderek artar. Kemik üzerinde “subkondral sklerozlar” olarak adlandırılan değişiklikler gelişir. Bunlar, artan baskı ve aşınmayı dengelemek için kalça ekleminde meydana gelen kemikleşmelerdir.

Basıncı dengelemek için eklem yüzeyi genişler ve kalça eklemini daha hareketsiz hale getiren osteofitler oluşur. Bu süreç, kıkırdak tabakası tamamen aşınana ve kemikler karşıt kemiklerle korumasız bir şekilde temas edene kadar giderek ilerler.

Koksartrozun nedenleri temel olarak iki gruba ayrılabilir.

Birincil neden

Özellikle 50 yaşın üzerindeki hastalarda, artrozun kesin bir nedeni sıklıkla tespit edilemez. Bu durum, yalnızca vücudun doğuştan gelen bir zayıflığıdır. Yaşla ilgili yıpranma süreçleri nedeniyle ortaya çıkar.

İkincil nedenler

İkincil nedenler arasında şunlar sayılabilir

• doğuştan gelen bozukluklar (kalça displazisi),
• kazaya bağlı kalça eklemi yaralanmaları (çoğunlukla asetabulum kırığının bir sonucu olarak),
• günlük tekrarlanan hareketler nedeniyle sürekli aşırı yüklenme,
• aşırı kilo ve
• iltihaplı hastalıklar (romatizma).

Kalça artrozu, çoğunlukla birkaç yıl içinde gelişen kronik bir hastalıktır.

Hastalığın başlıca belirtileri şunlardır:

• kalça ekleminde giderek artan ağrı,
• hareket kısıtlılığının giderek artması ve
• kas gerginlikleridir.

Hastalığın seyri sırasında dönemsel olarak ortaya çıkabilen aktif kalça artrozu durumunda, sıklıkla ek olarak

• şişlikler,
• kızarıklık ve
• aşırı ısınma

görülür.

İleri evre koksartrozu aşağıdaki belirtilerle karakterize edilir:

• Başlangıç ağrısı: Hasta, harekete başlarken, özellikle uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra ağrı hisseder.
• Yük altında ortaya çıkan eklem ağrıları
• Dinlenme ağrıları: Hasta, uzanırken veya otururken ağrı hisseder.
• Yürüyüş bozuklukları: Uzun süreli yükleme sonrasında, artrozdan etkilenen tarafta hafif bir bükülme gözlenir.
• Hareket kısıtlılığı: Uyluk bacağının bükülmesi, döndürülmesi ve gerilmesi zorlaşır. Hasta, uyluk bacağını yana doğru açarken ağrı hisseder.

Koksartroz tanısı için fizik muayene

Muayene, aşağıdakileri içeren bir fizik muayene ile başlar:

• Yürüyüş,
• duruş,
• kas güçsüzlükleri,
• koruyucu duruş ve
• olası deformiteler

odak noktasıdır. Kalça ekleminde ilerlemiş artroz durumunda, bacağın içe dönme hareketi ve derin fleksiyon (otururken) artık mümkün değildir.

Kalça artrozu tanısı için görüntüleme yöntemleri

Röntgen görüntüsünde, kalça kemiği ile uyluk kemiği arasındaki eklem aralığının daralması ve buna eşlik eden kıkırdak kaybı açıkça görülür. Eklem aralığı ne kadar dar olursa, kalça artrozu o kadar ilerlemiş demektir.

Osteofitler ve subkondral sklerozlar da röntgen filminde tespit edilebilir.

Kalça protezinin dijital planlaması için önemli olan

• uyluk boynu açısı ve
• kalça başı dönme merkezinin uyluk kemiğine olan uzaklığıdır.

Bazı durumlarda,

• MRG,
• BT veya
• sintigrafi

gibi özel tetkikler kullanılır.

Koksartrozun seyri değişkendir ve birçok farklı, kişiye özgü faktöre bağlıdır.

Bu durumda çeşitli tedavi seçenekleri mevcuttur. Bunlar, konservatif önlemlerden yapay kalça eklemi takılmasına kadar uzanır.

Konservatif tedavi

Kalça artrozunun erken evresinde, hastalar

eklemi zorlamayan hareketler,

• masajlar,
• fizyoterapi,
• ortopedik ayakkabılar vb.

hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya büyük ölçüde katkıda bulunabilirler.

Hastalık daha ileri bir aşamaya gelmişse, ağrıyı hafifletmeye ve iltihabı önlemeye yönelik ilaçlar yardımcı olur.

Önleyici tedbirler arasında kilo verme ve kalça eklemine az yük bindiren hareketler yer alır.

Kalça artrozu durumunda kalça protezi kullanımı

Kalça artrozunun son aşamasında ve yaşam kalitesinin ciddi şekilde bozulması durumunda cerrahi yöntemler göz önünde bulundurulmalıdır. Örneğin kalça protezi takılması düşünülebilir,

Koksartroznun tipik belirtileri nelerdir?

Başlıca belirti, genellikle uyluk veya diz bölgesine yayılan, yüklemeye bağlı kasık ağrısıdır. Başlangıçta bu ağrı, ayağa kalktıktan sonra ortaya çıkan başlangıç ağrısı şeklinde görülür. Zamanla buna dinlenme ağrıları ve gece ağrıları da eklenir. Kalçanın hareket kabiliyeti azalır; bu durum özellikle bacağı döndürürken veya eğilirken fark edilir. İleri aşamada koksartroz, hastanın bacağını koruma amaçlı topallamaya ve yürüme mesafesinin kısalmasına neden olur.

Kalça artrozu nasıl tedavi edilir?

Koksartroz tedavisi, hastalığın evresine göre yapılır. Erken evrelerde konservatif tedavi ön plandadır. Buna, eklemi stabilize etmeyi amaçlayan kasları güçlendirmeye yönelik fizyoterapi ve fiziksel tedavi (ısı/soğuk) dahildir. Antiinflamatuar ilaçlar gibi ilaçlar ağrıyı hafifletmeye yardımcı olur. Aşınma çok ilerlemişse ve yaşam kalitesi ciddi şekilde bozulmuşsa, genellikle yapay kalça eklemi (kalça endoprotezi) takılması için ameliyat gerekir.

Kalça ameliyatı ne zaman gereklidir?

Kalça ameliyatının ne zaman uygun olacağına dair karar, hastanın yaşadığı sıkıntıya bağlıdır. Ağrı kesiciler ve egzersiz gibi konservatif önlemler artık ağrıyı yeterince dindiremiyorsa, yürüme mesafesi önemli ölçüde azalmışsa ve dinlenme sırasında hissedilen ağrılar uykuyu engelliyorsa, genellikle eklem protezi önerilir. Kalça TEP (Total Endoprotez), hem uyluk kemiğinin kalça başını (Caput femoris) hem de kalça çukurunu değiştirir.

Kalça artroozunun nedenleri nelerdir?

Genellikle ileri yaşlarda, belirgin bir ön hastalık olmaksızın ortaya çıkan birincil koksartrozdan, ikincil formdan ayrım yapılır. İkincil nedenler arasında doğuştan gelen bozukluklar (displazi), kazaların sonuçları, iltihaplanmalar veya kan dolaşımı bozuklukları (kalça başı nekrozu) sayılabilir. Ayrıca aşırı kilo ve belirli spor dallarından kaynaklanan tek taraflı yükleme de eklem kıkırdağının aşınmasına neden olur.

Kalça artrozu durumunda kişi ne yapabilir?

Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için, eklemi zorlamayan egzersizler idealdir. Bisiklete binmek ve yüzmek, kıkırdağa baskı uygulamadan eklemi yağlar. Kilo vermek, kalçaya binen yükü hissedilir şekilde azaltır. Hedefe yönelik egzersizler, pelvis ve uyluk çevresindeki kasları güçlendirir. Yumuşak tabanlı ayakkabılar giymek de yürürken darbeleri hafifletir.

Teşhis nasıl konur?

Ortopedi uzmanı, öncelikle hastanın tıbbi geçmişini alır ve fizik muayene yapar; bu muayene sırasında yürüyüş şeklini ve hareket kabiliyetini (örn. dönme testleri) değerlendirir. Ayakta çekilen bir röntgen filmi, eklem aralığının daralması, kireç kistleri ve kemik çıkıntıları (osteofitler) gibi tipik bulguları gösterir. Belirsiz vakalarda veya ameliyat planlaması için MRG veya BT gibi görüntüleme yöntemleri yardımcı olabilir.

Aktif artroz nedir?

Aktif koksartroz, koksartrozun kronik seyrinde görülen iltihaplı bir alevlenmedir. Kıkırdak veya kemik parçacıklarının aşınması sonucu eklem zarında iltihap oluşur. Eklem şişer, ısınır ve dinlenme halindeyken bile şiddetli ağrıya neden olur. Bu aşamada, koksartroz tedavisinde iltihaplanmanın önlenmesi ve eklemi dinlendirme ön planda yer alır.

Yapay kalça eklemi ne kadar dayanır?

Modern kalça protezleri çok uzun ömürlüdür. İstatistiklere göre, 15 ila 20 yıl sonra protezlerin yüzde 90’ından fazlası hala sağlam durumdadır. Ancak ömür, hastanın aktivite düzeyine, vücut ağırlığına ve sabitleme tekniğine (çimentolu veya çimentosuz) da bağlıdır.