Tıp uzmanları, “romatizma” terimi altında, çoğunlukla iskelet ve kas sisteminde ağrıyla seyreden 100’den fazla farklı hastalık tablosunu bir araya getirir. Romatizma konusuna rakamlar açısından bakıldığında, bu hastalığın muazzam yaygınlığı ortaya çıkar: Milyonlarca insan bu hastalıktan etkilenmektedir. En bilinen türü, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi dokularına saldırdığı, kronik seyreden, iltihaplı bir romatizmal hastalık olan romatoid artrittir. Ancak romatizma, iç organları, cildi ve diğer vücut dokularını, kan damarlarını veya kasları da etkileyebilir. Artroz, gut, Bechterew hastalığı veya lupus eritematozus gibi romatizmal hastalıklar her yaştan insanı, hatta çocukları bile etkileyebilir; çocuklarda görülen bu duruma juvenil idiyopatik artrit denir. Romatoloji alanında erken teşhis, eklem hasarlarını ve kalıcı hareket kısıtlılıklarını önlemek için çok önemlidir.
Romatizma tek bir hastalık değildir. Bu terim, yaklaşık 100 farklı türde iltihaplı süreci kapsar. Terim, Eski Yunanca’dan gelmektedir ve “çeken ağrı” anlamına gelmektedir. Bu ağrılar, romatizmal hastalıkların temel belirtisidir.
Romatizma, her yaş grubunu ve her iki cinsiyeti de eşit şekilde etkileyebilir. Hatta çocuklar bile romatizma hastası olabilir.
Romatoid artrit nedeniyle deforme olmuş bir elin eklemleri © Wikimedia Commons
Romatizma nedir?
Genel olarak romatizma olarak adlandırdığımız şey, aslında bir otoimmün hastalık olan romatoid artrittir.
Bunun yanı sıra, aşağıdaki rahatsızlıklar da romatizmal hastalıklar arasında sayılır:
- Gut
- Artroz veya
- Lupus eritematozus
Doktorlar ise fibromiyalji olarak adlandırılan durumu yumuşak doku romatizması olarak nitelendirir. Bu, kaslarda ve eklemlerde görülen yaygın ve dağınık bir ağrı hastalığıdır.
Romatizma ayrıca sadece eklemlerle sınırlı değildir. Romatizmal göz hastalıkları ve kalp kası iltihaplanmaları da görülebileceği gibi, aşağıdakilerde de iltihaplanma meydana gelebilir:
- Böbrekler
- Damarlar
- Bağırsaklar ve
- Plevra
Romatizmal hastalık grubuna giren tüm rahatsızlıklar, iltihaplanma ve buna eşlik eden ağrıya dayanır.
Romatoid artritin belirtileri (gerçek anlamda romatizma)
En sık görülen kronik eklem iltihaplarından biri romatoid artrittir. Buna kronik poliartrit de denir.
Tahminlere göre 800.000 Alman bu hastalıktan muzdariptir. Kadınlar, erkeklere kıyasla yaklaşık iki kat daha sık bu hastalığa yakalanmaktadır.
Romatoid artritte özellikle şunlar iltihaplanır:
- eklemlerin iç zarı
- tendon kılıfları ve
- sinir kılıfları
Bu durum hareket kısıtlılığına ve şiddetli ağrılara yol açar.
Videoda kalça ekleminde hastalığın seyrini izleyin:
Günümüz bilgilerine göre romatizma tedavi edilemez. Doktorlar hastalığı erken teşhis ederse, hastalık süreci önemli ölçüde yavaşlatılabilir.
Aksi takdirde hastalık, eklemin tamamen tahrip olması sonucu etkilenen eklemlerde işlev kaybıyla sonuçlanır.
Romatizmanın ilk belirtileri genellikle oldukça belirsizdir.
Bu nedenle sıklıkla şunlar görülür:
- Yorgunluk
- iştahsızlık ve
- hafif ateş
Bu aşamada, belirtilerin romatizmaya ait olduğunu tespit etmek neredeyse imkansızdır.
Ancak hastalık ilerledikçe belirtiler giderek daha belirgin hale gelir. Eklemler şişer, kızarır ve hafifçe ısınır. Ayrıca sabahları eklem sertliği de görülebilir.
Ağrılar genellikle ilk olarak ayak parmakları ve el parmakları bölgesinde ortaya çıkar. Romatoid artritin karakteristik özelliği, şikayetlerin her zaman simetrik olarak ortaya çıkmasıdır. Örneğin, her zaman her iki diz eklemi de etkilenir.
Tedavi edilmezse eklem iltihapları (artrit) eklem tahribatına yol açar. Bu da çoğunlukla eklem deformasyonlarına ve eklem sertliğine neden olur.
Genellikle bir romatolog veya romatoloji uzmanı olan doktor, kan tahlili yoluyla şüpheli tanısını doğrular.
Bu sırada, diğerlerinin yanı sıra şunları ölçer:
- Enflamasyon proteinleri
- romatizma faktörü ve
- diğer otoimmün antikorlar
Romatizmanın nedenleri
Romatizmal hastalıkların her zaman tek bir temel nedene bağlanamayacağı görülmektedir.
Romatoid artrit için de çeşitli nedenler tartışılmaktadır, örneğin:
- Otoimmün süreçler
- Kalıtsal yatkınlık
- Çevresel toksinler ve
- Sigara
Bu hastalığın, büyük olasılıkla çeşitli etkenlerin birleşimi sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir.
Romatizma tedavisi
Romatizma tedavisinin amacı, iltihaplanmayı bastırmak ve aynı zamanda ağrıyı azaltmaktır.
Bu amaçla en etkili olan ilaçlar, kısaca NSAID olarak adlandırılan steroidal olmayan antireumatik ilaçlardır. Bunlar, örneğin diklofenak gibi çok etkili ağrı kesicilerdir.
Ancak uzun süreli kullanım için tavsiye edilmezler. Bu ağrı kesiciler böbreklere ve mideye zarar verir. Bu nedenle sürekli olarak kullanılmamalıdır. Ancak romatizmanın ağır vakalarında pek fazla alternatif yoktur.
Bunun yanı sıra, günümüzde bir dizi doğal tedavi yöntemi de mevcuttur. Bunlar, söğüt kabuğundan yeşil dudaklı midyeye ve sülük tedavisine kadar uzanmaktadır.
Ancak doğal tedavi yöntemlerinin etki göstermesi genellikle daha uzun zaman alır. Etki, ancak hastalık henüz çok ilerlememişse beklenebilir.
İlaç tedavisiyle birlikte, romatizmanın ilerlemesini yavaşlatmak için hafif egzersizler yardımcı olur. Bu noktada fizyoterapinin önemi büyüktür.
Daha fazla hareket etmek için eklemleri yormayan diğer uygun seçenekler şunlardır:
- Yürüyüş
- Bisiklete binme veya
- Yüzme
Beslenme: Özel bir durum
Romatizma, uygun bir beslenme düzeni ile çok iyi bir şekilde kontrol altına alınabilir. Meyve ve sebzeler ile az miktarda et, bunun yerine yumurta ve balık, romatizma hastalarının sofrasında yer almalıdır. Bu, romatoid artrit, artroz veya gut gibi tüm romatizma türleri için geçerlidir.
Et, çok fazla hayvansal yağ asidi içerir; bunlardan araşidonik asit en tehlikelisi olarak kabul edilir.
Vücut, bu asitten prostaglandinler, yani iltihap aracı maddeler üretir.
Dolayısıyla çok et yiyenler, aynı zamanda çok miktarda araşidonik asit de alırlar. Bu durum, adeta bir prostaglandin seline yol açar. Bunun sonucunda vücuttaki iltihap değerleri hızla yükselir.
Bunun sonucunda romatizma ağrıları artar ve etkilenen eklemlerde daha hızlı bir bozulma meydana gelir.
Buna karşılık balık, ete kıyasla bol miktarda omega-3 yağ asidi içerir. Bunlar, araşidon asidinin doğal rakipleridir. İltihap habercisi maddeleri üreten enzimi bloke ederler. Böylece romatizma yatışır.
Yumurtalar ise yüksek kaliteli proteinler içerir. Bunlar, iltihapların yol açtığı hasarları bir ölçüde onarabilen, vücut için bir yapı taşıdır.
Meyve ve sebzeler ise vitamin ve mineraller sağlar. Bunlar sağlığı destekler ve iltihaplara karşı antioksidan görevi görür.
Bu nedenle dengeli ve bilinçli bir beslenme, romatizma tedavisinin önemli bir temel taşıdır. Aynı zamanda romatizmanın önlenmesine de yardımcı olur.
SSS: Romatizma ve romatizmal hastalıklarla ilgili en önemli 8 soru
Romatizma ile romatoid artrit arasındaki kesin fark nedir?
Romatizma terimi, aslında hareket sisteminde hissedilen akıcı, çekici ağrıları ifade eden ve tarihsel olarak gelişmiş bir genel terimdir; tek bir tanı değildir. Ancak doktorlar belirli bir hastalıktan bahsederken, genellikle romatoid artriti kastederler. Bu, otoimmün bir reaksiyon sonucu ortaya çıkan, kronik seyreden ve öncelikle iltihaplanma süreçleri yoluyla eklemleri tahrip eden, somut olarak tanımlanmış, iltihaplı bir romatizmal hastalıktır.
Romatizmada organlar da etkilenebilir mi?
Evet, romatizmal hastalık grubundaki birçok tür sistemik hastalıktır. Bu, iltihabın sadece kemik, kıkırdak ve eklemlerle sınırlı olmadığı anlamına gelir. Kalp, akciğer, böbrek ve bağırsak gibi iç organlar da aynı şekilde etkilenebilir ve hasar görebilir. Gözler de sıklıkla etkilenir; örneğin Sjögren sendromunda gözyaşı bezlerinde veya irisde iltihaplanma görülebilir; ayrıca vaskülit olarak adlandırılan hastalıklarda kan damarları da etkilenebilir.
Günümüzde romatizma tedavi edilebilir mi?
Çoğu kronik romatizmal hastalık, özellikle romatoid artrit veya Bechterew hastalığı, şu ana kadar tamamen tedavi edilemez olarak kabul edilmektedir. Ancak modern ilaçlar ve erken tedavi sayesinde, günümüzde hastalığın seyri çoğu zaman o kadar iyi kontrol altına alınabiliyor ki, iltihap neredeyse tamamen geriliyor. Tıp uzmanları bu duruma “remisyon” adını veriyor; böylece romatizma hastaları neredeyse hiç şikayet yaşamadan yaşayabiliyor ve eklem tahribatı önlenebiliyor.
Romatizmda beslenme ne kadar önemlidir?
Beslenme, vücuttaki iltihaplanma süreci üzerinde doğrudan bir etkiye sahiptir. Bazı gıdalar, özellikle kırmızı et ve işlenmiş et ürünleri, dokulardaki iltihaplanma süreçlerini tetikleyebilen araşidonik asit içerir. Buna karşılık, ağırlıklı olarak bitkisel beslenme, Omega-3 yağ asitleri açısından zengin balıkla desteklendiğinde iltihap önleyici etki gösterir. Birçok hasta, beslenme düzenini değiştirerek şikayetlerini hafifletebilir ve ağrı kesici ilaçlarının dozunu azaltabilir.
Kollajenozlar nedir?
Kollajenozlar, öncelikle bağ dokusunu etkileyen özel bir romatizmal otoimmün hastalık grubudur. Bağ dokusu vücudun her yerinde bulunduğundan, belirtiler çok çeşitli olabilir ve cildi, eklemleri ve organları etkileyebilir. En bilinen kollajenozlar arasında sistemik lupus eritematozus, sklerodermi ve Sjögren sendromu yer alır.
Çocuklar da romatizma hastalığına yakalanabilir mi?
Evet, romatizma sadece yaşlılara özgü bir hastalık değildir. Çocuklar ve gençler de iltihaplı romatizmal hastalıklardan muzdarip olabilir. En sık görülen türü, juvenil idiyopatik artritttir. Çocukların iskeleti henüz büyüme aşamasında olduğundan, kalıcı deformiteleri ve büyüme bozukluklarını önlemek için bir çocuk romatologu tarafından hızlı bir teşhis konulması özellikle önemlidir.
Alman Romatizma Birliği’nin görevleri nelerdir?
Alman Romatizma Birliği, Almanya’daki romatizma hastaları için en büyük kendi kendine yardım örgütüdür. Hastalara danışmanlık, hastalık tabloları ve tedavi seçenekleri hakkında bilgi ve günlük yaşamda pratik yardım sunar. Ayrıca, fonksiyonel egzersiz programları düzenler ve hastaların çıkarlarını siyaset ve sağlık sistemi nezdinde savunur. Birçok hasta için, teşhis konulduktan sonra destek almak üzere başvurulan ilk adres budur.
Bechterew hastalığı nedir?
Bechterew hastalığı, tıbbi adıyla ankilozan spondilit, özellikle omurga ve sakromilak eklemleri etkileyen kronik iltihaplı bir romatizmal hastalıktır. Enflamasyon, genellikle gecenin ikinci yarısında ortaya çıkan derin sırt ağrılarına neden olur ve ilerlemiş aşamalarda omurgada kemiksel sertleşmeye yol açarak gövdenin hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlayabilir.
Yazıyı paylaş