Böbrek iltihabı - Doktor bulma ve bilgiler

Tıp uzmanları temel olarak birincil ve ikincil glomerülonefrit arasında ayrım yaparlar.

Uzmanlar, birincil glomerülonefrit terimiyle, önceden var olan bir alt yatan hastalık olmaksızın böbrek glomerüllerinde görülen otoimmün kaynaklı iltihaplanmaları ifade eder.

İkincil glomerülonefrit ise, böbreklerdeki önceden var olan bir hastalık veya böbrek iltihabından önce ortaya çıkan bir hastalık nedeniyle gelişir. Buna bir örnek, post-streptokok glomerülonefrittir. 

Genellikle üst solunum yollarını etkileyen A grubu streptokok enfeksiyonunda antikorlar oluşur. Bu antikorlar bir yandan bakterilere, diğer yandan ise benzer yüzey yapısına sahip vücut dokularına karşı yönelir.

Antikorlar, immün kompleksler şeklinde böbrek glomerüllerine birikir. Bağışıklık sistemi bu komplekslere saldırır ve bu da iltihaplanma reaksiyonuna yol açar. Diğer patojenler de bu tür bir enfeksiyon sonrası glomerülonefriti tetikleyebilir. 

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Stafilokoklar
• gram negatif patojenler
• Mantarlar
• Çeşitli virüsler
• Parazitler

Aynı şekilde, glomerülonefritler, otoimmün hastalıklar olan lupus eritematozus ve Good-Pasture sendromu veya bir granülomatoz (romatizmal hastalık) kapsamında da ortaya çıkabilir.

Glomerülonefrit, glomerüllerin iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir böbrek hastalığıdır @ Bungon /AdobeStock

Glomerülonefritin herhangi bir şikayete yol açabilmesi için böbrek dokusunun yüzde 50'sinden fazlasının iltihaplanmasından geçmesi gerekir. Bu nedenle, böbrek glomerüllerindeki birçok iltihaplanma süreci fark edilmeden kalır. Buna karşın, glomerüllerde belirgin bir hasar meydana gelirse, nefrotik sendrom olarak da adlandırılan bir semptom kümesi ortaya çıkabilir.

Nefrotik sendrom, özellikle kronik glomerülonefrit hastalarında sıklıkla görülür. Filtrasyon bozukluğu nedeniyle idrarda protein miktarı artar. Tıp uzmanları bu duruma proteinüri adını verir. Bu durum kanındaki protein düzeyinin düşmesine neden olur; dolayısıyla hipoproteinemi de söz konusudur.

Protein eksikliği nedeniyle kan damarlarında kolloidozmotik basınç düşer. Kan plazmasındaki sıvı, kan damarlarından çevre dokulara geçer ve orada birikir (ödem). 

Kandaki protein miktarı ne kadar azsa, bu ödemler o kadar belirgin hale gelir. Vücut, protein kaybını mümkün olduğunca çabuk telafi etmeye çalışır ve karaciğerde daha fazla lipoprotein üretir. Bu durum, kan yağ düzeylerinde artışa ve kan yağları arasındaki dengesiz bir dağılıma yol açar.

Buna karşılık, akut ve hızlı seyreden glomerülonefrit ise daha sıklıkla nefrotik sendroma yol açar. Burada karakteristik olan, Volhard üçlüsü olarak adlandırılan durumdur.

Bu üçlü şunlardan oluşur:

• İdrarda kan (hematüri)
• Dokularda su birikimi
• Yüksek tansiyon
• Yan bölgelerde ağrı
• İdrar üretiminin azalması (anüri)
• Akciğer ödemi oluşumu
• Şiddetli nefes darlığı

Nefrotik sendromda süzgeç sızıntı yapar ve proteinler gibi değerli maddeler idrara karışır @ PATTARAWIT /AdobeStock

Böbrek iltihabına dair ilk ipuçları idrar tahliliyle elde edilir. Hastalığın şiddetine bağlı olarak idrarda kan veya protein görülür.

İdrarda bulunan büyük miktardaki kan çıplak gözle görülebilirken, proteinler idrarı bulanıklaştırır. Glomerülonefrit şüphesi durumunda bir diğer önemli tanı yöntemi, laboratuvarda yapılan kan tahlilidir.

Nefrotik sendromda kan yağ değerleri yükselirken, kan protein değerleri düşer. Kreatinin değerindeki artış, böbrek yetmezliğine işaret eder ve en kötü durumda böbrek yetmezliği riskini gösterir. 

İdrarda kan @ GladkovPhoto /AdobeStock

Diğer tanı yöntemleri şunlardır:

• Böbrek ultrason muayenesi (sonografi)
• Böbrek dokusunun mikroskobik incelemesi (böbrek biyopsisi) Böbrek fonksiyon testleri
• Glomerüler filtrasyon hızı veya renal plazma akışının belirlenmesi

Ayrıca, glomerülonefritin nedenini bulmak da önemlidir. Bu nedenle doktor, vaskülit, otoimmün süreçler veya enfeksiyon hastalıkları gibi olası altta yatan hastalıkları hedefli bir şekilde araştırır.

Tedavi, hastalığın nedenine ve böbreklerin işlevsel durumuna bağlıdır. Bazı glomerülonefrit türleri, örneğin prednizolon gibi glukokortikoidlerle başarılı bir şekilde tedavi edilebilir. Öte yandan, hızla ilerleyen glomerülonefrit gibi diğer türler ise ek olarak immünosüpresif ilaçların verilmesini gerektirir.

Böbrek iltihabı nefrotik sendrom şeklinde ortaya çıkarsa, hastalara idrar söktürücü ilaçlar (diüretikler) verilir. Bu ilaçlar ödemleri giderir. Çoğu zaman, nefrotik sendromun tedavisi kapsamında yüksek kan yağ değerleri kendiliğinden normale döner. Bununla birlikte, doktor bu değerleri düşürmek için statinler kullanabilir.

Glomerülonefrit, böbrek yetmezliğine yol açacak kadar ilerlemişse diyaliz gerekir. Bu durumda, harici bir cihaz kanı atılması gereken maddelerden arındırır.

Kronik böbrek yetmezliği durumunda, bir donör böbreğinin hasarlı böbreğin işlevlerini üstlendiği böbrek nakli gerekir.

Glomerülonefritin prognozu, öncelikle doktorların hastalığı ne kadar çabuk teşhis edip tedavi ettiklerine bağlıdır. Tespit edilmeyen glomerüler iltihaplanma, kronik bir seyir alabilir ve böbrek yetmezliğine yol açabilir. Ayrıca, kronik glomerülonefrit, kardiyovasküler hastalık riskini artırır.

Akut glomerülonefritin bir türü olan hızlı ilerleyen glomerülonefritin (RPGN) prognozu özellikle kötüdür. Tedavi edilmezse, böbreklerin filtreleme fonksiyonu birkaç ay içinde yarı yarıya azalır. Tam böbrek yetmezliğine kadar geçen süre nadiren bir yıldan fazla sürer.