Böbreklerimizle ilgili bir sorun yaşarsak, bu durum bir nefrologun ilgilenmesi gereken bir konudur. Aslında bunun pek çok farklı nedeni olabilir. Bu deyimin ortaya çıkması tesadüf değildir: Fasulye şeklindeki bu iki organ, vücudun detoksifikasyonundan sorumludur. Metabolizma ve enerji üretim süreçlerimiz sırasında kanda biriken her türlü atığı süzüyorlar. Daha sonra bunları idrar yoluyla vücuttan atıyorlar. Dolayısıyla şurası da açıktır: Böbrekler yeterince çalışmadığında, yani böbrek yetmezliği söz konusu olduğunda, tüm vücut bundan etkilenir.
İç hastalıkları tıbbının bir parçası olan nefroloji, önemli bir işleve sahiptir. Bu dal, böbrek hastalıkları ve işlev bozukluklarına odaklanır. Böbrek yetmezliğinin yanı sıra böbrek taşları veya böbrek kumları da söz konusu olabilir. Böbrek kumları, böbrekte veya böbrek çukurunda biriken, kristalleşmiş, çözünmeyen tuzlardan oluşur.
Böbrekler tüm vücutta görev yaptıkları için, böbrek fonksiyon bozuklukları sıklıkla başka hastalıkların bir sonucu olarak ortaya çıkar. Kan şekerinin böbreklere zarar vermesi nedeniyle diyabetin yol açtığı böbrek yetmezlikleri vardır.
Hatta yüksek tansiyon, viral enfeksiyonlar ve toksinler bile böbreklerin işlevini ciddi şekilde bozabilir. İster doğuştan ister sonradan gelişmiş olsun: Filtreleme kapasitesi yetersiz olduğunda, böbrekler düzenli olarak kan arındırma (diyaliz) tedavisine tabi tutulmalıdır. Böbrek nakli yapılması gerektiğinde, nefrologlar ameliyatı hazırlar ve ameliyat sonrası da hastaların bakımını üstlenir.
Nefroloji nedir?
Nefroloji, iç hastalıkları uzmanlığının bir dalıdır ve aşağıdaki hastalıkların tanı ve tedavisiyle ilgilenir:
- Böbrek hastalıkları
- Yüksek tansiyon
- Asit-baz dengesi ve elektrolit dengesindeki bozukluklar
Sık görülen nefrolojik hastalıklar
Nefrolojide tipik hastalıklar arasında şunlar sayılabilir:
- Yüksek tansiyon
aynı zamanda böbrek hasarı veya böbrek hastalığının bir belirtisi de olabilir. Hipertansiyonun nedeni olarak böbrek arter darlığı (NAST) düşünülebilir.
- Böbrek arter darlığı
Nefrolog, böbreğe kan sağlayan kan damarı (arteria renalis) daraldığında böbrek arter darlığı tanısını koyar.
Böbrek arter darlığının nedeni ise arteriyel kireçlenme (arteriyosklerotik böbrek arter darlığı) veya damar duvarının yapısındaki bir bozukluktur (fibromüsküler böbrek arter darlığı).
- Glomerülonefrit
Glomerülonefrit, başlangıçta böbrek küreciklerinin (glomerül) iltihaplanmasıdır ve tüm böbreğe yayılabilir. Glomerülonefrit tedavi edilmezse, kronik böbrek yetmezliğine yol açabilir.
- Kronik böbrek yetmezliği
Kronik böbrek yetmezliği, kronik böbrek bozukluğu olarak da adlandırılır ve kronik böbrek hastalığının son aşamasıdır.
Böbrek yetmezliğinde böbrek, işlevini yeterli düzeyde yerine getiremez hale gelir. Bu nedenle böbrek yetmezliğinde diyaliz veya böbrek nakli şeklinde bir böbrek replasman tedavisi gereklidir. Diyaliz, bu durumda ömür boyu sürdürülmelidir.
Diyaliz, kandaki zararlı maddeleri temizleyen tıbbi bir işlemdir @ Maria /AdobeStock
- Vezikorenal Reflü
Vezikorenal reflü, idrarın mesaneden böbrek çukurlarına geri akmasıyla karakterize bir böbrek hastalığıdır. Vezikorenal reflü başlangıçta herhangi bir şikayete yol açmaz.
Ancak vezikorenal reflü hastaları idrar yolu enfeksiyonlarına daha yatkındır.
Uzun vadede ise aşağıdaki şikayetler de ortaya çıkabilir:
- Yüksek tansiyon
- Böbrek yetmezliği
- İdrar kaçırma ve
- Gelişim bozuklukları
- Böbrek taşları
Böbrek taşları, çoğunlukla kalsiyum oksalat veya ürik asitten oluşan, böbreklerdeki kristalimsi birikintilerdir.
İdrar yoluna karıştıklarında, orada takılıp kalabilir ve kramp benzeri ağrılara neden olabilirler. Nefrologlar bu duruma böbrek koliki adını verir.
Böbrek taşları @ New Africa /AdobeStock
- Böbrek kanseri
Böbrek kanseri, diğer adıyla kötü huylu böbrek tümörü, ciddi bir böbrek hastalığıdır. Neyse ki nispeten nadir görülür.
Nefrologlar, sigara içme, böbrek kistleri ve bazı ilaçların böbrek kanseri için risk faktörleri olduğunu düşünmektedir.
Böbrek kanseri başlangıçta nadiren şikayetlere neden olur, ancak ilerleyen aşamalarda böbrek bölgesinde ağrı veya idrarda kan görülmesi söz konusu olabilir.
Ultrason muayenesi sırasında böbrek kanseri bazen tesadüfen tespit edilebilir.
Nefrolojide tanı yöntemleri
Nefrolojide önemli tanı yöntemleri arasında laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemleri yer alır; örneğin:
Böbrek hastalığı şüphesi durumunda, nefrolog idrar tahlilleriyle belirli böbrek değerlerini ölçtürür.
Doktor, test şeritleri yardımıyla idrarda (kırmızı veya beyaz) kan hücreleri olup olmadığını kontrol eder.
Ayrıca şunları da belirler:
- protein içeriği (proteinler)
- nitrit miktarını
- keton cisimleri ve
- idrardaki glikoz (şeker)
pH değeri ölçümü de önemli bir rol oynar. Uzmanlar, mikroskop altında hücreleri ve idrardaki diğer bileşenleri daha ayrıntılı olarak inceleyebilir.
Kan tahlili, bazı hastalıkların kanın bileşimini değiştirdiği için önemli bilgiler sağlar.
Antikor tayini (seroloji) sayesinde doktorlar, hastanın belirli bir patojenle temas edip etmediğini tespit edebilir.
Üreteroskopi ve üreterorenoskopi endoskopik işlemlerdir. Her ikisi de üreteri ve böbreği inceler.
Bu işlemler aşağıdaki durumlarda uygulanır:
- Böbrek taşı ve üreter taşı şüphesi
- Üreter daralmaları ve
- İdrarda kan
Nefrolojide röntgen ve ultrason muayeneleri, böbreklerin ve böbreklere kan sağlayan damarların kesin olarak görüntülenmesine yarar. Böylelikle örneğin böbrekteki değişiklikler (böbrek kanseri) tespit edilebilir.
İdrarda kan @ Orawan /AdobeStock
Hangi uzman doktorlar nefroloji uzmanıdır?
Böbrek uzmanları, iç hastalıkları uzmanlığı kapsamında nefroloji alanında ileri eğitim almış hekimlerdir. Bunlara nefrolog denir.
Nefrolog olmak için gerekli uzmanlık eğitimi altı yıl sürer ve belirli muayeneler ile tedavi yöntemlerini içerir.
Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir:
- Kan basıncının ayarlanması
- Böbrek ultrason muayeneleri
- Diyaliz uygulaması ve
- Diyaliz hastalarına danışmanlık
Tıp yazarı hakkında
Dr. Claus Puhlmann
Tıp alanında uzman yazar