Üroografi – Ürolojide BT ürografisi, retrograd ürografi ve MR ürografisi

Urografi, tüm idrar yolunu görüntülemek için kontrast madde destekli bir röntgen muayenesidir. Böbreklerden idrar yollarına ve idrar kesesine kadar. Kontrast madde olarak genellikle iyot içeren ilaçlar kullanılır. Doktorun bu kontrast maddesini muayene edilecek hastaya nasıl uyguladığına bağlı olarak iki tür ayırt edilebilir:

• Ekskretor ürografi ve
• Retrograd ürografi

Ekskretor ürografide doktorlar, kontrast maddesini bir damar yoluyla kan dolaşımına enjeksiyon veya infüzyon yoluyla verir. Böbrekler, üreterler, mesane ve idrar kanalı daha sonra bu maddeyi vücuttan atar. 

Retrograd ürografide ise doktorlar kontrast maddesini doğrudan muayene edilecek organlara enjekte eder. Bu işlem bir kateter yardımıyla gerçekleştirilir. Muayene edilen bölgeler mesane, üreterler ve böbrek çukuru'dur. 

Retrograd ürografide yalnızca morfolojik bir inceleme (şekil ve yapı) mümkündür. Ekskretory ürografide ise doktorlar, idrar yollarının işlevini de inceleyebilirler.

Ürografi yapılmasının endikasyonları. İdrar yollarının kontrast madde destekli röntgen muayenesi, böbreklerin, böbrek çukurlarının, idrar yollarının ve mesanenin iç hatlarının görüntülenmesini sağlar. 

Aşağıdaki semptom ve şikayetler bu inceleme ile açıklığa kavuşturulabilir:

• İdrar akış bozuklukları ve idrar tıkanıklıkları
• sık idrara çıkma ihtiyacı
• Sık idrara çıkma
• İdrar yaparken ağrı
• İdrar kaçırma
• İdrarda kan
• Tekrarlayan böbrek iltihabı
• Tekrarlayan mesane iltihabı
• Böbrek kolikleri

Ürografi yardımıyla doktorlar, idrar yol sistemi ile ilgili aşağıdaki hastalıkları kesin olarak teşhis edebilirler:

• Böbrek taşları veya mesane taşları
• böbrek kanseri veya mesane kanseri gibi böbrek veya idrar yollarındaki kötü huylu tümör hastalıkları
• Böbreklerde veya idrar yollarında daralmalar
• Üreter veya böbreklerdeki doğuştan gelen malformasyonlar



• Tiroid bezinin aşırı çalışması

Bu durumlarda, kontrast maddesindeki iyot komplikasyonlara yol açar. Aşağıdaki rahatsızlıklar da bu muayenenin yapılmasına engel olabilir:

• Böbrek fonksiyon bozukluğu
• Kalp yetmezliği
• Hamile kadınlar

Bu durumlarda doktor, muayenenin risklerini ve faydalarını değerlendirmelidir.

Muayene öncesinde hasta, doktora aşağıdaki bilgileri vermelidir:

• Kullandığı ilaçlar
• Geçmişteki ameliyatlar
• Olası komplikasyonları önlemek amacıyla kontrast maddeye veya diğer maddelere karşı bilinen alerjiler

Ekskretor ürografi için hastanın aç kalması gerekmez. Ancak muayeneden en az üç saat önce hiçbir şey yememeli ve içmemelidir. 

Retrograd ürografi için hasta, muayene genel anestezi altında yapılacaksa aç gelmelidir. Gerekirse, muayeneye hazırlık amacıyla müshil veya gaz giderici bir ilaç alınması gerekebilir. Böylelikle, şişmiş bağırsak kıvrımları üriner sistemin görüntülenmesini engellemez.

Muayene kapsamında doktorlar karın bölgesinin ortalama üç ila dört röntgen görüntüsünü çeker. Çoğu zaman hasta sırtüstü yatarken çekilir. 

İlk röntgen çekimi, hastaya kontrast madde verilmeden önce yapılır. Diğer röntgen çekimleri, kontrast maddesinin verilmesinden 3 ila 10 dakika sonra ve 20 dakika sonra yapılır. Hasta, kontrast maddesini idrar yolundan atmış olduğunda (ekskresyon ürografisi) bir röntgen çekimi daha yapılır (retrograd ürografi).

Ekskresyon ürografisinde doktor, suda çözünen, iyot içeren kontrast maddesini hastanın kolundaki bir damardan enjekte eder. İnfüzyon yoluyla verilmesi de mümkündür. Kontrast maddesi buradan kan dolaşımı yoluyla böbreğe ulaşır. Üreter, mesane ve idrar yolu tarafından vücuttan atılır.

Retrograd ürografide ise muayene, doktorların idrar yolundan mesaneye yerleştirdikleri bir kateter yardımıyla gerçekleştirilir. Doktorlar, kateter aracılığıyla kontrast maddesini doğrudan incelenecek organlara (idrar kanalı, mesane, idrar yolu ve böbrek çukuru) enjekte eder.

Ürografinin olası komplikasyonları şunlardır:

• Üretra, mesane, üreter ve böbrekte meydana gelebilecek yaralanmalar: Bunlar, örneğin kateterin kendisi veya kontrast maddesinin basıncı nedeniyle ortaya çıkabilir.
• Ekskresyon ürografisinde, iğne giriş yerinde ve damarda hasar, enfeksiyon veya yara izi oluşabilir.
• Bazen muayene sonrasında böbrek fonksiyonlarında geçici bir bozulma görülebilir. Ancak böbreklerde ciddi hasar oluşması çok nadirdir. 
• Ayrıca, hastanın enjekte edilen kontrast maddeye alerjik tepki vermesi de mümkündür. Sadece nadir durumlarda, alerjik reaksiyon hayatı tehdit eden komplikasyonlara veya önemli organlarda hasara yol açabilir.

Ürografi nedir?

Urografi, böbrek ve idrar yollarının radyolojik görüntüleme yöntemiyle incelenmesidir. Kontrast madde yardımıyla böbrek çukuru, idrar yolu ve idrar kesesi görüntülenir. Sorunun niteliğine göre, ekskretor ürografi, retrograd ürografi, BT ürografi veya MR ürografi kullanılır. DocCheck Flexikon ve Thieme'de ürografi, önemli bir tanı yöntemi olarak tanımlanmaktadır.

Urografi ne zaman yapılır?

Ürografi, idrarda kan, makrohematuri, üreter taşları, tümör, konjenital anomaliler veya idrar akışında tıkanıklık durumlarında kullanılır. Diğer endikasyonlar arasında kitleler, anomaliler ve böbrekler ile idrar yollarının değerlendirilmesi yer alır. Radyologlar ve ürologlar bu süreçte böbrek fonksiyonunu ve olası kontrast madde alerjisini de dikkate alırlar.

Ekskresyon ürografisi ile retrograd ürografi arasındaki fark nedir?

Ekskretor ürografide kontrast madde, kol damarından intravenöz olarak enjekte edilir. Kontrast madde daha sonra böbrekler yoluyla atılır ve idrar yollarının görüntülenmesini sağlar. Retrograd ürografi ise bir kateter veya mesane kateteri aracılığıyla idrar yolundan doğrudan üreter içine uygulanır. Bu yöntem özellikle böbrek fonksiyonunun kısıtlı olduğu durumlarda veya üst idrar yolunun kesin bir şekilde görüntülenmesi gerektiğinde uygundur.

Ürografide hangi riskler vardır?

Muayeneden önce fayda-risk değerlendirmesi yapılır. Olası riskler arasında iyot içeren kontrast maddeye karşı alerji veya alerjik yan etkiler ile BT veya radyolojik işlemlerde artan radyasyona maruz kalma sayılabilir. Böbrek fonksiyonlarında kısıtlılık, böbrek yetmezliği veya kontrast madde alerjisi durumunda alternatif olarak MRG (manyetik rezonans tomografi) veya ultrasonografi kullanılabilir.

Ürografi nasıl yapılır?

Muayeneden önce kontrast madde verilir; bu genellikle damar yoluyla veya retrograd muayenede doğrudan bir kateter aracılığıyla yapılır. Ardından radyolog, üreterleri ve mesaneyi görüntülemek için röntgen, bilgisayarlı tomografi veya diğer kesit görüntüleme yöntemlerini kullanır. Sorunun niteliğine bağlı olarak ürografi, dupleks, ultrasonografi veya görüntüleme yöntemleri de ek olarak kullanılabilir. Gerekirse, örneğin özel muayeneler öncesinde, sedasyon veya müshil ilaçlar uygulanır.