Böbrek nakli: Uzmanlar ve bilgiler

Her sağlıklı insanın iki böbreği vardır. Böbrekler hayati öneme sahip görevleri yerine getirir: Kanı metabolik atıklardan ve toksinlerden arındırır, su dengesini düzenler ve kan basıncının ayarlanmasında rol oynar.

Kronik bir hastalık nedeniyle böbreklerin işlevi kalıcı olarak kaybedilirse, başlangıçta kan temizleme veya diyaliz ile bu durum geçici olarak giderilebilir. Ancak bu, sağlıklı bir böbreğin tüm işlevlerini yerine getiremez. Bu nedenle birçok hasta için böbrek nakli en mantıklı tedavi seçeneğidir. 

Bağışlanan organ, vefat etmiş bir kişiden veya canlı bir donörden alınabilir; canlı donör genellikle yakın aile çevresinden seçilir, çünkü vücut tek böbrekle de iyi bir şekilde işlevini sürdürebilir.

Böbrek fonksiyonu geri dönüşü olmayan bir şekilde kısıtlandığından, tedavi edilemez böbrek yetmezliğinde böbrek nakli en iyi tedavi yöntemidir. 

Çeşitli hastalıklar böbreklere kalıcı zarar verebilir; örneğin

• uzun süredir devam eden diyabet hastalığının yol açtığı diyabetik nefropati,
• kötü kontrol edilen veya tedavi edilmeyen tansiyonun yol açabileceği nefroskleroz,
• böbrek küçülmesi,
• kistli böbrekler,
• sık tekrarlayan böbrek çukur iltihabı veya
• ciddi yaralanmalar.

Böbrek yetmezliği olan her hasta nakil için uygun değildir. Ciddi kardiyovasküler hastalıklar, aktif tümör hastalıkları, tedavi edilmemiş enfeksiyonlar veya belirgin eşlik eden hastalıklar bir kontrendikasyon oluşturabilir. Ayrıca, hastanın bireysel sağlık durumu, biyolojik yaşı ve ameliyata uyum gösterme olasılığı da karar sürecinde dikkate alınır. Ön muayenelerin amacı, ameliyat sırasında ve sonrasında komplikasyon riskini mümkün olduğunca düşük tutmaktır.

Böbrek nakli birkaç aşamadan oluşur; bunlar genellikle şunlardır:

• Bekleme süresi,
• Hazırlık ve ameliyat,
• ameliyat sonrası ilk dönem,
• yeni hayata geçiş.

Diyaliz ve bekleme süresi

Transplantasyon merkezinde yeni organa hazırlık

Bir organ bulunur bulunmaz, hasta kısa sürede nakil merkezine gelmelidir. Canlı bir donörden yapılan bağışlarda ise randevu uzun vadede planlanabilir. İşlemden önce, çapraz test yoluyla donör ile alıcının immünolojik olarak uyumlu olup olmadığı kontrol edilir; kan gruplarının da uyumlu olması gerekir. Hastalar genellikle işlemden önce bağışıklık sistemini baskılayan immünosüpresif ilaçlar alırlar.

Böbrek yetmezliği nedeniyle durumu ciddi olan hastalarda, işlem öncesinde diyaliz uygulanabilir.

Ameliyat

Yeni böbrek genellikle hastalıklı organların yerine değil, alt karın bölgesine ek olarak yerleştirilir. Cerrah, idrarın normal şekilde akabilmesi için donör organın kan damarlarını pelvik damarlarla ve idrar yolunu idrar kesesiyle birleştirir. Hastanın kendi işlevini yitirmiş böbrekleri genellikle vücutta kalır. Ameliyat genellikle iki ila üç saat sürer; yeni böbrek sıklıkla ameliyat sırasında idrar üretimine başlar ve bu, kan dolaşımının iyi işlediğinin bir işareti olarak kabul edilir.

Ameliyattan hemen sonra kalıcı immünosupresyon başlar. İmmünosupresif ilaçların alınması, vücudun kendi savunma tepkisini bastırır ve bağışıklık sisteminin yabancı dokuya saldırmasını engeller. İlk haftalarda, dozajı kişiye özel olarak ayarlamak amacıyla böbrek değerleri ve ilaç düzeyleri sıkı bir şekilde kontrol edilir. Durumun stabil hale gelmesinin ardından hastadan taburcu edilir ve yapılandırılmış bir takip süreci başlar; bu süreçte birçok kontrol randevusu daha sonra ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilebilir. 

Her ameliyatta riskler ve tehlikeler vardır. Örneğin iltihaplanma, enfeksiyon veya yara iyileşme bozuklukları ortaya çıkabilir.

İmmünosüpresif ilaçlar bağışıklık sistemini zayıflattığı için, hastalar ilk aylarda enfeksiyonlara karşı özellikle hassastır; bu nedenle bu aşamada hijyen önlemleri ve düzenli kontrol muayeneleri son derece önemlidir.

Dikkatli bir hazırlık sürecine rağmen, vücudun donör organını yabancı olarak algılaması ve onu reddetmeye çalışması söz konusu olabilir. Genellikle ilk aylar içinde ortaya çıkan ve sıklıkla iyi bir şekilde tedavi edilebilen akut reddi ile yıllar boyunca yavaş yavaş gelişen kronik reddi birbirinden ayırırız. Akut bir reaksiyon, erken teşhis edildiği takdirde genellikle immünosupresyon tedavisinin ayarlanmasıyla kontrol altına alınabilir. Donör böbrek reddedilir ve kalıcı olarak hasar görürse, tekrar diyalize başlanması veya başka bir nakil gerekebilir.

Nakledilen böbrek güvenilir bir şekilde çalışıyorsa, diyalize bağımlılığın neden olduğu önceki yaşam kalitesi kısıtlamalarına kıyasla yaşam kalitesi genellikle belirgin şekilde iyileşir. Birçok hasta, düzenli diyaliz seanslarının ortadan kalkması nedeniyle daha fazla fiziksel dayanıklılık, daha az beslenme kısıtlaması ve zaman açısından daha fazla bağımsızlık yaşadığını bildirir. Uzun vadeli seyir, hastanın yaşı, önceki diyaliz tedavisinin süresi, ilaçlara tolerans ve böbreğin canlı bir donörden mi yoksa ölen bir organ bağışçısından mı alındığına bağlı olarak değişir. En yüksek başarı oranı genellikle yakın akrabalardan alınan nakillerde elde edilir. Birçok böbrek nakli hastası, iyileşme döneminden sonra iş hayatı ve uygun ölçüde spor aktiviteleri de dahil olmak üzere büyük ölçüde normal bir günlük yaşam sürebilir.

Böbrek naklinin maliyeti, ön muayeneleri, ameliyatı, hastanede kalış süresini ve ömür boyu sürecek ilaç tedavisini kapsamaktadır. Almanya’da tıbbi gereklilik olması durumunda bu masraflar, kamu ve özel sağlık sigortaları tarafından karşılanmaktadır.

Böbrek nakli sürecinde çeşitli tıp uzmanları görev alır. Bunların başında nefrologlar, yani böbrek uzmanları gelir. Nefroloji, özellikle böbrek ve hipertansiyon hastalıklarıyla ilgilenen bir iç hastalıkları dalıdır.

Ancak cerrahlar ve ürologlar da böbrek nakli sürecinde rol oynar.

Doğru uzmanlar, hem ameliyat öncesi ve sonrası bakımda hem de ameliyat sırasında uzun vadeli tedavi başarısı için vazgeçilmezdir.