Gut: Bilgi, Belirtiler ve Ürik Artritin Tedavisi

Vücut, pürinlerin parçalanmasıyla ürik asit üretir. Vücut çok fazla ürik asit üretirse veya çok az atarsa, kandaki ürik asit seviyesi yükselir. Pürinler, tüm hücrelerin temel bileşenleridir ve özellikle hücre çekirdeklerinde yüksek miktarda bulunurlar.

Bu nedenle, pürin açısından zengin gıdaların sindirimi ve vücudun kendi hücrelerinin parçalanması sırasında ürik asit oluşur. Böbrekler, ürik asidin büyük bir kısmını idrar yoluyla atar.

Kandaki ürik asit seviyesi 6,5 mg/dl'nin üzerindeyse buna hiperürisemi denir. Bu değerden itibaren kandaki ürik asidin çözünürlük ürünü aşılmış olur. 

Bu durumda vücut dokularında ürik asit kristallerinin (uratlar) birikmesi meydana gelebilir. Bu kristaller özellikle eklem sıvısında oluşur.

Kanındaki ürik asit seviyesinin uzun süre yüksek kalması, bu ürik asit kristallerinin birikmesi yoluyla gut hastalığına yol açabilir.

Bir gut atağı, şiddetli bir iltihaplanma reaksiyonudur. Vücut, ürik asit kristalleriyle mücadele etmeye çalışır ve bu durum iltihaplanma şeklinde kendini gösterir.

İnsan vücudundaki fagositler bu süreçte belirleyici bir rol oynar. Fagositler, ürik asit kristallerini parçalamaya çalışır ve bu sırada akut bir iltihaplanmaya neden olur.

Gut, eklem şikayetlerinin sık görülen bir nedenidir.

Gut, çeşitli eklemleri etkileyebilir © Henrie | AdobeStock

Yüksek ürik asit seviyesinin nedenleri

Yüksek ürik asit seviyelerinin ve dolayısıyla gutun nedenleri şunlardır:

• ya üretimin artması ya da
• ürik asidin atılımındaki azalma

Ürik asit üretiminin artması, çeşitli doğuştan gelen pürin metabolizması bozukluklarında görülür. Buna örnek olarak Lesch-Nyhan sendromu verilebilir.

Hücre yenilenmesinin yüksek olduğu tümör hastalıklarında, örneğin lösemilerde veya kemoterapi sırasında da ürik asit üretimi artabilir.

Hastalık vakalarının yaklaşık %99'unda, yüksek ürik asit seviyesinin nedeni böbrekler yoluyla atılımın azalmasıdır. Atılımın azalması, akut veya kronik böbrek hastalıklarında ortaya çıkabilir.

Ancak tipik gut hastalığının en sık nedeni, böbrek fonksiyonunun normal olduğu durumlarda, spesifik bir bozukluk nedeniyle ürik asit atılımının kısıtlanmasıdır.

Akut gut atağının tetiklenmesi

Alkol ve bazı ilaçlar, böbrekler yoluyla ürik asit atılımını daha da azaltabilir. Purin açısından zengin bir beslenme, gut atağının en sık tetikleyicilerinden biridir.

Sorun, besinlerle birlikte aynı anda çok fazla pürin ve pürin öncülleri almanız durumunda ortaya çıkar. Bu durumda kandaki ürik asit düzeyinde ani bir artış meydana gelebilir. Bu durum, ürik asit kristallerinin ani birikimi yoluyla gut atağına yol açabilir.

Bu durum, neden bir kutlamadan sonra gut atağı yaşandığını açıklar (bol miktarda yemek ve alkol). Aynı zamanda, açlık dönemlerinde (örneğin, 2. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında) gut atakları azalır.

Bu nedenle gut, bir refah hastalığı olarak kabul edilir.

Gut, metabolik sendrom grubuna giren hastalıklarla orantısız bir şekilde sık görülür; örneğin:

• Obezite (adipozite)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Diyabet (diabetes mellitus) ve
• Kalp hastalıkları (koroner kalp hastalığı)

Akut gut atağı

Vakaların %60'ında ayak başparmağının ilk eklemi etkilenir. 

Eklem:

• kızarmış
• sıcak
• şişmiş ve
• şiddetli ağrıya neden olur

Genellikle hastalar yorganın ağırlığını bile kaldıramaz hale gelir. Buna Podagra = üzengi denir. Hastaların topallayan = titrek yürüyüşünden esinlenerek, gut hastalığının eşanlamlısı olarak "Zipperlein" terimi ortaya çıkmıştır.

Diğer eklemler de gut hastalığından etkilenebilir, örneğin:

• diz eklemi (Gonagra)
• başparmak eklemi (Chiragra)

Gout atağı genellikle birkaç gün içinde geçer.

Gut atağı riski yaşla birlikte artar.

Kronik gut

Tedavi uygulanmazsa, kronik gut klinik tablosu ortaya çıkabilir. Günümüzde kronik gut oldukça nadirdir.

Bu durumda ürat kristalleri tofi olarak birikir. Doktorlar bunu, örneğin deride veya kemikte birikme şeklinde tespit edebilir. Tedavi edilmezse bu tofiler, eklem ve kemik tahribatına kadar ilerleyebilir.

Ürat kristalleri böbrek taşı olarak da ortaya çıkabilir ve böbrek koliklerine neden olabilir. Kristallerin böbrek dokusunda birikmesi, böbreklerin işlevini daha da bozabilir. Böylece ağır vakalarda kronik böbrek yetmezliğine kadar varabilir.

Gut hastalığının temelinde şunlar yatar:

• kandaki ürik asit seviyesinin yükselmesi ve
• eklemlerde veya yumuşak dokularda kristallerin birikmesi

Ürikozun tanı ve tedavisi, ürik asit değerinin dalgalanabilmesi nedeniyle genellikle birkaç aşamadan oluşur. Kandaki bu yüksek ürik asit konsantrasyonu, basit bir kan tahliliyle tespit edilebilir. Bazı durumlarda kandaki ürik asit düzeyi yüksek olmasına rağmen başka herhangi bir şikayet görülmez. Tophi de saptanmaz. Bu durumda hiperürisemeden söz edilir.

Ancak şikayetler, çoğunlukla eklem iltihapları ortaya çıktığında gut tanısı konur. Kan ürik asit düzeyi dalgalanabileceğinden, bu durumda sıklıkla tekrarlanan ölçümler gereklidir.

Akut eklem iltihabı ve klinik tanıda belirsizlik olması durumunda eklem sıvısından örnek alınması yararlı olabilir. Bu örnek, polarizasyon mikroskobu altında tipik kristalleri barındıran fagositlerin saptanmasını sağlar.

Bu gut tanısı, tanıda altın standarttır. Ancak tipik bir tablo söz konusu olduğunda bu test zorunlu değildir.

Röntgen filminde kronik gut durumunda tipik eklem bozuklukları görülür. Etkilenen eklemin ultrason muayenesi de yapılabilir.

Manyetik rezonans tomografi (MRG) ile de eklemler çok net bir şekilde görüntülenebilir. Ancak bu yöntemin kullanılması çok nadir durumlarda gereklidir.

Gut, tipik bir refah hastalığıdır. Bu nedenle beslenme ve yaşam tarzında yapılacak değişikliklerle üzerinde olumlu etki yaratılabilir. Gut hastaları ayrıca pürin içeriği düşük sağlıklı bir beslenme düzeninden fayda görürler.

Gut hastalığında beslenme nasıl olmalıdır? Hangi besinler gut atağını tetikler?

Gut hastalığınız varsa, pürin içeriği yüksek gıdalardan kaçının.

Pürin açısından zengin gıdalar şunlardır:

• Sakatat
• Sardalya
• Et özü
• Çorba küpleri
• Izgara tavuk ve
• baklagiller

"Zengin yemekler"in yanı sıra, oruç tutmak da gut krizinin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu durumlarda vücut kendi hücrelerini daha fazla parçalar ve bu sırada ürik asit üretir. Bu nedenle kilo verme süreci ılımlı bir şekilde gerçekleştirilmelidir.

Alkol tüketimini sınırlayın. Alkol, böbrekler yoluyla ürik asit atılımını azaltır.

Bira, ürik asit atılımını engeller ve ürik aside dönüşen pürinler içerir. Kolada da 100 ml'de 10 mg'a kadar pürin bulunur.

Gutun İlaçla Tedavisi

Tıp uzmanları, gutun ilaçla tedavisinde şu ayrımı yaparlar:

• sürekli tedavi ve
• akut atak tedavisi

Akut gut atağında, diklofenak gibi steroidal olmayan ağrı kesiciler ilk tercih edilen ilaçlar olarak kabul edilir. Steroidler (kortizon) de iltihaplanma reaksiyonunu hafifletebilir. 

Yedek ilaç olarak, sonbahar zambakının zehiri olan kolşisin kullanılabilir: Bu ilaç fagositleri inhibe eder ve dolayısıyla akut eklem iltihabını durdurur.

Guttun uzun süreli tedavisinde doktorlar, kandaki ürik asit düzeyini normal bir değere (yaklaşık 6 mg/100 ml) düşürmeye çalışır. Bu, allopurinol veya ürik asit oluşumunu azaltan yeni onaylanmış ilaç febuksostat ile sağlanabilir.

Alternatif olarak, idrar söktürücü ilaçlar böbrekler yoluyla ürik asit atılımını artırabilir. Bu ilaçlar arasında benzbromaron veya probenezid gibi ürikosurikler bulunur.

Çoğu memeli ve kuş, ürikoyu kimyasal olarak suda çözünen allantoine dönüştürür. Bunun için gerekli enzim (rasburikaz), acil durumlarda (örn. kemoterapi) kullanılabilir.

1. Gut hastalığında genellikle ilk olarak hangi eklem etkilenir?
Tipik olarak ayak başparmağının taban ekleminde başlar; tıbbi terimiyle "podagra" olarak bilinir.

2. İkincil gut da var mıdır?
Evet, birincil formun yanı sıra, diğer hastalıklar veya ilaçlar tarafından tetiklenen ikincil gut da vardır.

3. Gut riskini nasıl azaltabilirim?
Purin içeriği düşük, dengeli bir beslenme ve az alkol tüketimi, gut riskini önemli ölçüde azaltabilir.

4. Gut topakları tehlikeli midir?
Tedavi edilmeyen gut topakları (tophi) uzun vadede eklemlere ve kemiklere zarar verebilir, bu nedenle erken müdahale önemlidir.