Cildin Yapısı ve İşlevi – Cildin İşlevi ve Cilt Katmanları

Cilt, üst deri (epidermis), dermis (dermis, corium olarak da bilinir) ve deri altı dokusundan (subkutis) oluşur.

Epidermis

Epidermis, en üstte yer alan ve siğirleşen yassı epitel tabakasıdır. Çok katmanlıdır. Yüzeyde, dışa doğru kornea tabakası (Stratum corneum olarak da bilinir) ile son bulur. Boynuz tabakası, bakteriler, virüsler ve mantarlar gibi hastalık yapıcı mikroorganizmaların içeri girmesini engeller. Ayak tabanı, topuk veya avuç içi gibi mekanik olarak yoğun baskıya maruz kalan bölgelerde özellikle kalındır; bu nedenle bu bölgelere nasır da denir.

Kornifiye tabakanın altında germ tabakası bulunur. Bu tabakada sürekli olarak yeni hücreler oluşur (rejenerasyon). Bu hücreler yüzeye doğru göç eder ve orada kademeli olarak kornifiye olurlar, ta ki kornifiye pullar olarak dökülene kadar.

Epidermisin daha derin hücre katmanlarında pigment üreten hücreler, yani melanositler bulunur. Bu hücreler, ürettikleri siyah-kahverengi bir pigment olan melanin ile cilt tipini belirler. Ayrıca epidermiste Langerhans hücreleri de bulunur. Bu hücreler, cildin bağışıklık tepkisi açısından önemlidir.

Deri tabakası

Deri tabakası, gerilmeye dayanıklı, kollajen ve elastik liflerden oluşan bir ağdan oluşur. Üst katmanlarda, epidermise uzanan ve böylece epidermis ile deriyi birbirine bağlayan papillalar bulunur.

Deri tabakasında, cildin duyu organlarının çoğu bulunur. Bunlar arasında, dokunma duyusundan ve temas hissinden sorumlu Meissner cisimcikleri ile ağrı hissini sağlayan serbest sinir uçları yer alır. Epidermiste kan damarları bulunmazken, dermis özellikle ısı dengesinin düzenlenmesinde rol oynayan çok sayıda ince kılcal damar içerir.

Derialtı

Subkutan doku, gevşek, yağ dokusu bakımından zengin bir bağ dokusundan (subkutan yağ dokusu) oluşur. Bu doku, kişiden kişiye ve bölgeden bölgeye büyük farklılıklar gösterir ve öncelikle yağ deposu olarak işlev görür. Subkutan doku ayrıca cildi, kasları kaplayan vücut fasyası (bağ dokusu kılıfı) ile birleştirir.

Derideki tüyler

Tüyler, gerilmeye dayanıklı ve aynı zamanda esnek kütikül lifleridir. Epidermisin oluşturduğu bir cep içinde bulunurlar ve bu cep aracılığıyla deri altına uzanırlar. Saç gövdesinin alt kısmında, bağ dokusundan oluşan bir saç papillası (büyüme bölgesi) üzerine oturan bir şişkinlik (saç soğanı) bulunur.

Ayrıca bu bölgede, pigment üreten ve bunu saça depolayan melanositler bulunur. Saç gövdesinin yanlarında saç kılıfı bezleri ve sebum bezleri bulunur. Bu bezler, saça esneklik kazandıran ve saçları ile cildi mikroplardan (bakterilerden) koruyan yağlı bir salgı üretir.

Derideki diğer bezler

Sebase bezlerin yanı sıra, deride ter ve koku bezleri de bulunur. Bir bez demetinden oluşan ter bezleri, deri ile deri altı dokusu arasındaki geçiş bölgesinde yer alır. Bu bezlerin, deri yüzeyine kadar uzanan uzun bir çıkış kanalı vardır.

Ter bezleri, ter ile birlikte cilt yüzeyinde bakteri üremesini engelleyen asidik bir salgı oluşturur (= asit koruyucu tabaka). Ter, esas olarak tuzlardan oluşur. Ancak üre, ürik asit, amonyak ve metabolize edilmiş ilaçlar gibi metabolizma atık ürünleri de terle birlikte vücuttan atılır.

Ayrıca ter bezleri, vücut ısısının düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. Koltuk altları, kafa kılları ve kasık bölgesindeki deride koku bezleri bulunur. Bu bezler daha büyük kümeler halinde bulunur ve ergenlik döneminde alkali bir salgı salgılar. 

Cilt reseptörleri

Deride uyaranları algılamak için çeşitli reseptörler bulunur: 

• mekanik uyaranlar (mekanorekeptörler)
• sıcaklık (termoreseptörler)
• Ağrı (noziseptörler)

Mekanorekeptörler, termorekeptörler ve nosiseptörler tarafından algılanan uyaranlar, "aksiyon potansiyelleri" olarak adlandırılan sinyallere dönüştürülür ve sinir liflerine iletilir. Bu süreçte, bir deri şeridinden gelen uyaranlar her zaman omuriliğin kendilerine atanan bir segmentine ulaşır. Sorununuzla ilgili bir uzman bulun. 

Mekanorekeptörler

Dokunma, basınç, gıdıklanma ve titreşim algısı gibi yüzeysel duyu algılarının büyük bir kısmı mekanoreseptörler aracılığıyla iletilir. Mekanoreseptörler, derinin farklı katmanlarında bulunur ve yapıları birbirinden farklıdır. Mekanoreseptörler arasında şunlar yer alır:

• Epidermisin en derin tabakasında bulunan Merkel diskleri: Basınç algısından sorumludurlar ve hafif bir basınç uygulandığında beyne impulslar iletirler.
• Deri tabakasının küçük çıkıntılarında (papiller) bulunan Meissner cisimcikleri: Özellikle parmak uçlarında bulunurlar ve dokunma duyusunun organları olarak basınç algısından da sorumludurlar.
• Derinin alt tabakasında bulunan Vater-Pacini cisimcikleri: Nispeten büyük olan bu mekanoreseptörler, titreşim algısını sağlar.
• Saç köklerinin etrafındaki sinir ağları (dendritler) dokunma hissini algılar.
• Dermisteki serbest sinir uçları (kısmen epidermise uzananlar): Özellikle şiddetli ve keskin uyaranları algılarlar.

Termoreseptörler

Termoreseptörler, deride ve vücut içinde serbest sinir uçları olarak bulunurlar. Mekanoreseptörlere kıyasla yoğunlukları çok daha azdır. Soğuk ve sıcak reseptörler olarak ikiye ayrılırlar. Vücudun sıcaklığının algılanmasına ve düzenlenmesine katkıda bulunurlar.

Noziseptörler (ağrı reseptörleri)

Noziseptörler, serbest sinir uçları olarak ağrı hissinden sorumludur. Deri üzerinden özellikle yüzeysel ağrı iletilir. Genel olarak, doku hasarına yol açan tüm çevresel etkenler bir ağrı uyarısı tetikleyebilir. Bunlara öncelikle mekanik uyaranlar (kesik yaralar gibi), ancak aynı zamanda yüksek sıcaklıklar (45 °C'den itibaren vücut proteinlerinin tahribatı) ve kimyasal maddeler (asitler gibi) dahildir.

Vücut ile çevre arasında bir değişim ve koruma yüzeyi olarak cilt, bir dizi işleve sahiptir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

Duyusal işlev: Cilt aracılığıyla, bir dizi reseptör vasıtasıyla termal ve mekanik uyarılar ile ağrı algılanır.

Koruma işlevi: Cilt, vücudu potansiyel olarak zararlı çevresel etkenlere karşı pasif olarak korur. Bunlar arasında özellikle sıcaklık, soğuk, darbe, basınç, sürtünme ve radyasyon yer alır. Ayrıca, bağışıklık sistemine katkıda bulunarak aktif bir koruma sağlar.

Depolama organı: Cilt, yağ dokusunu depolar ve bu sayede önemli bir enerji deposu görevi görür.

Isı dengesi: Cilt, deri damarlarını daraltarak veya genişleterek ısı dengesini sağlar. Böylece vücut ısısının ve kan dolaşımının düzenlenmesinde rol oynar. Dış sıcaklık yüksek olduğunda ince damarlar genişler ve kan akışı artan cilt ısınır.

Böylece ısı, daha serin olan dış havaya verilir. Daha soğuk sıcaklıklarda ise ince damarlar daralır. Dış havaya verilen ısı azalır ve ısı kaybı azalır.

Bozunum işlevi: Sebum ve ter gibi çeşitli bez salgıları yoluyla su, tuz ve metabolizma atıkları cilt üzerinden dışarı atılır. Aynı zamanda cilt, su ve tuz dengesinin düzenlenmesinde de rol oynar.

Alerji gibi sorunlarda, profesyonel bir danışma merkezine veya bir uzmana başvurmak faydalı olacaktır. 

Cilt hastalıkları (dermatozlar) bir dermatoloji uzmanı tarafından tedavi edilir. En sık görülen hastalıklar arasında şunlar yer alır:

• Ayak mantarı
• Akne
• Çiller, yaşlılık lekeleri veya beyaz leke hastalığı gibi pigment bozuklukları
• Aşırı terleme (hiperhidroz)
• aterom (yağ kesesi), seboreik keratoz (yaşlılık siğili), kongeenal lekeler veya benler gibi iyi huylu cilt tümörleri
• Alerjik kontakt egzama (cildin metallere, koruyucu maddelere, koku ve renklendiricilere veya latekse karşı aşırı duyarlılık reaksiyonu)
• Nörodermatit (genellikle alevlenmelerle seyreden, kaşıntılı ve kızarık cilt bölgeleriyle karakterize kronik enflamatuar cilt hastalığı) 
• Sedef hastalığı (Psoriasis)
• Siğiller (insan papilloma virüsünün cilde bulaşması sonucu oluşan enfeksiyon)
• Herpes enfeksiyonları (dudak herpesi, suçiçeği, zona, parmak herpesi)

Nörodermatit © Gina Sanders / Fotolia

Cilt, insanın en büyük organıdır ve insan vücudu için hayati öneme sahip görevleri üstlenir. Cildin yapısı ve işlevi, cildin vücudun en büyük organı olduğunu ve cildin korunmasını sağlayan üç cilt tabakasından oluştuğunu gösterir.

Epidermis, dermis ve subkütis ile stratum papillare'den oluşan cildin anatomisi, kan ve lenf damarlarının yanı sıra sinir hücrelerinin ciltte önemli işlevler yerine getirdiği karmaşık yapısını ortaya koymaktadır. Cilt, vücudu dış etkenlerden korurken, ter ve sebum bezleri ile cilt ek yapıları pH değerini dengeler ve cildin kurumasını önler.

Keratin ve süs hücreleri bariyeri güçlendirirken, pigment ve melanin miktarı cildin görünümünü ve UV ışınlarına karşı korumasını etkiler. Vücut bölgesine ve cilt tipine (örneğin hassas cilt veya kuru cilt) bağlı olarak, cilt stres faktörlerine ve olası hasarlara farklı şekilde tepki verir.

Genel olarak, cildin işlevinin cildi ve vücudu korumak olduğu görülmektedir; dolayısıyla sağlıklı bir cilt, tüm organizmanın dengesi için hayati öneme sahiptir.

Cildin yapısı ve işlevi nedir?

Cildin yapısı ve işlevi üç cilt tabakasını içerir: Epidermis, dermis ve subkütis. Epidermis, boynuz tabakasını oluştururken, dermis kan damarları, sebum bezleri ve ter bezlerini içerir. Subkütis ise yağ dokusundan oluşur ve vücudu mekanik olarak korur.

Cildin işlevi nedir?

Cildin işlevi, insan vücudunu çevresel etkenlerden, UV ışınlarından ve patojenlerden korumaktır. Ayrıca terleme yoluyla vücut ısısını düzenler ve bir duyu organı olarak işlev görür.

Cilt neden en büyük organdır?

Cilt, tüm insan vücudunu kapladığı için vücudun en büyük organıdır. Vücudu korur, yağ dokusunu depolar ve dış etkenlere tepki verir.

Ciltte hangi katmanlar vardır?

Cilt üç tabakadan oluşur: Epidermis, dermis ve subkütis. Bu cilt tabakaları, cildin yapısı ve işlevinde farklı görevler üstlenir.

Cilt vücudu nasıl korur?

Cilt, sümük tabakası, sebum ve ter ile sebum bezleri aracılığıyla vücudu korur. Bakterilerin içeri girmesini engeller, su kaybını azaltır ve zararlı UV ışınlarına karşı koruma sağlar.