Röntgenle uyarıcı ışınlama: Uzmanlar ve bilgiler

Tedavi sırasında, etkilenen vücut bölgeleri düşük dozda röntgen ışınlarına maruz bırakılır. Düşük ışın dozu sayesinde, uzman hekim ışınlamayı çok hedefli bir şekilde uygular; böylece tedavi edilen bölgede çeşitli biyolojik süreçler harekete geçirilirken, sağlıklı dokuya gereksiz yük bindirilmez.

Bu düşük doz aralığında röntgen ışınlarının tam etkisi bilimsel olarak henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır. Ancak, ışınlamanın, diğer etkilerinin yanı sıra, tedavi edilen bölgedeki kan akışını artırdığı ve iltihaplanma süreçlerinde ve yara dokusu oluşumunda rol oynayan bağışıklık hücreleri ile fibroblastların aktivitesini engellediği düşünülmektedir. Enflamatuar süreçlerin bu şekilde engellenmesi, enflamatuar değişikliklerin gerilemesine ve dolayısıyla birçok durumda ağrının azalmasına yol açar.

Bu yöntem, eklem hastalığında görülen eklem aşınması gibi altta yatan anatomik değişiklikleri düzeltmez. Ancak, buna eşlik eden iltihaplanma süreçlerini olumlu yönde etkiler. Tedaviden sonraki birkaç gün ila birkaç hafta içinde, bazen de ancak birkaç ay sonra, istenen ağrı hafiflemesi hedefi gerçekleştirilebilir veya hatta ağrının tamamen ortadan kalkması sağlanabilir. Bu bağlamda, röntgen uyarıcı ışınlamanın, yapısal bir müdahale yapmak yerine vücuttaki doğal iyileşme sürecini destekleyerek etki ettiği de söylenir. Ancak, antiinflamatuar etkilerin vücutta tam olarak ortaya çıkması zaman aldığından, etkinin anında başlaması beklenmemelidir.

Ağrı tedavisi amaçlı radyasyon tedavisi, özellikle tendon ve eklemlerdeki kronik enflamatuar ve dejeneratif hastalıkların tedavisinde kullanılır. En sık görülen endikasyonlar şunlardır:

• Kalça: Eklem aşınması / artroz (kalça artrozunda ağrı radyoterapisi olarak adlandırılır) veya bursit nedeniyle oluşan kalça eklemi ağrıları
• Omuz: Ağrılı omuz artrozu, ağrılı omuz sertliği, ağrılı omuz eklemi kireçlenmeleri veya bursit (bursit)
• Diz: Diz eklemi artrozu
• Topuk ve ayak: Ağrılı topuk dikeni veya Aşil tendonu tahrişi.

Bunun yanı sıra, bu yöntem aşağıdaki tendon ve yumuşak doku dejeneratif hastalıklarında ve diğer yumuşak doku hastalıklarında da uygulanmaktadır:

• Diğer eklemlerdeki artrozlar,
• Keloidler (aşırı yara izi oluşumu),
• Dupuytren hastalığı,
• Tenisçi dirseği,
• Tendon iltihabı (tendinit),
• Jinekomasti ve
• Sedef hastalığı (Psoriasis)

Topuk dikeni ağrısının tedavisi, bu röntgen uyarıcı ışınlama yöntemiyle en sık uygulanan tedaviler arasında yer almaktadır.

Ağrı tedavisi, nispeten az zahmetli ve ağrısız bir işlemdir. Bu yöntem, özellikle diğer tedavi seçeneklerinin (ilaçla ağrı tedavisi veya ameliyatlar) istenen tedavi başarısını sağlayamadığı hastalarda kullanılır.

Uzun süreli ilaçla ağrı tedavisinin olası riskleriyle karşılaştırıldığında, bu tedavi yönteminin sonuçları nispeten düşük kabul edilir. Bununla birlikte, endikasyon her zaman dikkatli ve bireysel olarak belirlenmelidir; özellikle de her ışınlama uygulamasında fayda ve risklerin dikkatlice karşılaştırılması gerektiğinden. 

Bir başka avantaj: İşlem ayakta tedavi olarak gerçekleştirilebilir ve ne anestezi ne de günlük yaşamda uzun süreli bir kesintiye neden olur.

Ağrı tedavisi için temel olarak kanser radyoterapisinde (onkolojik radyoterapi) kullanılan cihazların aynısı kullanılır. Bunlar arasında bir lineer hızlandırıcı ve bir ortovolt röntgen tedavi cihazı bulunur.

Onkolojik radyoterapi en az 45 ila 70 Gy gibi yüksek dozlarla uygulanırken, bu tedavi türünde dozlar genellikle 0,5 ila 2 Gy arasındadır; topuk dikeni tedavisinde ise bazen 24 Gy’ye kadar çıkabilir. Tedavi birkaç döngü halinde gerçekleştirilir; tek bir döngü genellikle haftanın birkaç günü içinde yapılan birkaç seansı içerir – her tedavi serisi için yaklaşık 6 ila 10 seans yaygın olarak uygulanır.

Büyüme çağındaki çocuklar, gelişmekte olan vücut yapıları olgunlaşmış yapılara göre iyonlaştırıcı radyasyona daha duyarlı olduğundan, prensip olarak röntgen ışınlarıyla tedavi edilmemelidir. Bu yaş sınırı, yöntemin en önemli kontrendikasyonlarından biri olarak kabul edilir.

Röntgen uyarıcı ışınlama uzmanları

• ışınlanacak vücut bölgesi,
• ışın dozunu / ışın miktarını,
• tedavi sıklığını ve
• ışın yönünü

belirledikten sonra, hassas bölgeler (örn. gonadlar, tiroid bezi) kurşun örtülerle korunur.

Asıl tedavi ağrısızdır ve kısa sürer: Tek bir seans genellikle sadece 20-30 saniye sürer; bu nedenle hasta, etkilenen vücut bölgesi ışınlanırken tedavi süresince hareketsiz bir şekilde yatmalı veya oturmalıdır.

Seanslar genellikle yaklaşık iki ila dört haftalık bir süre boyunca birkaç kez tekrarlanır. Birkaç ay sonra yeterli bir iyileşme görülmezse, tedavi yaklaşık bir yıl sonra tekrar uygulanabilir.

Kullanılan radyasyon miktarı ve dolayısıyla toplam radyasyon maruziyeti çok düşük olsa da, her türlü radyasyon tedavisi, tümör oluşumu veya kalp ya da üreme bezleri gibi hassas organlarda işlev bozuklukları gibi sekellerin ortaya çıkma riskini asgari düzeyde artırır. Ancak düşük ışın dozu nedeniyle böyle bir olayın meydana gelmesi son derece olası değildir. Yine de güvenlik amacıyla hastalar, tedaviden en az yarım yıl sonra kontrol muayenesinden geçirilir.

Daha sık görülen ve çoğunlukla geçici olan reaksiyonlar, lokal cilt değişiklikleridir. Bunlara özellikle ışınlanan bölgede geçici cilt kızarıklığı ve cilt kuruluğu dahildir. Tedavinin başlangıcında, asıl ağrı giderici etki ortaya çıkmadan önce geçici bir ağrı artışı da görülebilir. Bu olası yan etkileri bilen kişiler, bunları normal hastalık seyrinden daha kolay ayırt edebilir ve şüphe durumunda tedaviyi yürüten uzman hekime erken bir aşamada bilgi verebilir.

Röntgen uyarıcı ışınlama uzmanları genellikle radyoloji uzmanlarıdır (radyoterapistler). Genellikle röntgen uyarıcı ışınlama konusunda uzmanlaşmış kliniklerde (radyasyon klinikleri) görev yaparlar. Burada, diğer alanlardaki uzman doktorlarla (örn. ortopedistler, romatologlar) disiplinler arası bir ekip içinde birlikte çalışırlar.

Uzmanlar, hastanın tıbbi geçmişine dayanarak

• hasta öyküsü,
• şikayetler ve
• bulgular

ağrı tedavisi için radyasyon uygulamasının gerekli olup olmadığına karar verirler.

Tedavi planlaması sırasında, röntgen ışınlaması uzmanları genellikle tıbbi fizikçilerden destek alırlar.