Omuz bursiti (bursit): Belirtiler, tanı ve omuz ekleminde akut tedavi

Burslar (tıbbi terim: Bursa), eklemlerimizin korunmasında ve hareketliliğinde önemli bir rol oynar. Yastık benzeri ve jelimsi bir doku sıvısıyla dolu olan bu yapılar (bu nedenle burs adı verilir), eklemlerimizin bileşenleridir ve basınç kaynaklı hasarları önler. Dolayısıyla bursa, eklemin sürtünme kaybı olmadan hareket etmesini ve esnek kalmasını sağlar.

Sınır keseleri, yüksek basınç yükünün oluştuğu her yerde bulunur; örneğin, diz kapağının üstündeki deri altında veya dirsekte. Bu sınır keseleri, iltihaplandıklarında veya şiştiğinde dışarıdan görülebilir. Ancak kemiklerin altında ve eklem yapılarının içinde olduğu gibi daha derinde bulunan sinüsler de vardır. Bunlar, sert yapıların yumuşak yapılarla karşılaştığı ve hareket nedeniyle birbirlerine sürtündüğü her yerde gereklidir. 

Bu durum, örneğin omuz ekleminde görülür. Burada, biseps kasının (üst kolun ön tarafındaki bükme kası) sözde uzun tendonu eklemden geçer ve omuz kemiğinin kenarına bağlanır. Bu tendon yırtılabilir (buna biseps tendon yırtılması denir) ve bu da kolun bükülmesinde güçsüzlüğe yol açar. Ancak bu kasın eklem içinden geçmeyen ve dolayısıyla bükme işlevini koruyan kısa bir tendonu da vardır.

Omuz eklemindeki bir sıvı kesesi, tıbbi adıyla subakromiyal bursa, kemikleri ve tendonları aşırı yüklenmeden veya yırtılmadan korur.

Bursalar iltihaplanabilir; bu duruma bursit denir. Subakromiyal bursit, yani omuz eklemindeki bursit durumunda, iltihaplanmanın tipik belirtileri görülür:

• Omuz ekleminin yüzeyi hafif ila belirgin derecede şişmiştir.
• Baskı uygulandığında ağrı hissedilir.
• Cilt genellikle kızarır ve sıcak hissedilir.

Sinüs kesesinin şişmesi nedeniyle tendonun hareket aralığı büyük ölçüde kısıtlanır. Bu nedenle, kolun en ufak bir hareketinde bile sıklıkla şiddetli ağrılar ortaya çıkar.

Omuz bölgesinde bursit, en sık omuz ekleminin aşırı yüklenmesi sonucu ortaya çıkar. Genellikle alışılmadık bir sürekli tahrişe bağlıdır. Bazı faaliyetlerde, örneğin duvar boyama veya taşınma sırasında mobilya taşıma gibi durumlarda, eklem aynı kol hareketini sayısız kez tekrarlar. Bu nedenle tendonlar ve kemikler, koruyucu burs yastıkları boyunca sürekli olarak sürtünür.

Sürekli sürtünme, burs yüzeyinde tahrişe neden olur. Bunun sonucunda sıklıkla akut iltihaplanma ortaya çıkar. Yük devam ederse, haftalar hatta aylarca sürebilen kronik bursit gelişebilir.

Ayrıca

• omuz incinmesi,
• bir darbe veya
• düşme

subakromiyal bursite neden olabilir. Nadir durumlarda, omuz bölgesindeki bursitin nedeni bakteriyel bir enfeksiyon olabilir. Bu durum, eklem ponksiyonu veya artroskopi sonrası daha sık gözlemlenir; bu nedenle bu işlemler yalnızca gerçekten gerekli olduğunda yapılmalıdır.

Omuz bölgesindeki bursitler genellikle orta yaşlı kişilerde görülür.

• romatizma,
• artrit veya
• gut

gibi belirli altta yatan hastalıklar, bursit gelişme riskini artırır.

Omuzda görülen komplike olmayan bursit, özel önlemler alınmasına veya ilaç kullanılmasına gerek kalmadan birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşir. Bu durumda, omuz eklemini dinlendirmek ve yükünü azaltmak tek başına yeterli bir çözümdür.

Mevcut iltihaplanmaya rağmen omuz eklemini zorlamaya devam ederseniz, iltihaplanma muhtemelen düzelmeyecektir. Bu durumda bursitin kronikleşmesi riski ortaya çıkar.

Ancak günümüzde omuz eklemini askı ile sabitlemek genellikle tavsiye edilmez, çünkü bu durumda (özellikle 3 günden uzun süre kullanıldığında) eklem kapsülünde büzülme meydana gelebilir. Bu da eklemin sertleşmesi için bir risk faktörü oluşturur ve kesinlikle önlenmelidir.

Şiddetli şikayetlerde dinlendirmenin yanı sıra başka ne yardımcı olabilir?

İlk önlem olarak omuzu buzla soğutmanız önerilir. Soğutma, şişliği azaltır ve ağrıyı hafifletir. Ancak soğutma pedini asla doğrudan cilde temas ettirmeyin; aksi takdirde donma tehlikesi vardır. Eczaneden alınabilecek soğutucu jeller ve merhemler de aynı amaca hizmet eder.

Isı, semptomları kötüleştirir ve sıklıkla durumun daha da kötüleşmesine yol açar. Bu nedenle fango uygulamaları, sauna veya sıcak bir banyodan mümkün olduğunca kaçınmalısınız.

Ağrı durumunda parasetamol gibi ağrı kesiciler yardımcı olur. İlk ağrılar geçene kadar bir süre harekete ara vermek akıllıca olacaktır.

Birkaç gün geçtikten sonra ağrılar ve iltihaplanma süreci genellikle kademeli olarak azalır. Ardından, özel egzersizlerle omuzu tekrar dikkatli bir şekilde hareket ettirme zamanı gelir. Çünkü eklemler, çok uzun süre hareketsiz kaldıklarında tahmin edilenden daha hızlı bir şekilde sertleşir.

Bunun için ağrıyan kolunuzu kavrayın ve üç farklı egzersiz setinde sırasıyla yukarıya, dışa ve vücudun ortasına doğru hareket ettirin. Hareketi, ağrı eşiğinize ulaşacak ancak onu aşmayacak şekilde gerçekleştirin. Bu pozisyonu birkaç saniye koruyun.

Her egzersiz grubunu günde birkaç kez, 5 ila 10 kez tekrarlayın.

Etkilenen kolu dinlendirmenize rağmen 4–5 gün sonra şikayetlerde belirgin bir düzelme görülmezse, omzunuzu tıbbi olarak muayene ettirmelisiniz. Bu durum, düşme sonrası, açık yaralar ve irin akıntısı ile ateş ve titreme durumları için de geçerlidir.

Kapsamlı bir tıbbi öykü (anamnez) ve omuz muayenesinin yanı sıra, tanı genellikle kesin olarak konulabilir. Gerekirse ultrason muayenesi ve röntgen çekilmesi istenebilir.

Özellikle omzunuzun üzerine düştüyseniz, bu tetkiklerle eklem ve kemik yapılarında bir yaralanma olup olmadığına karar verilmeli veya bu durum saptanmalıdır. Ultrason veya röntgen tetkiklerinde herhangi bir anormallik görülürse, gerekirse manyetik rezonans görüntüleme (MRG) de yapılabilir.

Bu durumda, bursitin diğer olası hastalıklardan ayırt edilmesi de önemlidir. Artroz, romatizma veya gut da benzer semptomlarla seyreder. Sonuç kesin değilse, kan ve idrar tahlilleri de istenebilir, ancak bu çok nadir görülür.

Genellikle tedavi, ilk etapta omuzdaki iltihaplanma sürecini durdurmayı amaçlayan antienflamatuar ilaçların reçete edilmesinden oluşur.

Bir başka tedavi seçeneği de kortizon enjeksiyonlarıdır; bu sayede şikayetler genellikle çok hızlı bir şekilde ortadan kalkar. Bu ağrı kesici ve iltihap önleyici ilaç, doğrudan omuz eklemine veya sinüs kesesine enjekte edilir. Bu sayede şikayetlerde sıklıkla hızlı bir düzelme sağlanabilir. Ancak kortizon enjeksiyonlarının kullanımı sadece çok istisnai durumlarda yapılmalıdır. Enjeksiyon (tıbbi terimle ponksiyon) sırasında, patojenlerin (bakterilerin) eklem boşluğuna taşınması ve durumun daha da kötüleşmesi riski her zaman mevcuttur.

Nadiren de olsa, iltihaplanma sonucu sinüs kesesinde büyük miktarda sıvı birikebilir. Bu durum, elle kolayca hissedilebilen bir şişkinliğe yol açar. İyileşme sürecinde bu şişkinlik kendiliğinden gerilmezse, ponksiyon gerekli hale gelebilir ve bu işlem oldukça mantıklı ve yararlı olabilir. Pansiyonda ince bir kanül kullanılarak sıvı birikimi boşaltılır; bu sayede şişlik hızla azalır ve şikayetler çok kısa sürede geriler.

İltihaplanma süreci sona erdiğinde, omuz ekleminin hareket kabiliyetini hızla tam olarak geri kazanmak için fizyoterapi önerilir. 

Bazen, tıbbi tedaviye rağmen bursit 3–6 hafta sonra da devam edebilir. Bu durumda cerrahi müdahale düşünülür. Bakteriyel bursitler veya açık yaralar ve bunun sonucunda dışarıdan görülebilen burslar da bazen cerrahi müdahaleyi gerekli kılar.

Ameliyatta bursun bir kısmı ve gerekirse kemiğin yüzeyi düzeltilir. Müdahale, açık ameliyat (deri kesisi yoluyla) veya minimal invaziv olarak, “anahtar deliği tekniği” ile gerçekleştirilir. Minimal invaziv bir ameliyatta iyileşme süreci genellikle çok daha hızlı ilerler ve eklem boşluğuna ulaşmak için sadece küçük kesikler gerekir.

Prensip olarak burada da şunu unutmamak gerekir: Önleme, tedaviden daha iyidir. Omuz ekleminin aşırı yüklenmesini kendiniz de kolayca önleyebilirsiniz. Yeni bir iş veya hobi, genellikle vücudun alışık olmadığı yeni hareket dizileriyle birlikte gelir.

Tenis veya kürek gibi sporlarda saatlerce aynı hareketi tekrar tekrar yaparız. Bu tekrarlanan hareketler bize alışık olmadığımız hareketler ise, omuz eklemleri için çok büyük bir yük oluşturur.

Bu durumda eklemleri aşırı zorlamamanız tavsiye edilir. Mümkünse, ara sıra birkaç dakikalık molalar verin. Ancak bu şekilde vücut, yeni hareketlere yavaş yavaş alışabilir ve yükleri zarar görmeden atlatabilir. 

Eklemleri zinde tutan düzenli spor aktiviteleri de bursit hastalığına yakalanma riskini azaltır.

Günlük yaşamda çok az hareket eden kişiler, bursit hastalığına en yatkın olanlardır. Hareketsiz kalmış eklemler, alışık olmadıkları yeni yükler altında özellikle hızlı bir şekilde iltihaplanır. 

Ancak egzersiz konusunda da şunu unutmamak gerekir: Dozaj çok önemlidir; çünkü hem fazla egzersiz (= aşırı yükleme) hem de yetersiz egzersiz (“hareketsizlik”) zararlı olabilir ve eklemlerin yanı sıra tüm hareket sisteminde hastalıklara yol açabilir. Yani: aşırıya kaçmayın ve kendinize özen gösterin. 

Omuz bursitinin tipik belirtileri nelerdir?

Başlıca belirti, özellikle kol yana doğru kaldırıldığında omuzda aniden ortaya çıkan şiddetli ağrılardır. Hastalar genellikle omuz bölgesinde şişlik ve sıcaklık artışı bildirir. İltihaplı burs, omuz çatısının altında sıkıştığı için hareket kabiliyeti büyük ölçüde kısıtlanır. Ayrıca, gece etkilenen omuz üzerine yatıldığında sıklıkla dinlenme ağrıları ortaya çıkar. Diğer belirtiler arasında üst kola yayılan ağrı da olabilir.

Omuzda bursit nasıl oluşur?

Bursitin nedeni çoğunlukla mekanik aşırı yüklenmedir. Sürekli baş üstü işler yapmak veya spor yükü nedeniyle, üst kol başı ile omuz çatısı arasındaki burs tekrar tekrar tahriş olur ve sıkışır. Tendonlarda kireç birikimlerinin boşluğu daralttığı kireçli omuz veya kemik yapısında değişiklik gösteren omuz çatısı (impingement) da bursit oluşumuna zemin hazırlayabilir. Daha nadiren, örneğin bir enjeksiyon sonrası bakteriyel enfeksiyon da tetikleyici olabilir.

Omuz eklemindeki bursit nasıl teşhis edilir?

Burs iltihabı şüphesi durumunda, doktor öncelikle hastanın öyküsünü alır ve fizik muayene yapar. Teşhisi doğrulamak ve rotator manşet yırtılması gibi diğer nedenleri dışlamak için ultrason muayenesi standart bir uygulamadır. Bulguların net olmaması veya şikayetlerin kronik olması durumunda, manyetik rezonans tomografi (MRG) yumuşak dokuların net görüntülerini sağlar ve omuz bursunun ne kadar iltihaplandığını gösterir.

Sinüs iltihabının tedavisi nasıldır?

Tedavi, iltihabı ve ağrıyı hafifletmeyi amaçlar. Akut aşamada dinlenme ve soğutma ön plandadır. Antiinflamatuar ilaçlar (ibuprofen gibi) veya burs içine hedefe yönelik kortizon enjeksiyonu, semptomların hafiflemesini hızlandırabilir. Akut ağrılar azaldığında, fizyoterapi kasları güçlendirmeye ve eklemi stabilize etmeye yardımcı olur.

Sinüs iltihabı ne zaman cerrahi olarak tedavi edilir?

Cerrahi müdahale genellikle, konservatif tedavi birkaç hafta ila birkaç ay boyunca herhangi bir iyileşme sağlamadığında veya bursit kronik olarak tekrar tekrar ortaya çıktığında düşünülür. Genellikle minimal invaziv (artroskopik) olarak gerçekleştirilen ameliyatta, iltihaplı sinüs çıkarılır ve gerekirse tendonlara daha fazla yer açmak için omuz tavanı genişletilir.

Akut ve kronik bursit arasındaki fark nedir?

Omuzda akut bursit, genellikle alışılmadık bir yükün ardından aniden ortaya çıkar ve şiddetli ağrılarla birlikte görülür. Tahriş azaldığında, genellikle herhangi bir kalıcı hasar bırakmadan iyileşir. Buna karşın, kronik bursit ise genellikle kalıcı sıkışma sendromları nedeniyle uzun bir süre boyunca gelişir. Bu durumda şikayetler bazen daha şiddetli, bazen daha hafif seyreder, ancak hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmaz ve kalıcı hareket kısıtlılıklarına yol açabilir.

Omuz bursitine nasıl önlenebilir?

Burs iltihabını önlemenin en iyi yolu, özellikle baş üstü işlerde tek taraflı aşırı yüklenmeden kaçınmaktır. Rotator manşeti güçlendirmeye yönelik özel egzersizler, omuz ekleminde üst kol başını ortalamaya yardımcı olur ve böylece burs üzerindeki yükü azaltır. Doğru duruş ve omuzların sarkmasını önlemek de omuzdaki yapıların tahriş olmasını önlemeye katkıda bulunabilir.

Omuz bursitinin süresi ne kadardır?

İyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Komplikasyonsuz bir akut bursit, tutarlı bir dinlenme ile iki ila üç hafta içinde iyileşebilir. Ancak kronik bursit söz konusuysa veya kalsifik omuz gibi hastalığı tetikleyen faktörler varsa, iltihap tamamen geçene ve omuzun tam hareket kabiliyeti geri kazanılana kadar hastalık birkaç ay sürebilir.