Tromboz – kan pıhtısı oluştuğunda

Tromboz, kan pıhtılaşması ile kan akışı arasındaki dengenin bozulmasıyla ortaya çıkar. Başlıca nedenler, Virchow üçlüsü olarak adlandırılan kavramda özetlenmiştir:

• Kan akışının yavaşlaması – örneğin hareket eksikliği, yatağa bağlı kalma, uzun yolculuklar veya alçı uygulamaları
  
  nedeniyle
• Damar duvarında değişiklik – örneğin yaralanmalar, iltihaplanmalar veya ameliyatlar
  
  nedeniyle
• Kan pıhtılaşma eğiliminin artması – doğuştan pıhtılaşma bozuklukları, hormonlar (örn. doğum kontrol hapı), hamilelik veya tümör hastalıkları
  
  nedeniyle

En önemli risk faktörleri arasında aşırı kilo, sigara kullanımı, ileri yaş, yüksek tansiyon, diyabet ve daha önce geçirilmiş trombozlar sayılabilir.

Bulunduğu yere bağlı olarak şikayetlerin şiddeti değişebilir. Ven trombozunun, özellikle de derin bacak venlerinde (TVT) görülen tipik belirtileri şunlardır:

• Bacakta (veya kolda)
  
  şişlik
• Gerginlik hissi ve ağrı, özellikle baldırda veya ayağa
  
  basıldığında
• Ciltte kızarıklık veya mavimsi renk değişikliği
  
  
• Etkilenen bölgenin
  
  ısınması
• Gözle görülür şekilde belirginleşen yüzeysel damarlar
  
  

Yüzeysel tromboflebit (yüzeysel damar iltihabı) durumunda, damarın seyri boyunca kızarıklık, ağrı ve elle hissedilebilen bir sertleşme görülür.

Teşhis, klinik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birleşimiyle konur:

• Dupleks veya kompresyon ultrasonografisi: Damarları ve kan akışını görüntülemek için kullanılan standart yöntem.
  
  
• D-dimer testi: Laboratuvar testi; değerlerin yüksek olması durumunda olası bir trombozu işaret eder.
  
  
• Flebografi (röntgen görüntüleme): Yalnızca ultrasonun net bir sonuç vermediği özel durumlarda kullanılır.
  
  

Tedavinin amacı, pıhtının yayılmasını durdurmak, emboliyi önlemek ve damarın açıklığını yeniden sağlamaktır.

Akut tedavi

• Antikoagülasyon (kan inceltme): Heparin veya direkt oral antikoagülanlar (DOAK'lar) ile standart tedavi.
  
  
• Kompresyon tedavisi: Kompresyon çorapları, kanın geri akışını iyileştirir ve şişlikleri azaltır.
  
  
• Yatak istirahati yerine hareket: İkincil hasarları önlemek için erken mobilizasyon önerilir.
  
  

Diğer önlemler

• Tromboliz: Ağır vakalarda pıhtı, ilaçlarla eritilebilir.
  
  
• Trombektomi: Doku hasarı tehlikesi veya masif tromboz durumunda pıhtının cerrahi olarak çıkarılması.
  
  

Trombozun ardından, genellikle 3 ila 6 ay süren, birkaç aylık bir antikoagülan ilaç tedavisi gereklidir. Bazı durumlarda – örneğin genetik pıhtılaşma bozukluğu veya tekrarlayan trombozlarda – uzun süreli tedavi gereklidir.

Önlem olarak şunlar yardımcı olur:

• Düzenli egzersiz, özellikle uzun süre oturmak veya seyahat
  
  etmek durumunda
• Kanı akışkan tutmak
  
  için bol sıvı tüketmek
• Risk
  
  altındaki hastalarda kompresyon çorapları
• Ameliyat
  
  sonrası erken hareket
• Diyabet veya kalp yetmezliği
  
  gibi altta yatan hastalıkların tedavisi

Tedavi edilmezse tromboz ciddi sonuçlara yol açabilir:

• Trombüsün bir kısmı koparak akciğere ulaştığında
  
  pulmoner emboli
• Posttrombotik sendrom: şişlik, cilt değişiklikleri veya açık bacak
  
  yaraları ile seyreden kronik ven yetmezliği
• Yetersiz antikoagülan
  
  tedavi nedeniyle tekrarlayan trombozlar

Düzenli takip ve pıhtılaşma değerlerinin kontrolü, bu riski azaltır.