Yaratıcı Terapi: Uzmanlar ve Bilgiler

Yaratıcı terapi, çok sayıda özel psikoterapi biçimini ve çeşitli yöntemleri kapsar. Psikolojik veya psikosomatik hastaların tedavisinde yaratıcı araçları ve yaratıcı ifade biçimlerini kullanır. Buna görsel sanatlar ve sahne sanatları faaliyetleri de dahil olabilir.

Yaratıcı terapilerin hem tanısal hem de psikoterapötik yönleri vardır. Amaç, duygusallığı ve ifadeyi teşvik etmek ve başka türlü kelimelerle ifade edilmesi zor olan bilinçdışı duygulara erişim sağlamaktır.

Uygulamada, bedene dayalı yöntemler, yani

• vücut, hareket ve dans terapisi,
• sanat terapisi ve müzik terapisi gibi yöntemler yaygın olarak kullanılmaktadır.

Yaratıcı terapi, ergoterapiden ayrılır. Ergoterapinin amacı

• kaybedilen becerilerin yeniden kazanılması ya da mevcut becerilerin korunması,
• mevcut bilgi ve becerilerin pekiştirilmesi ve
• günlük yaşam faaliyetlerinin desteklenmesidir.

Buna karşılık, sanat ve yaratıcı terapilerin amacı ise içsel çatışmalı süreçleri anlamaktır.

Tasarım, özellikle de görsel tasarım, çok sık kullanılır. Bu süreçte hem üretim süreci hem de tasarım ürünü (örn. resimler, kil figürler) eşit derecede önemli bir rol oynar.

Tasarım terapisi, tasarım araçlarıyla uygulanan psikoterapidir. Yaratıcı terapötik bir çalışma olarak, kişinin tasarım araçları aracılığıyla kendisiyle bağ kurduğu terapötik bir süreci destekler. Tasarım araçlarıyla uygulanan psikoterapi. Kişi, tasarım araçları aracılığıyla kendisiyle bağ kurar. Yaratıcı süreçler, kişinin benlik işlevlerini geliştirir ve etkileşimsel süreçlerin analizine hizmet eder.

Beden, hareket ve dans terapileri, 1920’li yıllardan bu yana oldukça farklılaşmıştır. Aşağıdaki ayrımlar yapılır:

• daha çok işlevsel-uygulamaya yönelik terapiler ile
• daha çok çatışma odaklı, ortaya çıkarma odaklı terapiler.

Beden terapileri, yatılı psikoterapinin merkezi bir bileşenidir. Bunlar, örneğin konsantratif hareket terapisi ve fonksiyonel gevşeme şeklinde olduğu gibi, dans terapisi şeklinde de karşımıza çıkar.

Yaratıcı terapinin beden odaklı yöntemleri, beden deneyimini kişiliğin yaşamının bütününe entegre etmeye yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Ayrıntılı olarak ele alınacak konular şunlardır:

• vücut sınırlarıyla ilgili deneyimler,
• kendi bedenine karşı tutum ve
• motor beceriler ve bedenle ilgili özellikler açısından bedensel memnuniyet,

terapist ile hasta arasındaki etkileşimli ve döngüsel süreçte.

Buradaki amaç, bedensel benliği bütünsel benliğin ayrılmaz bir parçası olarak ortaya çıkarmaktır. Hasta, terapötik iletişim sürecinde bedensel deneyimin farklı düzeylerinde hareket edebilmeyi öğrenir.

Müzik terapisi, terapötik hedeflere ulaşmak için müziğin amaçlı ve terapötik olarak uygulanmasıdır. Tamamen sözel terapi yaklaşımlarından farklı olarak, müzik terapisi ve dans terapisi, yaratıcı tedavi yöntemleri olarak süreç ve deneyim odaklı çalışır. Müzik terapisinin hedefleri şunlardır:

• ruhsal ve bedensel sağlığın yeniden kazanılması, korunması ve geliştirilmesi,
• kendini ve başkalarını algılamanın geliştirilmesi,
• iletişim, ifade ve konsantrasyon becerilerinin geliştirilmesi.

Müzik terapisi sayesinde hasta, kendini ve çevresini daha iyi anlama fırsatı bulur. Çevresinde daha özgür ve etkili bir şekilde hareket etmeyi ve daha iyi bir psikolojik denge geliştirmeyi öğrenir.

Sesler, melodiler ve ritimlerle oyunsu bir şekilde denemeler yapmak, ayrıca duyguların ifade edilmesini ve algılanmasını da destekleyebilir. Etkileşim sayesinde kişinin kendi davranışlarını algılaması ve üzerinde düşünmesi de mümkün hale gelir.

Müzik terapisi,

• alıcı müzik terapisi (ses materyallerini dinleme) ve
• aktif, ifade edici müzik terapisi (müzik yapma)

şeklinde uygulanır. Müzik terapisinde kullanılan en önemli yöntem, ortak serbest veya yapılandırılmış doğaçlamadır. Bu süreçte algılama, dinleme ve birbirine duyarlılık yoluyla kaynaklar harekete geçirilmeli, süreçler gözlemlenmeli ve yeni deneyimler kazanılmalıdır. Ayrıca

• algılama ve farkındalık egzersizleri,
• müzikal etkileşim egzersizleri,
• şarkı söyleme ve
• müzik dinleme

kullanılır.

Müzik terapisi sırasında yapılan görüşmelerde, ortak deneyimler paylaşılabilir ve üzerinde düşünülür. Katılım için ön koşul, hastanın müzik terapisine açık olmasıdır. Bu da hastanın enstrümanları denemeye/çalma ve ritim, sesler, melodilerle deneyler yapmaya ilgi duymasını gerektirir.

Buna karşın, müzik yeteneği, nota okuma, bir enstrümanı çalabilme vb. müzik terapisine katılım için gerekli değildir.

Sanat terapisi birçok açıdan müzik terapisine benzer; ancak sanat terapisinde araç olarak görsel sanatlar kullanılır. Sanat terapisi de öz farkındalığı, ifade ve konsantrasyon becerilerini geliştirmeyi amaçlar.

Çeşitli malzemelerle – örneğin akrilik ve pastel boya ile – çalışmak çoğu hasta için tamamen alışılmadık bir deneyimdir. Bu süreçte renklerin etkisi de önemli bir rol oynayabilir. Böylece hastalar kendi iç kaynaklarını keşfedebilir ve yeni deneyimler yaşayabilirler.

Tasarım
terapisi, yaratıcı terapinin bir türüdür © Kostiantyn | AdobeStock

Sanat terapisinde bireysel çalışmalarda, tematik olarak genellikle hastalıkla bağlantılı içsel süreçlerin görsel olarak tasvir edilmesi ele alınır. Sanat terapisi süreci, bastırılmış içerikleri yüzeye çıkarmaya yardımcı olabilir. Örneğin, çocukluk döneminde ağır travmalar yaşamış hastalar, genellikle yaşadıklarını kelimelere dökmekte ve terapistlerine açmakta zorlanırlar. Sanat terapisinde ise izlenimlerini resimlerle ifade edebilirler.

Yaratıcı temsil yoluyla bu içerikler psikoterapiye de aktarılabilir. Ayrıca, hastaların sanat terapisi sürecinde ürettikleri sanat eserleri, genellikle içsel gelişim ve iyileşme süreçlerini yansıtır.

Bireysel çalışmanın yanı sıra, grup dinamiklerinden yararlanmak amacıyla sanat terapisi sıklıkla grup çalışması olarak da yürütülür. Burada amaç genellikle öncelikle yaratım sürecini izlemek ve bu süreç üzerinden iletişim kurmaktır. Tek bir hastanın grubun yaratım sürecindeki payı, genellikle bu veya diğer grup katılımcılarının tipik sorunlarına ya da özelliklerine dair metaforlar sunar.

Şizofreni hastası Adolf Wölfli’nin Waldau Psikiyatri
Kliniği (1921) | Kaynak: Wikimedia

Sanat ve yaratıcı terapi eğitimi, terapistlerin yanı sıra eğitim ve bakım alanlarından bu konuya ilgi duyan diğer meslek gruplarına yöneliktir. Bu eğitim, diğer yerlerin yanı sıra Paracelsus Alternatif Tıp Okulları’nda da sunulmaktadır. Yaratıcı terapist olarak çalışmak isteyenler, bu süreçte çeşitli yöntemlerle ilgili kendi kişisel deneyimlerini de kazanırlar.

Masrafların Karşılanması ve Terapötik Çerçeve

Yaratıcı terapiler genellikle kapsamlı bir tedavi konseptine entegre edildiğinde sunulur – örneğin kliniklerde ve rehabilitasyon merkezlerinde. Söz konusu yöntemler, “yönergeye uygun yöntemler” arasında yer almadıkları için, sağlık sigortaları tarafından bağımsız bir hizmet olarak nadiren düzenli olarak karşılanır.

Sanat terapisi ve ergoterapi, kısmen birbirine akıcı bir şekilde geçiş yapar. Ergoterapi de tasarım için renkler ve malzemeler kullanır ve terapötik görüşmede eserler üzerinden yansıma yapar.

Ancak genel olarak, sanat terapisinden farklı olarak ergoterapinin odak noktası, çözüm odaklı çalışmak, günlük yaşamda alternatifler aramak ve böylece hastaları güçlendirmektir. Ergoterapi, yaratıcı ifadenin kendisini teşvik etmeyi daha az içerir.

1. Yaratıcı terapi nedir?
Müzik, dans ve sanat gibi yaratıcı araçlarla çalışan bir psikoterapi türüdür.

2. Hangi türleri vardır?
Başta tasarım, beden ve dans terapisi, müzik terapisi ve sanat terapisi olmak üzere çeşitli türleri vardır.

3. Kimler için uygundur?
Ruhsal veya psikosomatik rahatsızlıkları olan kişiler için – sanatsal ön bilgi gerekli değildir.

4. Ergoterapiden ne farkı vardır?
Yaratıcı terapi yaratıcı ifadeyi teşvik ederken, ergoterapi günlük yaşam becerilerini geliştirmeyi amaçlar.