Psikosomatik terimi, ruhsal ve bedensel süreçlerin birbirleriyle etkileşim halinde olduğunu ve birbirlerini etkileyebileceğini ifade eder. Psikosomatik bir hastalık, ortaya çıkmasında veya seyrinde psikolojik faktörlerin önemli bir rol oynadığı bedensel şikayetlerle birlikte görülebilir. Sık sık stres, ruhsal yükler veya travmatik deneyimler mevcut semptomları şiddetlendirebilir.
Psikosomatik bir bozukluk, örneğin kronik ağrı, baş dönmesi, kalp çarpıntısı veya diğer kalıcı şikayetlerle ilişkili olabilir. Bu bağlamda “psikosomatik” terimi, bir semptomun hayali olduğu veya temel olarak organik bir nedeni olmadığı anlamına gelmez. Psikosomatik, daha çok beden ve ruhun yanı sıra biyolojik, psikolojik ve psikososyal faktörleri bir bütün olarak ele alır. Bu nedenle, kişiye özel uygun bir tedavi veya psikoterapiye başlamadan önce titiz bir teşhis süreci önemlidir.
Psikosomatik hastalıkların belirtileri
Ruhsal sorunlar, çok çeşitli hastalık tablolarına yol açabilir. Semptomlar da buna bağlı olarak oldukça çeşitlidir.
Örneğin, yaygın olarak görülenler şunlardır:
- Baş ağrısı ve migren
- Sırt, boyun veya omuz ağrıları
- Kabızlık, ishal, mide bulantısı, kusma, mide ağrısı, irritabl bağırsak sendromu gibi sindirim sorunları
- Saç dökülmesi
- Kulak çınlaması (tinnitus)
- Panik ataklar
- Baş dönmesi
- Kalp çarpıntısı
- Cinsel isteksizlik veya iktidarsızlık
- Aşırı yorgunluk ve bitkinlik
- Nefes darlığı
- Yeme bozuklukları
- Bağımlılık hastalıkları
Tıp uzmanları, titiz bir teşhis sürecine rağmen fiziksel bir neden bulamadıklarında, bunun psikosomatik bir hastalık olduğunu varsayarlar.
Psikosomatik hastalıklar ne sıklıkla görülür?
Duygusal yüklerin fiziksel sorunlara yol açtığını hemen hemen herkes bilir: Stres “mideye vurur”, kaygı “ensemize yapışır” veya “böbreklerimizi yorar”. Bu deyimleri bazen kelimenin tam anlamıyla ciddiye almak mümkündür: Stres ve diğer baskılar mide ağrısına, boyun gerginliğine veya diğer semptomlara yol açabilir.
Almanların yüzde 80’i yaşamları boyunca ruhsal kaynaklı fiziksel sorunlar yaşar. Çoğu durumda bu şikayetler kendiliğinden geçer. Hastalar bunlara pek dikkat etmez. Ancak bazı kişilerde şikayetler uzun süre devam eder.
Bu şikayetler kronikleşir, psikolojik nedenlerle olan bağlantı fark edilmeden yaşamda daha fazla yer kaplar. Bu durumda psikososomatik hastalık veya somatoform bozukluktan söz edilir. Yalnızca psikolojik yüklerden kaynaklanmayan başka hastalıklar da vardır. Ancak bu yükler, bu hastalıkların ortaya çıkmasını kolaylaştırır ve şiddetini artırır.
Bunlara örnek olarak şunlar verilebilir:
- Mide ülseri
- Kalp krizi
- Aniden ortaya çıkan işitme kaybı
- Nörodermit
- Omurga fıtıkları ve daha birçok sorun
Modern tıp, pek çok organik hastalığın psikolojik bir boyutu da olduğunu varsaymaktadır.
Psikosomatik hastalıkların ortaya çıkışı
Psikosomatik hastalıkların nedenleri çok çeşitlidir.
Örneğin şunlar söz konusu olabilir:
- Stres
- Korku ve endişe
- Keder
- Çözülmemiş çatışmalar
- Travmatik deneyimler
- zorlu yaşam koşulları
- Depresyon
Bu stres faktörleri çeşitli fiziksel tepkilere yol açar:
- Kaslar kasılır
- Stres hormonları, vücuda yeterli besin sağlanmasını ve gevşemeyi engeller
- Uyku bozulur
- metabolizma değişir
- Organlar yeterli besin alamaz
Bu durum uzun süre devam ederse, bedensel ağrılar ve diğer belirtiler ortaya çıkabilir. En kötü durumda bunlar “kendi kendine devam eden” bir hal alabilir. Bu şikayetler genellikle daha büyük bir strese yol açar ve bu da belirtileri daha da kötüleştirir. Böylece bir kısır döngü oluşur.
Psikosomatik bozukluk ve psikosomatik tedavinin çeşitli seçenekleri - Beden ve ruh için gevşeme teknikleri
Psikosomatik hastalıkların teşhisi
Fiziksel semptomlar söz konusu olduğunda, doktorlar genellikle ilk olarak fiziksel bir tetikleyici ararlar. Eğer böyle bir tetikleyici bulunamazsa, temel olarak psikolojik bir neden olduğundan şüphelenilir.
Bir sonraki adımda, bu şüpheyi doğrulamak için psikolojik bir teşhis yapılır. Bu süreçte doktorlar, öncelikle hastanın yaşam koşullarını ve maruz kaldığı stres faktörlerini inceler.
Psikosomatik şikayetler hayal ürünü değildir!
Psikosomatik hastalıkları anlamak için önemli olan şudur: Şikayetler “hayali” değildir, gerçekten mevcuttur ve bazen çok yıpratıcı olabilir. Fiziksel bir nedenin olmaması, hastaları genellikle daha da tedirgin eder. “Sizde bir sorun yok” gibi beceriksiz ifadeler, hastalarda algılarında bir sorun olduğu hissini uyandırır. Sonuçta, fiziksel şikayetleri açıkça hissediyorlar ve kendilerini yalnız bırakılmış hissediyorlar.
Stres, endişeler, korkular ve diğer ruhsal yüklerin sorunların kaynağı olduğunu pek çok hasta hayal edemiyor. Ayrıca sağlık mesleklerinde de psikososomatik bir hastalık olasılığına genellikle yeterince önem verilmiyor.
Birçok doktor hâlâ sadece fizik muayeneyle yetinmektedir. Oysa modern tıp, psikosomatik şikayetlerin sıkça görüldüğünü çoktan bilmektedir.
Hastalar genellikle kendilerine yardım edecek birini bulmak için birçok doktora başvurur veya alternatif tedavi yöntemlerine yönelir. Doğru teşhis konulup uygun tedaviye başlanabilmesi genellikle yıllar sürer.
Psikosomatik hastalıkların tedavisi
Hastalığın nedeni ruhsal alanda yattığı için, tedavinin de buradan başlaması gerekir. Bu nedenle, psikosomatik hastalıkların tedavisinde öncelikle psikoterapi göz önünde bulundurulur.
Psikoterapi, çok çeşitli yöntemlerle uygulanır. Genellikle odak noktası, hastanın yaşadığı stresi tespit etmek ve azaltmak amacıyla yapılan psikoterapötik görüşmedir.
Terapist, hasta ile birlikte, hastanın stres yaratan durumları nasıl azaltabileceği veya daha iyi başa çıkabileceği konusunda çözümler geliştirir.
Gevşeme teknikleri, ergoterapi, sosyal terapi ile hareket ve beden terapisi de tedaviyi tamamlayıcı olarak kullanılır. Aynı zamanda, fiziksel semptomları ilaçlar, manuel terapi veya diğer önlemlerle hafifletmek de yararlı olabilir.
Bazı durumlarda, hastanın ruhsal durumunu iyileştirmek için ilaçlar (psikofarmakler) kullanılır. Hatta bazen tedaviyi mümkün kılmak için de kullanılır.
SSS
Psikosomatik ne anlama gelir?
Psikosomatik terimi, ruhsal ve bedensel süreçler arasındaki etkileşimleri tanımlar. Beden ve ruh birbirini etkiler; bu nedenle örneğin kronik stres veya ruhsal yükler, bedensel şikayetleri tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir. Psikosomatik bir nedenin varlığı, organik bir hastalığın otomatik olarak dışlandığı anlamına gelmez.
Psikosomatik hastalıklarda hangi belirtiler görülebilir?
Psikosomatik belirtiler çok çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bunlara örneğin kronik ağrılar, gerilim tipi baş ağrıları, baş dönmesi, kalp çarpıntısı veya sindirim sistemi rahatsızlıkları dahildir. Aynı zamanda psikolojik belirtiler de ortaya çıkabilir. Hangi şikayetin ön planda olduğu, ilgili hastalık tablosuna ve bireysel psikolojik ve fiziksel faktörlere bağlıdır.
Psikosomatik bir bozukluk nasıl teşhis edilir?
Teşhis sürecinde hem fiziksel hem de psikolojik ve psikososyal faktörler dikkate alınır. İlk olarak, tedavi gerektiren organik bir nedenin tespit edilmesi veya dışlanması için bazı tetkikler gerekli olabilir. Ardından, olası psikolojik stres faktörleri, hastalığın bugüne kadarki seyri ve şikayetlerin günlük yaşam üzerindeki etkileri değerlendirilir. Bir psikosomatik tıp uzmanı veya psikoterapist, tanının kesinleştirilmesine yardımcı olabilir.
Psikosomatik hastalıklar nasıl tedavi edilir?
Psikosomatik şikayetlerin tedavisi, hastalık tablosuna göre bireysel olarak uyarlanır. Önemli bir tedavi seçeneği psikoterapidir; bunun yardımıyla, diğerlerinin yanı sıra, stres yaratan davranış ve düşünce kalıpları ile stresle başa çıkma yolları üzerinde çalışılabilir. Buna ek olarak, otojen antrenman veya progresif kas gevşetme gibi gevşeme teknikleri, biyolojik geri bildirim ve uygun endikasyonlarda ilaçlar da kullanılabilir. Ciddi psikosomatik bozukluklarda, daha yoğun bir ayakta tedavi, gündüz kliniği veya yatarak psikosomatik tedavi uygun olabilir.
Psikosomatik şikayetler tekrar ortadan kalkabilir mi?
İyileşme süreci kişiden kişiye değişir ve şikayetlerin türü ve süresi ile olası fiziksel ve psikolojik etkenlere bağlıdır. Psikosomatik şikayetler, uygun bir tedavi ile önemli ölçüde düzelebilir. Özellikle kronik şikayetlerde, bütüncül bir yaklaşım çerçevesinde psikolojik ve fiziksel faktörlerin birlikte ele alınması yararlı olabilir.
Yazıyı paylaş