Omurga disk hernisi: Belirtileri tanımak, anlamak, harekete geçmek | Doğru doktoru bulun

Omurga, 24 omur gövdesi ve bunların arasında yer alan 23 omurilik diskinden oluşur. Bu diskler, sağlam ancak esnek bir lif halkası (anulus fibrosus) ve bir jelatinimsi çekirdekten (nükleus) oluşur. Jelatinimsi çekirdek, su depolayan bir yastık görevi görür ve omurgaya binen yükleri hafifletir.

Omurga ve omurlararası disklerin anatomisi @ bilderzwerg /AdobeStock

Omurlararası disklerde kan damarları bulunmaz. Besin maddelerini doku sıvısı yoluyla alırlar. Hareket ettiğimizde, omurlararası diskleri sünger gibi sıkarız. Ardından üzerlerindeki yükü kaldırdığımızda, besin açısından zengin sıvıyla dolup taşarlar.

Omurga disk hernisinde, jöle kıvamındaki çekirdek, omurga diskinin lifli halkasını yırtarak çevreleyen sinirlere baskı uygular. Sinirlere uygulanan bu baskı ağrıya neden olur.

Alman Ortopedi ve Travma Cerrahisi Derneği, bir disk hernisinin sadece sırt ağrısı ve nörolojik semptomlarla (örn. felç) eşlik etmeyebileceğine dikkat çekmektedir. Omurga fıtığı en sık bel omurgasında görülür; bunu boyun omurgası izler; bu nedenle erken teşhis ve tedaviye başlanması gerekir.

Omurga disk hernisi © Henrie / Fotolia

Videoda bir disk hernisinin seyrini görebilirsiniz:

Omurga fıtığı omurganın herhangi bir bölümünde ortaya çıkabilir.

Sıklıkla şu bölgelerde görülür:

• alt bel omurgasında (LWS) - (Lomber disk hernisi) ve
• boyun omurgasında (HWS) - (Servikal disk hernisi)

Doktorlar, bel fıtıklarını omurgadaki konumlarına göre adlandırır:

Örneğin, LWK5/SWK1, 5. bel omuru (L5) ile ilk kuyruk omuru (S1) arasındaki segmentte bel omurgasında meydana gelen bir hasarı ifade eder.

Disk hasarları çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir:

• Başlangıç aşamasındaki protrüzyon
• İlerleyen protrüzyon
• Omurga disk hernisi
• Sekestrasyon

Omurga disk hernisi türleri © bilderzwerg / Fotolia

İleri derecede bir disk çıkıntısı (protrüzyon) durumunda, lifli halka hala sağlamdır, ancak disklerin dış kabuğu yerinden kaymıştır. Omurga diskinin şekil değişikliği, çevre dokulara ve omurilikten çıkan omurga sinirlerine baskı uygular. Bir çıkıntı, konservatif tedavi ile iyi bir şekilde düzelebilir.

Sekester durumunda ise lifli halka yırtılmış ve jelatinimsi çekirdek omurlararası diskten dışarı çıkmıştır. Sekesterin mutlaka ameliyat edilmesi gerekmez.

Ameliyat ve rehabilitasyon tedavilerinin artıları ve eksileri konusunda hasta, uzman bir hekimle görüşmelidir.

Omurga disk hernisi durumunda doku hasarları, hareket kabiliyetini ciddi şekilde kısıtlayan ağrılara neden olur. Bu ağrılar sıklıkla uzuvlara yayılır.

Sıklıkla aşağıdaki gibi nörolojik duyu bozuklukları da ortaya çıkar:

• Karıncalanma 
• Dış etkenler olmaksızın hissedilen sıcaklık veya soğukluk
• Uyuşma

Ağrılar genellikle efor sarf edildiğinde ortaya çıkar. Ağrılar, hastayı sıklıkla ağrıyı azaltan bir duruşa zorlar.

Klinik belirtiler ve olası nedenlere ilişkin anamnez görüşmesi, tedavi seçimi konusunda ilk ipuçlarını verir. Ardından fizik ve nörolojik muayene yapılır.

Ancak, disk hernisi şüphesinin netleştirilmesi için görüntüleme yöntemleri kesinlikle gereklidir.

Röntgen filminde, tedavi eden hekim kemik yapılarındaki değişikliklere ve dejeneratif süreçlere dair ipuçları bulur.

Teşhis, ileri tedavi planlaması ve ameliyat gerekip gerekmediğinin belirlenmesi için manyetik rezonans tomografi (MRG) ilk tercih edilen yöntemdir. Bu yöntem, yumuşak doku kısımlarını ve dolayısıyla bir disk hernisini gösterebilir.

Manyetik rezonans tomografisi © digitale-fotografien / Fotolia

Bir disk hasarı genellikle uzun ve fark edilmeyen bir öyküye sahiptir. Çoğu zaman disk, yavaş yavaş daha fazla hasar görür ve sonunda prolapsusa yol açar.

Omurga diskleri aşağıdaki nedenlerle su kaybına uğrar ve kırılgan hale gelir:

• Yaşlanma
• Hareket eksikliği
• Dengesiz beslenme
• Sigara

Kas dengesizlikleri, egzersiz yapmamış kaslar ve uygun olmayan hareket kalıpları, aşırı kilonun yanı sıra omurga disklerinin her iki tarafını da ciddi şekilde zorlayarak omurga diski herni riskini artırır.

Video, omurga disklerinin dejenerasyonunun olası seyrini ve bunun sonucunda ortaya çıkan hasarları göstermektedir:

Omurga disk hernisi, ortopedik bir arka plana sahip nörolojik bir hastalıktır. Bu nedenle her iki alanın semptomlarını da gösterir.

Omurga disk hernisinin üç ana nedeni vardır:

1. Omurga diski dokusu ve bağ dokusunda doğuştan gelen bir zayıflık
2. ağır bir şeyi kaldırırken veya iterken gövdenin ani bir “dönme hareketi”
3. Aşırı kilo ve kas dengesizlikleri; bu ikisi bir araya geldiğinde omurgaya yanlış yük binmesine neden olur

Omurga eğik haldeyken ağır bir içecek kasasını kaldırırken sıklıkla bel fıtığı oluşur. Bu sırada, kasayı bagaj bölmesine yerleştirmek için sık sık dönülür.

Bu şekilde omurlararası diskler üzerinde büyük bir baskı oluşur ve bu yük altında diskler yırtılarak fıtıklaşır. Kötü kas kondisyonu ve aşırı kilo, bu riski artırır. Ayrıca sigara içmek omurlararası disk dokusunu zayıflatır.

İlk acil önlem olarak kademeli yatış pozisyonunu uygulayın. Sırt üstü yatarken bacaklarınızı 90° açıyla yukarı doğru kaldırın.

Bunun için köpükten yapılmış özel omurga küpleri mevcuttur. Yastıklı bir kutu, tabure veya sandalye de iş görür. Bu pozisyon, omurlar arasında boşluk yaratır ve sıkışmış dokuyu rahatlatır.

Omurga fıtığı durumunda bu ilk yardım yöntemini yatakta veya yoga matında esnek bir şekilde uygulayabilirsiniz. Önemli olan, omurganızın düz bir şekilde yatması ve sakin ve derin nefes alabilmenizdir.

Rahatlamaya yardımcı olması için bir sıcak su torbası da kullanabilirsiniz. Yatarken ayağa kalkmak için, sırtınıza zarar vermeyecek şekilde yan tarafa doğru yuvarlanın ve bir yere tutunarak ayağa kalkın.

Ağır yükleri kaldırmaktan kesinlikle kaçının. Mümkün olduğunca çabuk uygun bir doktora başvurun. 

Omurga fıtığında kademeli yatış © C.Schüßler / Fotolia

Bel fıtığı konusunda uzman doktorlar şunlardır:

• Ortopedistler
• Omurga cerrahları veya
• Nöroşirürjiyenler

Bu uzman doktorlar, fizik muayene ve MRG incelemesi yoluyla bel fıtığını teşhis eder ve tedavi eder. 

Ağır vakalarda birden fazla uzmanın işbirliği gerekebilir. Bel fıtığı sinirleri etkilediği için ortopedi uzmanı, örneğin bir nöroloğa danışır.

Ameliyat gerekliyse, bir omurga cerrahına başvurur. Omurga cerrahı genellikle ortopedi ve travma cerrahisi veya beyin cerrahisi alanında uzmanlık eğitimi almış olur.

Bel fıtığı uzmanları uzun yıllar süren bir eğitim sürecinden geçmiştir. Uzmanlık eğitimi alan doktorlar, örneğin bir ortopedi kliniğinde, birkaç yıl uzmanlık asistanı olarak çalışmak zorundadır.

Bir disk hernisi her zaman otomatik olarak cerrahi müdahale gerektiren bir durum değildir. Aslında, doktorlar ve terapistler disk hernilerini konservatif yöntemlerle başarılı bir şekilde tedavi edebilirler.

Bel fıtığı aşağıdaki faktörlerle ilişkilidir:

• Ağrı
• Sinir sıkışması ve
• iltihap

Doktorun bu üç faktörü ortadan kaldırması gerekir. Böylece hasta ağrı döngüsünden kurtulur ve semptomlar kronikleşmez.

İyileşme süreci birkaç hafta ile birkaç ay arasında sürer. Bu süreçte, disk çıkıntısı durumunda deforme olmuş lifli halka tekrar orijinal şekline döner. 

Zaten dışarı çıkmış olan disk kütlesi vücut tarafından kendiliğinden parçalanır. Tüm disk hernisi vakalarının %90’u bu şekilde başarıyla tedavi edilebilir.

Bel fıtığının konservatif tedavisi

Bazen bir disk hernisi sonrasında sırtınızı iki hafta boyunca hafif hareketlerle dinlendirmek yeterlidir. Bu süre zarfında ağır kaldırmaktan kaçınmalısınız.

Ardından karın ve sırt kaslarını güçlendirmeye başlamalısınız. Bu aşamada bir fizyoterapist, egzersizlerin doğru seçimi ve uygulanmasına mutlaka dikkat etmelidir.

Omurga disk hernisi durumunda doktor genellikle fizyoterapi önerir. Şikayetlere bağlı olarak rehabilitasyon sporları da uygulanabilir.

Ağrı, şiddetli kas gerginliği ve iltihaplanmalara karşı ilaçlar yardımcı olur. Doktor ayrıca antienflamatuar ilaçlar, yani NSAID (steroidal olmayan antireumatik ilaçlar) grubundan iltihap önleyici ve şişliği azaltan ilaçlar reçete eder.

Bunlara şu etken maddeler dahildir:

• Diklofenak ve
• ibuprofen

Kas gevşetici olarak, örneğin metokarbamol etken maddesini içeren preparatlar uygundur. Bunlar reçeteyle alınır. NSAID'lerin alımı her zaman uygun bir mide koruyucu ile birlikte yapılmalıdır.

Bir başka tedavi seçeneği de enjeksiyon tedavisidir. Bu tedavide doktor, ağrı kesici ilaçları doğrudan tahriş olmuş sinire veya küçük omurga eklemlerine, yani faset eklemlerine enjekte eder.

Radyofrekans probu ile ağrı tedavisinin nasıl yapıldığı videoda gösterilmektedir:

İlaçlı tedavinin amacı, ağrıyı hafifleterek omurlararası disk çevresindeki tahriş olmuş dokunun iyileşmesini sağlamaktır. Böylece fizyoterapi egzersizlerini daha etkili bir şekilde yapabilir ve vücudunuzu zorlamayan duruşları terk edebilirsiniz.

Bir disk hernisinin konservatif tedavisinde, ağrının ilk kez ortadan kalkması 3 ila 6 hafta sürer.

Omurga diskindeki hasarın tamamen iyileşmesi birkaç ay sürebilir. 

Cerrahi tedavi: Omurga disk ameliyatı

6 ila 8 hafta sonra iyileşme görülmelidir. Eğer böyle olmazsa veya belirgin uyuşma hissi ya da kas güçsüzlüğü (ayak kaldırmada güçsüzlük) varsa, omurga diski ameliyatı yapılabilir. Cerrah, hastayla birlikte yararları ve riskleri ayrıntılı bir şekilde değerlendirir.

Omurga disk ameliyatının amacı, ağrıya neden olan sinir sıkışmasını ortadan kaldırmaktır. Bunun için doktor, omurga diskinin merkezinden sızan ve bazı durumlarda kopmuş olan jelatinimsi kütleyi çıkarır.

Ameliyat, endoskopik olarak veya açık, yani ameliyat mikroskobu kullanılarak mikrocerrahi yöntemiyle genel anestezi altında gerçekleştirilebilir.

Mikroskop, cerrahın omur gövdesinden dışarı çıkıntı yapan kemiği daha net görmesini ve gerekirse kısmen çıkarmasını sağlar.

Hangi ameliyat yönteminin uygun olduğu ve her bir vakada en mantıklı olanın hangisi olduğu, doktor ve hasta tarafından ortaklaşa kararlaştırılır.

Ağrı, disk hernisinin başlıca belirtisidir. Bazı vakalarda buna felç belirtileri ve duyu bozuklukları da eklenebilir.

Ancak asıl soru, bu ağrıların ne kadar süreceği olmamalıdır. Asıl mesele, hastanın bu ağrılarla ne kadar süre yaşamak zorunda kalacağıdır.

Ağrılar 6-12 haftadan uzun sürerse, doktorlar kronik ağrıyı önlemek için ameliyatı göz önünde bulundurmalıdır.

Bel fıtığının konservatif tedavisinden sonra hasta 4 ila 12 hafta boyunca iş göremez durumdadır. Bu sürenin uzunluğu, hastalığın ciddiyetine ve konservatif tedavinin ne kadar etkili olduğuna bağlıdır.

Omurga disk ameliyatı durumunda hasta birkaç gün hastanede kalır. Ardından rehabilitasyon tedavisi uygulanabilir.

Omurga diski ameliyatından sonraki ilk hafta boyunca hasta dinlenmelidir. Bununla birlikte, her gün birkaç adım atmalıdır. Ameliyattan hemen sonra hasta özel bir destek korsesi takmalıdır.

Yaklaşık bir ila üç hafta sonra hasta fizyoterapiye başlayabilir. 

Üç ay sonra, ya klinikte ya da tercih ettiğiniz bir omurga uzmanında bir kontrol muayenesi yapılması gerekir.

Üç ay sonraki kontrol muayenesinde bir kas testi yapılır. Kaslar yeterince güçlü değilse, özel bir egzersiz programı yardımcı olur.

Bel fıtığının nedeni genellikle omurga disklerinin aşınmasıdır. Bu durum, önleyici tedbirler alarak değiştirebileceğiniz bazı yaşam tarzı faktörlerine bağlıdır.

Böylece aşınmayı yavaşlatabilir ve muhtemelen bir sonraki bel fıtığını önleyebilirsiniz.

Normal kilonuzu korumak özellikle önemlidir. Aşırı kilo ve hareket eksikliği omurgaya yük bindirir. Aynı şekilde omurga disklerine de.

Bu durum, omurga disklerinin dejenerasyonunu hızlandırır ve omurga diski hernisi oluşma olasılığını artırır.

Hafif sporlar yaparak sağlıklı vücut ağırlığınızı koruyabilirsiniz.

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Yüzme
• Bisiklet sürme veya
• Nordik yürüyüş

Bu sporlar hayatınıza hareket ve aktivite katar.

Aynı zamanda sırtınızı güçlendirir ve günlük yaşamın getirdiği yüklerle daha iyi başa çıkmanıza yardımcı olur. Bu kombinasyon sayesinde bir başka bel fıtığını önleyebilirsiniz.