Omurga – Anatomi, omurlar, omurga diskleri, omurganın yapısı ve sırt, kaslar ile bağlarda görülebilecek olası hastalıklar

Omurga şu şekilde oluşur:

• Boyun omurgasının (HWS) 7 boyun omuru (servikal omur)
• Göğüs omurgasında (BWS) 12 adet göğüs omuru (torakal omur)
• Lomber omurga (LWS) içindeki 5 lomber omur (lomber omur)
• Sakrumun (Os sacrum, Sakrum) birbirine kaynaşmış 5 sakral omuru
• Koksiumun (Os coccygis) 4-5 adet ilkel koksium omuru (Koksigeal omur)

Omurganın üst kısmı (boyun, göğüs ve bel omurgası) hareketlidir.

Bir omurun bileşenleri şunlardır

• Omur gövdesi (Corpus vertebrae)
• Omur kemeri (Arcus vertebrae)
• Diken çıkıntısı (Processus spinosus)
• iki enine çıkıntı (Processi transversi, Processi costales)
• dört eklem çıkıntısı (Processi articulares)

Birinci ve ikinci boyun omurları istisna teşkil eder.

Omur kemeri, omur gövdesini at nalı şeklinde çevreler; böylece diğer omurların kemerleriyle birlikte omur kanalı/spinal kanal (Canalis vertebralis) oluşur. Omurilik ve sinir kökleri bu kanal içinde korunur. Sırt kasları, iki enine çıkıntıya ve kubbe çıkıntısına bağlanır. Burada uzmanınızı kolayca bulun. 

İnsan omurgasındaki 23 omurlararası disk (discus intervertebralis olarak da adlandırılır), her bir omur gövdesi arasında elastik bağlantı elemanlarıdır (istisnalar: birinci ve ikinci boyun omurları, sakrum ve koksiks omurları).

Bir omurlararası disk, nispeten sert bir dış lif halkasından ve iç kısmında bulunan viskoz bir jelatinimsi çekirdekten (yüzde 80 ila 85'i sudan oluşur) oluşur. Yapılarından kaynaklanan esneklik sayesinde omurluk diskleri, omurgaya hareket kabiliyeti sağlar ve koşma, zıplama vb. hareketler sırasında oluşan darbeleri emerek sönümler (tampon işlevi).

Omurlararası diskler yük altında sıvı kaybedip incelir; bu nedenle bir kişinin boyu gün boyunca yaklaşık 1,5 ila 2 cm azalır. Geceleri, yük kalktığında omurlararası diskler tekrar su ve besin maddelerini emer; bu sayede kişi sabahları tekrar boy kazanır.

Aşınma belirtileri ve yanlış yükleme, lifli halkanın tahrip olmasına yol açabilir; bu da omurga diski hernisine (omurga diski parçalarının dışarı çıkmasına) neden olabilir.

Omurga diskleri ve bir omurga diski fıtığının gösterimi © Sebastian Kaulitzki / Fotolia

Omurga çeşitli hastalıklardan etkilenebilir. Bunlar arasında şunlar sayılabilir

• dejeneratif değişiklikler (örn. disk hernisi)
• iltihaplı romatizmal hastalıklar (örn. Bechterew hastalığı)
• spondilolistezise (omur kayması) kadar uzanan instabiliteler
• Deformasyonlar (örn. skolyoz, omurganın yana eğriliği)
• Büyüme bozuklukları (örn. Scheuermann hastalığı)
• Tümörler (kordomlar)

Omurga ciddi şekilde yaralanırsa (örn. bir kaza sonucu) ve omurilik hasar görürse, parapleji ortaya çıkar. Böyle bir durumda, ilgili bir uzmana başvurmak son derece mantıklıdır. 

Omurga, insan vücudunun temel dayanağıdır ve dik yürümeyi mümkün kılarken, aynı zamanda sırtı sabit tutar ve hareket kabiliyetini korur. Anatomik olarak bakıldığında, omurganın sayısız omurdan oluştuğu ve bu omurların gövdelerinin omurlararası diskler aracılığıyla birbirine bağlandığı ve her sarsıntıda doğal bir amortisör görevi gördüğü görülür. Omurga kanalı içinde omurilik ve önemli omurilik sinirleri geçerken, omur kemeri, omur çıkıntısı ve omur kemerleri kemiksidir ve bağlar ile sırt kasları ile birlikte stabiliteyi sağlar.

Boyun omurgası, göğüs omurgası ve bel omurgası, sakrum ile birlikte tipik çift S şeklindeki bir eğrilik oluşturur ve bu eğrilik, yükleri eşit bir şekilde dağıtır. Omur gövdeleri arasında, yüklere esnek bir şekilde tepki veren ve böylece omurganın hareketliliğini koruyan, jöle kıvamında bir çekirdeğe sahip her bir omurga diski bulunur. Aşınma, skolyoz veya bel fıtığı meydana gelirse sırt ağrıları ve diğer şikayetler ortaya çıkabilir; bu nedenle bu tür hastalıklar genellikle ortopedi alanında tedavi edilir. Ayrıca, ilk omur olan Atlas’ın etrafındaki eklemler, kaslar ve boyun omurları göğüs kafesini, kaburgaları, leğen kemiğini ve bel omurlarını birbirine bağlarken, bazı bölümler birbirine kaynamış olup omurgaya özel bir taşıma gücü ve stabilite kazandırır.

Omurga nedir ve hangi işlevi görür?

Omurga, insan vücudunun belkemiğini oluşturur ve iskeletin merkezi eksenidir. Gövdeye destek sağlar, omuriliği korur ve sırtın hareket etmesini sağlar. Omurlar ve omurlararası disklerden oluşan yapısı sayesinde omurga hem stabil hem de hareketlidir.

Omurga nasıl oluşur?

Omurganın yapısı birkaç bölümden oluşur. Bunlar arasında boyun omurgası, göğüs omurgası ve bel omurgası ile sakrum ve koksiks bulunur. Omurganın her bölümü, omurlar arasındaki diskler ve bağlarla birbirine bağlanan birkaç omur gövdesinden oluşur.

Omurlararası diskler ne işe yarar?

Omurlararası diskler, omur gövdeleri arasında bulunur ve elastik amortisör görevi görür. Bir lif halkası ve jelatinimsi bir çekirdekten, yani nükleus pulposus'tan oluşurlar. Bu yapı, omurganın hareket kabiliyetini sağlar ve hareket sırasında yükü dağıtır.

Omurgayı sıklıkla etkileyen hastalıklar nelerdir?

Omurgada sık görülen hastalıklar arasında bel fıtığı, skolyoz veya omurga disklerinin aşınması sayılabilir. Bu hastalıklar sırt ağrısına neden olabilir ve hareket kabiliyetini kısıtlayabilir. Ortopedi alanında bu tür şikayetler sıklıkla tedavi edilir.

Omurganın çift S şekli neden önemlidir?

Omurganın çift S şekli, lordoz ve kifoz gibi doğal eğriliklerden kaynaklanır. Omurganın bu eğriliği, yüklerin eşit bir şekilde dağıtılmasına yardımcı olur. Bu sayede omurga, sarsıntıları daha iyi sönümleyebilir ve dik yürürken vücudu dengeleyebilir.