Baş dönmesi ve baş dönmesi nöbetleri – Sersemlik ve vertigo: Nedenleri, belirtileri ve tedavisi

Aynı nedenden dolayı baş dönmesi şikayetleri yaşayan kişiler, her bir semptomu ortak olarak göstermeyebilir. Dönme hissi, baş dönmesinin en yaygın şeklidir. Genellikle alkol tüketiminden sonra ortaya çıkar. Kişi, algısında bir bozukluk hisseder ve dünyanın kendi etrafında döndüğünü sanır.

Dönme hissi, denge duyusunu bozar ve mide bulantısına yol açar. Bu nedenle bu tür baş dönmesi sıklıkla kusmayla birlikte görülür. Dönme hissi ayrıca

• sabahları yataktan kalktıktan sonra veya
• vücudun hızlı dönüşlere maruz kalmasından sonra (örneğin atlıkarıncaya binmek gibi)

ortaya çıkabilir.

Sallantılı baş dönmesinde ise hastalar düz bir şekilde yürümekte zorluk çekerler. Belirtiler, hasta durduğunda bile devam eder. Dönme baş dönmesi daha çok yatay bir etkiye sahipken, sallanma baş dönmesinde hasta, ayaklarının altındaki zeminin çekildiğini hisseder. Kusma ve rahatsızlık hissi burada da görülebilir, ancak çok daha nadirdir.

Asansör baş dönmesi, sallantılı baş dönmesine benzer. Ancak bu durumda hasta, sağlam bir zeminin altından çekildiğini hissetmez. Daha çok, sanki zemin hiç yokmuş ve kendisi durmaksızın yukarı ve aşağı kayan bir asansörün içindeymiş gibi hisseder.

Saniyelik baş dönmesi çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bu tür baş dönmesinde belirtiler, ortaya çıktıkları kadar çabuk kaybolur. Diğer baş dönmesi türlerinin belirtilerini bir arada gösterebilir ve kesin olarak sınıflandırılması zordur. Belirtilerin aniden ortaya çıkması bu türün karakteristik özelliğidir.

Baş dönmesinin nedenleri çok çeşitlidir ve her zaman kolayca tespit edilemez. Bir yandan yaşa bağlı baş dönmesi şikayetleri vardır. Ayrıca birçok çocuk, gemi veya araba yolculuklarında baş dönmesi sorunları yaşar. Denge duyusu tamamen geliştiğinde, bu şikayetler ergenlik döneminde sıklıkla ortadan kalkar.

Yaş ilerledikçe, dış uyaranları beyinde olabildiğince hızlı bir şekilde işleme yeteneği tekrar azalır. Bu nedenle, 65 yaşın üzerindeki kişilerin yaklaşık yüzde 30’u sık baş dönmesi ataklarından muzdariptir. 65 yaşın altındakilerde ise her altı kişiden sadece biri şiddetli baş dönmesi ataklarından muzdariptir.

Bu tür vestibüler baş dönmesi türleri, beyin vestibüler sistemden (denge sistemi) ve gözlerden gelen bilgilerle aşırı yüklendiğinde ve bunları zamanında değerlendiremediğinde ortaya çıkar.

Öte yandan, algıda yanlış hissetmelere neden olan altta yatan hastalık tablosu da sorumludur. Örneğin baş dönmesi,

• vestibüler epilepsi,
• akustik nörinomu (sekizinci beyin sinirinin iyi huylu tümörü),
• kalp hastalıkları veya
• migren

gibi durumlarda yan etki olarak ortaya çıkar.

Diğer nedenler arasında

• kan basıncındaki dalgalanmalar (hem yüksek hem de düşük) veya
• boyun omurgasındaki tıkanıklıklarda bulunabilir.

Özellikle üst boyun omurlarındaki tıkanıklıklar servikal migreni tetikler. Bu durum şiddetli baş ağrıları ve baş dönmesi ataklarıyla kendini gösterir.

Baş dönmesinin tıbbi nedenleri:

• Tümörler gibi beyin hastalıkları
• Boyun omurgası boyunca hissedilen ağrılar
• Aşırı tansiyon ve kalp hastalıkları
• Epilepsi
• Migren

Üçüncü bir baş dönmesi türü ise aşırı fiziksel durumlardan kaynaklanır. Bunlar arasında şunlar yer alır

• Alkol, uyuşturucu, nikotin gibi bağımlılık yapıcı maddeler (özellikle yoksunluk döneminde)
• psikolojik olağanüstü durumlar (panik ataklar, hipokondri, stres)
• Hamilelik.

Baş dönmesi sıklıkla psikolojik faktörlerden de kaynaklanır. Birçok kişi, ciddi hastalıklara yakalandığını sanır ve muayene sırasında baş dönmesi hissettiklerini belirtir. Bu hisler, tedavi edilemez bir hastalığa yakalandığına dair sözde kesin inançla daha da güçlenir.

Baş dönmesi sorunu yaşayan kişiler, semptomlar tekrar tekrar ortaya çıkıyorsa veya geçmiyorsa aile hekimlerine başvurmalıdır. Aile hekimi sorunun nedenini tespit edemezse, şüpheye göre hastayı bir uzmana yönlendirir.

Eğer

• psikolojik veya serebral bir neden olduğundan şüphelenilirse, hasta bir nörologun bakımına alınır.
• Boyun omurgası ile ilgili sorunlar veya başka tür engeller söz konusuysa, hasta bir ortopedi uzmanına sevk edilir.

Kulak, Burun ve Boğaz (KBB) uzmanları da baş dönmesi tedavisi ile ilgilenir.

İlk olarak, ilgili doktor hastanın tıbbi geçmişi (anamnez) hakkında bir fikir edinir. Hasta, önceden semptomlarını sınıflandırmaya ve yorumlamaya çalışmalıdır. Böylece doktorun baş dönmesinin türünü belirlemesi kolaylaşır.

Genellikle doktor nabız ve tansiyonu ölçer, gerekirse EKG de yapar. Bu tür rutin muayeneler,

• kan basıncı bozuklukları,
• kalp sorunları veya
• anemi

gibi olası nedenleri dışlamak amacıyla yapılır.

Ardından yapılan nörolojik testlerde denge kontrol edilir. Yaygın bir yöntem, hastanın gözleri kapalıyken tek ayak üzerinde durmasını sağlamaktır. Yürüyüş testleri de bu süreci tamamlar. Ayrıca doktor, bir dizi işitme testine başvurabilir. Denge duyusunun beyne giden sinir yolu, işitme duyusunkine benzerdir. Bu nedenle bu testler sayesinde denge sorunları da tespit edilebilir. Bazı durumlarda beyin dalgaları da ölçülür.

Baş dönmesi sorunları için genel geçer bir tedavi yöntemi yoktur. Teşhise göre hastaya bireysel olarak yaklaşılır. Şiddetli baş dönmesi atakları, akut olarak baş dönmesi önleyici ilaçlarla tedavi edilir.

Dolaşım bozuklukları veya yüksek tansiyon durumunda, düzenleyici ilaçlar kullanılır. Spor da yardımcı olabilir. Özellikle boyun omurgasıyla ilgili sorunlarda fizyoterapi tedavisi düşünülür. Omurganın gevşetilmesi ve güçlendirilmesi sayesinde merkezi sinir sistemi de stabilize olur. Sinirler gerginlikten kurtulur ve böylece algı bozukluğuna neden olmazlar. Denge sistemi bozukluklarında, koordinasyonu geliştiren ve dengeyi destekleyen hedefli egzersizler reçete edilir. Eşlik eden denge egzersizleri sadece denge organlarını çalıştırmakla kalmaz, aynı zamanda beynin baş dönmesi durumlarıyla daha iyi başa çıkabilmesini sağlar.

Bunun yanı sıra, hastanın da kendi üzerine düşen sorumlulukları vardır. Aşırı tüketim alışkanlıkları (alkol, nikotin, uyuşturucu) veya kötü beslenme, beyin performansını olumsuz etkiler. Sağlıklı bir yaşam tarzı sadece hastalıklara karşı direnci artırmakla kalmaz, aynı zamanda baş dönmesi ataklarını da önler.

Baş dönmesinin en yaygın nedenleri nelerdir?
Baş dönmesinin nedenleri çok çeşitlidir. Genellikle bunun arkasında iç kulaktaki denge organındaki bir bozukluk yatar; örneğin pozisyonel baş dönmesi veya vestibüler migren gibi. Düşük tansiyon, nörolojik nedenli hastalıklar veya psikojenik baş dönmesi de baş dönmesine neden olabilir.

Baş dönmesi durumunda ne zaman doktora gitmek gerekir?
Sürekli baş dönmesi, şiddetli baş dönmesi atakları, görme bozuklukları, baş ağrısı veya mide bulantısı ve kusma görüldüğünde bir doktora başvurulmalıdır. Özellikle inme şüphesi varsa hızlı hareket etmek önemlidir. Kronik baş dönmesi de tıbbi olarak değerlendirilmelidir.

Dönme baş dönmesi ile sallanma hissi arasındaki fark nedir?
Dönme baş dönmesi, başın veya çevrenin döndüğü hissini verir. Sallanma hissi ise yürürken veya ayakta dururken dengesizlik hissine benzer. Her iki baş dönmesi türü de denge sistemi ile ilgili farklı nedenlerden kaynaklanabilir.

Baş dönmesinin psikolojik nedenleri olabilir mi?
Evet, psikolojik nedenler fonksiyonel baş dönmesi veya fobik baş dönmesinde sıklıkla rol oynar. Psikojenik baş dönmesi genellikle stresli durumlarda ortaya çıkar ve sersemlik veya baş dönmesi hissi ile birlikte görülebilir.

Baş dönmesi nasıl tedavi edilir?
Baş dönmesinin tedavisi, baş dönmesinin nedenine göre belirlenir. İyi huylu pozisyonel baş dönmesinde genellikle belirli hareketler veya egzersizler yardımcı olur. Ayrıca ilaç tedavisi, psikoterapi veya altta yatan hastalığın tedavisi de seçenekler arasındadır.