Yetişkinlerde işitme bozukluğu ve işitme kaybı: İşitme kaybı, presbiyakuzi ve yaşlılıkta işitme bozukluğunun nasıl önlenebileceği

Kulak üç bölümden oluşur:

• dış kulak
• orta kulak ve
• iç kulak

İnsan kulağı @ bilderzwerg /AdobeStock

İşitme kaybının nasıl oluştuğunu anlamak için kulağın yapısına bir göz atmak faydalı olacaktır. İnsan kulağı yukarıda belirtilen 3 bölgeden oluşur.

Dış kulak, kulak kepçesi ve kulak kanalını içerir. Kulak kepçesi, çevreden gelen tüm ses dalgalarını alır ve bunları kulak kanalı aracılığıyla kulak zarına iletir.

Orta kulakta kulak zarı ile üç küçük kemik (çekiç, üzengi ve örs) bulunur. Bir ses dalgası kulak zarına çarptığında, kulak zarı titreşmeye başlar. Bu titreşimler küçük kemikler aracılığıyla güçlendirilerek iç kulağa iletilir. 

İç kulakta, koklea (işitme salyangozu) bulunur. Burada, mekanik titreşimleri elektrik sinyallerine dönüştüren son derece özel duyu hücreleri yer alır. Bu sinyaller, işitme siniri aracılığıyla beyne iletilir. Ancak beyinde bu uyarılar ses ve tonlar olarak algılanır ve işlenir.

İç kulaktaki hassas duyu hücreleri hasar görürse veya başka bir şekilde zarar görürse, beyin sinyalleri artık doğru şekilde değerlendiremez. Bu durumda işitme yeteneği azalır ve işitme kaybı ortaya çıkabilir.

İşitme kaybının çeşitli nedenleri olabilir.

Uzmanlar şu ayrımı yaparlar:

• İletim tipi işitme kaybı
• Algısal işitme kaybı ve
• Ses işleme kaynaklı işitme kaybı

Bu türde, sesin dış kulaktan iç kulağa iletimi gerçekleşmez. Bunun nedeni genellikle kulak kanalında veya orta kulakta bir bozukluktur.

Bunun çeşitli nedenleri olabilir:

Akut tetikleyiciler

• Kulak kanalının tıkanması (örn. kulak kiri nedeniyle)
• Kulak kanalında iltihaplanma (enfeksiyon veya orta kulak iltihabı)
• Timpanik zarın yırtılması veya delinmesi (örn. kulak temizliği nedeniyle)
• Kulak kemikçikleri arasındaki bağlantının kopması (örn. orta kulaktaki yaralanmalar nedeniyle)

Kronik nedenler

• Doğuştan gelen ses iletim bozukluğu (örn. kulak kepçesi, kulak kanalı veya orta kulağın gelişim bozukluğu nedeniyle)
• Kulak kanalında aşırı kemik büyümesi
• Kronik orta kulak iltihabı
• Otoskleroz (iltihaplı yeniden yapılaşma süreçleri nedeniyle üzengi kemiğinin sabitlenmesi)
• Orta kulak mukozasında değişiklik (örn. östiyumda kronik havalandırma bozukluğu nedeniyle)
• Kulak kanalında daralma (örn. yara izleri veya iltihaplanma nedeniyle)
• Kulak kanalındaki tümörler

Sensorinöral işitme kaybında bozukluk iç kulakta veya işitme sinirinde görülür. Bu durumda sıklıkla kokleadaki duyu hücreleri kalıcı olarak hasar görür.

Akut tetikleyiciler

• Ani işitme kaybı
• Aşırı gürültü maruziyeti; örneğin, yüksek sesli konserlerde, kulüplerde veya iş yerinde 140 desibel üzerindeki gürültüye uzun süre maruz kalma
• İç kulağı da etkileyen enfeksiyonlar (örneğin menenjit, AIDS, kızamık veya kan zehirlenmesi)
• İlaçların yan etkileri
• İç kulağın hasar görmesi (örneğin kafatası kırığı nedeniyle)
• Orta kulak ile iç kulak arasındaki zarların yırtılması
• Stresli durumlar

Kronik tetikleyiciler

• Doğuştan gelen bozukluklar
• Günlük olarak birkaç saat süren 85 desibel üzerindeki gürültü maruziyeti
• Çeşitli hastalıklar (örn. böbrek ve tiroid fonksiyon bozuklukları veya diabetes mellitus)
• Menière hastalığı (iç kulakta basınç artışı ve bunun sonucunda duyu hücrelerinde hasar)

Bir başka işitme kaybı türü ise doğrudan kulağı değil, beyindeki sinyal işleme sürecini ilgilendirir. Bu durumda bozukluk, işitmeden sorumlu beyin bölgelerinde görülür.

Bunun da çeşitli nedenleri olabilir:

• İnme
• İşitme korteksinde hasar
• Beyin kanamaları
• iyi huylu ve kötü huylu beyin tümörleri
• Beyin iltihabı

İşitme kaybı, şiddetine göre farklılık gösterebilir. Derecesi, ölçülen işitme kaybına göre belirlenir.

Yaklaşık 20 desibelden itibaren işitme kaybı söz konusudur. Hafif işitme kaybında, hastalar yumuşak sesleri ve tonları daha zor algılar.

İşitme kaybı daha şiddetli olduğunda, konuşmaları veya çevresel sesleri anlamak giderek zorlaşır.

Çok şiddetli işitme kaybında ise sağırlık veya tam işitme kaybı görülebilir.

Kulak arkası işitme cihazı takan kadın @ studioworkstock /AdobeStock

İşitme sorunları aniden ortaya çıkarsa ve ağrı veya ateş gibi başka belirtiler de eşlik ediyorsa, bir doktora başvurmalısınız.

Bu konuda kulak burun boğaz uzmanı yetkilidir. Yavaş ilerleyen işitme kaybında da bir doktora danışmak önemlidir. Beyin, etkilenen sinyalleri uzun süre almazsa, bunları işlemeyi unutur. Bu durumda işitme cihazları da artık yardımcı olmaz.

Çoğu durumda işitme kaybını önlemek mümkündür. Gürültüden korunmak özellikle önemlidir. Düzenli olarak kulaklıkla müzik dinleyenler, ses seviyesini makul bir düzeyde tutmalıdır. Sık sık çok yüksek sesli müziğe veya makine gürültüsüne maruz kalan kişiler, işitme koruyucusu kullanmalıdır.

Kulak tıkaçları da gürültülü konserlerde veya kulüplerde işitme duyusunu korumaya yardımcı olabilir. Bu tür önlemler sayesinde yaşlılıkta işitme kaybı genellikle önlenebilir.

İnsanlar uzun süre işitme kaybından muzdarip olursa, bu durum sağlık ve sosyal açıdan sonuçlar doğurabilir. İletişim sorunları, genellikle etkilenen kişilerin sohbetlerden uzaklaşmasına neden olur.

Çocuklarda işitme sorunları da ciddi sonuçlara yol açabilir. Çocukların işitme sorunları uzun süre devam ederse, önemli sesler ve tonlar ile dilsel uyarıcılar yeterince algılanamadığı için dil gelişimi olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle erken teşhis ve tedavi özellikle önemlidir.

Araştırmalar, tedavi edilmeyen işitme kaybının demans için bir risk faktörü olabileceğini göstermektedir. Beyin daha az işitsel uyarı alır ve bu nedenle daha az uyarılır. Bu nedenle, yetişkinlerde işitme kaybını ve sağırlığı erken teşhis etmek ve tedavi etmek önemlidir.