Pozisyonel baş dönmesi: iyi huylu bir baş dönmesi türü – belirtiler, tedavi ve benign paroksismal pozisyonel baş dönmesi

Pozisyonel vertijoda hastalar tekrarlayan baş dönmesi ataklarından muzdariptir. Bu ataklar, hasta pozisyonunu değiştirdiğinde – örneğin uzandığında, başını çevirdiğinde, kaldırdığında veya indirdiğinde – ortaya çıkar.

Pozisyonel baş dönmesi yalnızca hızlı pozisyon değişiklikleriyle ortaya çıkar. Hastalar otururken, uzanırken veya yürürken baş dönmesi yaşamazlar.

Özellikle karakteristik olan, baş dönmesinin hareketin ardından kısa bir gecikmeyle ortaya çıkmasıdır. Baş dönmesi atağı ortalama 30 saniye ile en fazla 2 dakika sürer.

Bu, zararsız bir rahatsızlıktır ancak günlük yaşamı ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Bu nedenle, hastaların bu belirtilerle yaşamayı öğrenmeleri daha da önemlidir. Akut baş dönmesi atakları, belirli manevralarla önemli ölçüde hafifletilebilir.

Çoğu durumda, birkaç saniye ile en fazla iki dakika sürebilen, atak şeklinde dönen baş dönmesi görülür.

Diğer baş dönmesi türleri gibi, pozisyonel baş dönmesi de sıklıkla aşağıdaki gibi eşlik eden belirtilerle görülür:

• mide bulantısı ve kusma,
• yataktaki hareketler nedeniyle uyku bozuklukları 

gibi eşlik eden belirtilerle birlikte görülür. Özellikle yaşlı hastalarda düşme riski de artar.

Tedavi edilmeyen pozisyonel baş dönmesi ayrıca bazı hareketlerden kaçınma davranışına yol açabilir. Bu da vücut duruşunu olumsuz etkiler. Son olarak, tedavi edilmeyen hastalar daha sık depresif ruh hali yaşarlar.

İç kulakta, duyu hücrelerine uygulanan yerçekimini güçlendiren küçük kristaller bulunur; bunlara otolitler (kulak taşları) denir. Belirli koşullar altında, bu kristaller orijinal konumlarından koparak sıvıyla dolu yarım daire kanallarına girebilirler.

Baş hareketleri sırasında şu durum ortaya çıkar: Otolitler de başla birlikte hareket eder ve beyne sinyaller gönderir. Ancak beyin, gelen bu bilgileri diğer organlardan (örneğin gözlerden) gelen bilgilerle uyumlu hale getiremez. Bu da baş dönmesi hissi ve denge bozukluklarına yol açar.

Otholitlerin yerinden çıkması tamamen doğal bir yaşlanma sürecidir. Bu nedenle pozisyonel baş dönmesi genellikle 60 ile 80 yaş arasındaki yaşlılarda görülür. Kadınlar erkeklere göre daha sık etkilenir.

Ayrıca, iyi huylu paroksismal pozisyonel baş dönmesinin ortaya çıkması aşağıdaki faktörler tarafından kolaylaştırılır:

• Kafatası-beyin travması/kafa yaralanmaları
• İç kulak iltihabı
• Denge organının iltihabı
• Serebellumda yapılan cerrahi müdahaleler
• Migren
• Meniere hastalığı

Tekrarlayan baş dönmesi atakları durumunda bir kulak burun boğaz uzmanına başvurmanız önerilir. Aile hekimi de ilk başvuru noktası olabilir. Aile hekimi, gerekirse hastayı bir KBB uzmanına veya bir nöroloğa yönlendirir.

Muayenenin başında, doktor ile hasta arasında ayrıntılı bir görüşme, yani anamnez yapılır. Bu görüşme bile doktora baş dönmesinin nedeni hakkında önemli ipuçları verebilir.

Ardından bir işitme testi yapar ve ayrıca denge ve işitme organını da inceler. Böylece, örneğin ani işitme kaybı gibi belirli hastalıkları ekarte edebilir.

Pozisyonel baş dönmesinden şüphelenirse, bunu örneğin Dix-Hallpike pozisyon testi ile doğrulayabilir. Hastadan muayene yatağına dik oturmasını, başını 45 derece yana çevirmesini ve ardından uzanmasını ister.

Benign paroksismal pozisyonel vertijde hasta bu sırada bir baş dönmesi atağı geçirir. Bu atak genellikle istemsiz, hızlı göz hareketleri (nistagmus) ile birlikte görülür. Baş dönmesi en fazla iki dakika içinde tekrar azalır.

Benign paroksismal pozisyonel vertijde ilaç tedavisi veya cerrahi müdahale söz konusu değildir. Bunun yerine hasta, baş dönmesini önlemeye veya akut baş dönmesi ataklarını etkili bir şekilde hafifletmeye yardımcı olacak teknikleri öğrenir.

Ayrıca doktor, hastaya “serbestleştirme manevraları” olarak adlandırılan hareketleri yapması için talimatlar verebilir. Bu amaçla iki manevra geliştirilmiştir: Eplay manevrası ve Brandt-Daroff manevrası. Bu manevralar sayesinde, yarım daire kanallarındaki kristaller tekrar doğru organa (utrikül) yönlendirilebilir. 

Manevraları uygularken dikkate alınması gereken bazı hususlar vardır. Bu nedenle hastalar, KBB uzmanlarından veya bir fizyoterapistten bu egzersizler hakkında ayrıntılı bilgi almalıdır. Bunun için özel pozisyon alma eğitimleri mevcuttur.

Bu manevralar, tıp bilgisi olmayan kişiler için bile çok kolaydır ve vakaların yaklaşık %80’inde hastalar ilk tedaviden sonra şikayetlerinden tamamen kurtulurlar. Pozisyonel baş dönmesinde mesele alışma değildir; bu egzersizler sayesinde sorunun kaynağı ortadan kaldırılır.

Hasta tedaviye uyum sağladığı sürece, pozisyonel baş dönmesinin prognozu iyidir. Hasta, doktor tarafından reçete edilen egzersizleri düzenli olarak yapmalıdır. Böylece iyi huylu paroksismal pozisyonel baş dönmesi tamamen ortadan kalkabilir.

Ancak birçok durumda, ataklar aralıklı olarak tekrar tekrar ortaya çıkar. Hasta, önceden öğrendiği kurtarma manevralarıyla baş dönmesi ataklarını etkili bir şekilde hafifletebilir veya süresini kısaltabilir.

Pozisyonel baş dönmesi genellikle zararsız olsa da, hastalar semptomları görmezden gelmemelidir. Diğer hastalıkları dışlamak için mutlaka bir uzmana başvurmalıdırlar.

Pozisyonel baş dönmesi nedir?

Pozisyonel vertigo, denge organında görülen iyi huylu bir baş dönmesi türüdür. Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPLS veya vertigo olarak da bilinir), iç kulaktaki küçük taşçıkların veya kristal yapıların yerinden kopmasıyla ortaya çıkar. Bu parçacıklar semiküler kanallara girerek ataklar halinde baş dönmesi nöbetlerine neden olur.

Pozisyonel vertigoda hangi belirtiler görülür?

Pozisyonel vertigonun tipik belirtileri arasında aniden ortaya çıkan dönme hissi, baş dönmesi, nistagmus, mide bulantısı ve kusma yer alır. Bu şikayetler genellikle yatakta dönülürken, ayağa kalkarken veya baş hareketleri sırasında ortaya çıkar. Göz hareketleri veya göz titremesi de gözlemlenebilir.

Benign paroksismal pozisyonel vertigo nasıl ortaya çıkar?

Benign paroksismal pozisyonel vertigo, duyu hücrelerinden kopan otolitler nedeniyle oluşur. Bu kristaller iç kulağın kanallarında hareket eder ve denge organını tahriş eder. Pozisyonel vertigonun nedenleri arasında yaş, yatağa bağlı kalma veya belirli baş hareketleri sayılabilir.

Pozisyonel baş dönmesi nasıl tedavi edilir?

Tedavi genellikle özel pozisyon manevraları veya kurtarma manevraları ile yapılır. Bu işlem sırasında, kristallerin kanallardan geri çekilmesi için baş genellikle 45 derecelik bir açıyla hareket ettirilir. Buna ek olarak, pozisyon eğitimi veya nadir durumlarda ilaç ya da baş dönmesi önleyici ilaçlar kullanılabilir.

Pozisyonel baş dönmesi durumunda ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Baş dönmesi atakları, mide bulantısı veya baş dönmesi nöbetleri uzun süre devam ediyorsa ya da Meniere hastalığı gibi başka baş dönmesi türlerinden şüpheleniliyorsa, bir doktor tarafından teşhis ve tedavi yapılmalıdır. Özellikle sık sık ortaya çıkan şikayetler veya semptomlar konusunda belirsizlik varsa, tıbbi bir değerlendirme yaptırmak yerinde olacaktır.