Kafatası-beyin travması, beyni de etkileyen bir kafatası yaralanmasıdır. Nedeni, kafatasına dışarıdan uygulanan şiddet etkisidir. Beyin hasarının derecesi, beyin sarsıntısından beyin ezilmesine ve beyin kontüzyonuna kadar değişir. Tedavi, kafa-beyin travmasının ciddiyetine göre belirlenir.
Aşağıda, kafa-beyin travması hakkında daha fazla bilgi ve bu alanda uzmanlaşmış seçkin uzmanların listesini bulabilirsiniz.
Kafatası-beyin travması nasıl oluşur?
Kafatası-beyin travması çoğunlukla bir kaza veya düşme sonucu meydana gelir.
Araba kazalarında, baş genellikle tüm gücüyle direksiyona veya ön cama çarpar. Kask takmadan bisiklet sürmek de büyük bir risktir. İstatistiklere göre, ölümcül kazalara karışan bisiklet sürücülerinin yüzde 95'i kask takmamıştı. Bunların yarısı kafa-beyin travması nedeniyle hayatını kaybetmiştir.
Buz hokeyi ve Amerikan futbolu gibi çeşitli spor dalları da kafa ve beyin yaralanması riski taşır.
Bilimsel araştırmalar, bu spor dallarında daha sık görülen şiddetli kafa darbeleriyle,
- Alzheimer,
- demans veya
- depresyon gibi travma kaynaklı hastalıklar arasında bir bağlantı olduğunu ortaya koymuştur.
Tüm kafa-beyin travmalarının yüzde 20’si boş zamanlarda, evde veya iş yerinde meydana gelen düşmelerden kaynaklanmaktadır.
Şiddet içeren suçlar da, örneğin kafaya yönelik yumruk veya tekmeler yoluyla kafa-beyin travmasına neden olabilir.
Diğer nedenler arasında epileptik nöbetler ve kalp ritmi bozuklukları ya da alkol ve uyuşturucu kötüye kullanımı nedeniyle meydana gelen bayılma nöbetleri sayılabilir.
Temel olarak, doğrudan ve dolaylı hasar arasında ayrım yapılabilir. Doğrudan hasarda beyin, dışsal bir şiddet etkisiyle anında hasar görür. Bu sırada beyin zarı da yaralanırsa, açık kafa-beyin travması söz konusudur. Dolaylı hasarlara ise şiddetli etki sonucunda beyinde oluşan sıvı birikimleri veya kanamalar dahildir.
Kafatası-beyin travmasında hangi belirtiler görülür?
Belirtiler, travmanın şiddetine bağlıdır. Glasgow Koma Skalası’na (GCS) göre kafa travması hafif, orta ve ağır olmak üzere üç sınıfa ayrılır.
Ayrıca, üç ciddiyet derecesine göre sınıflandırma da yapılır
- 1. derece: Beyin sarsıntısı,
- 2. derece: Beyin kontüzyonu ve
- 3. derece: Beyin ezilmesi
olarak da yaygın olarak kullanılır.
1. derece kafa travması, beyin sarsıntısına (Commotio cerebri) karşılık gelir. Beyin yaralanması hafiftir, kapalı bir yaralanmadır ve geçicidir. Hastalar kaza veya düşmeden hemen sonra birkaç saniye ile en fazla on dakika arasında bilincini kaybeder. Diğer tipik belirtiler şunlardır:
- Mide bulantısı ve kusma,
- kazanın kendisi ile kazadan hemen önceki belirli bir süreyi kapsayan hafıza boşluğu (retrograd amnezi).
I. derece kafa travmasının ardından, postkomisyonel sendrom olarak adlandırılan bir durum gelişebilir. Bu durumda
- mide bulantısı,
- ilgisizlik,
- baş ağrısı veya
- baş dönmesi
gibi şikayetler birkaç hafta boyunca devam edebilir.
Contusio cerebri, diğer adıyla beyin kontüzyonu, II. derece kafa travmasına karşılık gelir. Belirtiler birinci dereceye benzemekle birlikte, bilinç kaybı genellikle on dakikadan uzun sürer. Hafıza kayıpları da daha kapsamlıdır ve sıklıkla bir günden uzun bir süreyi kapsar.
Bunun yanı sıra, hastalar felç veya konuşma güçlüğü gibi nörolojik semptomlardan da muzdarip olabilir.
III. derece, yani Compressio cerebri veya beyin sıkışması, kafa-beyin travmasının en ağır şeklidir. Hastalar bir saatten fazla süreyle bilinçsiz kalır ve beyinde ciddi yaralanmalar görülür.
Beyin ödemi veya beyin kanaması, kafatasında hayati tehlike arz eden bir basınç artışına yol açabilir. Açık kafa travmasında ayrıca dış ortamla doğrudan temas söz konusu olduğundan enfeksiyon riski artar.
Kafatası-beyin travması nasıl teşhis edilir?
Hasta bilinçliyse, doktor hastaya şu konularda sorular sorar:
- kazanın nasıl meydana geldiği,
- olası semptomlar ve
- semptomların seyrini sorar.
Hasta bilinçsizse, tanıklar ve/veya yakınları yardımcı olabilir.
Doktor, klinik-nörolojik muayeneler yardımıyla
- bilinç durumunu, dil yeteneği dahil olmak üzere,
- beyin sinirlerinin işlevselliği
- hareket kabiliyetini ve
- duyusal işlevleri kontrol eder.
Ardından, Glasgow Koma Skalası'na göre travmanın derecesi değerlendirilir.
Ciddiyet derecesine bağlı olarak, kesin tanı koymak için bilgisayarlı tomografi (BT) gerekebilir. Bu yöntem sayesinde
- doku hasarları,
- beyin basıncındaki artışlar ve
- kanama odakları
tespit edilebilir. Bilgisayarlı tomografi, belirli bir miktar radyasyona maruz kalma ile birlikte gelir. Bu nedenle, çocuklarda bazı durumlarda bunun yerine manyetik rezonans tomografi (MRG) yapılabilir.
Hafif bir kafa travması ayrıca basit bir kan tahliliyle de dışlanabilir. Bir kafa travması sonrasında kısa süre içinde beyin hasarının bir göstergesi olan S-100 proteini düzeyinde artış görülür.
Kafa-beyin travması nasıl tedavi edilir?
Tedavi, travmanın ciddiyetine göre değişir.
Hafif bir kafa travması her durumda hastanede yatmayı gerektirmez. Olası baş ağrılarına karşı doktor ağrı kesici reçete edebilir. Fizyoterapi ile soğuk ve sıcak uygulamalar da şikayetleri hafifletebilir.
Orta veya ağır bir travma durumunda ise acil tıbbi müdahale kaza yerinde başlar. Hastanın kan basıncı ve solunumu her koşulda stabil tutulmalıdır.
Ağır vakalarda, oksijen yetersizliği kalıcı beyin hasarlarının en sık nedenleri arasında yer aldığından, suni solunum gereklidir. Travma nedeniyle beyin içinde yer kaplayan kanamalar oluşmuşsa, tedaviye cerrahi müdahaleler de dahil edilebilir. Aksi takdirde, bu tür bir kanama beyin basıncında ciddi bir artışa neden olabilir.
Kafatası-beyin travması kapsamında kanama veya koma gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle, hastalar hastanede uzun bir süre boyunca izlenmelidir.
Kafatası-beyin travmasının prognozu nasıldır?
Hafif kafa travmaları genellikle herhangi bir kalıcı hasar bırakmadan iyileşir. Buna karşın, ağır travma vakalarında hastaların yüzde 40’una kadarı hayatını kaybeder. Ayrıca, hastaların yüzde 2 ila 14’ü komada kalır, yüzde 10 ila 30’u ise kalıcı engellilik veya kısıtlılıklarla yaşamaya devam eder.
Burada şunu unutmamak gerekir: Travma ne kadar erken tedavi edilirse, prognoz o kadar iyidir.
Yazıyı paylaş