Anafilaktik şok – Anafilaksi uzmanları ve bilgiler

Anafilaktik şok, bir alerjinin tetiklediği ciddi bir reaksiyondur. Bağışıklık sistemi, alerjene kısa sürede çok şiddetli bir tepki verir.

Vücut, kısa sürede kan damarlarının genişlemesine neden olan büyük miktarda histamin salgılar. Kan basıncı düşer ve kan basıncındaki düşüşü telafi etmek için kalp atış hızı artar. 

Çok kısa bir süre içinde hayati tehlike arz eden bir dolaşım yetmezliği ortaya çıkabilir ve bu durum tedavi edilmezse çoklu organ yetmezliğine yol açar. Diğer durumlarda ise anafilaktik reaksiyon, solunum yollarını tıkayan gırtlak şişmesine neden olur.

Şiddetli bir alerjik reaksiyon, çeşitli alerjenler tarafından tetiklenebilir; örneğin:

• Gıdalar (fındık, yumurta, süt, deniz ürünleri, balık gibi)
• Böcek zehirleri (örneğin eşek arısı, arı, yaban arısı, yaban arısı)
• İlaçlar (antibiyotikler, ağrı kesiciler, iyot içeren kontrast maddeleri gibi)
• Solunum yoluyla alınan alerjenler (örneğin polen, ev tozu, hayvan tüyleri, küf mantarları)
• Kozmetik ürünler
• Doğal lateks

Yetişkinlerde anafilaktik şok vakalarının %50'sinden fazlası böcek zehirlerinden kaynaklanmaktadır. Çocuklarda ise şiddetli alerjik reaksiyonları çoğunlukla gıdalar tetikler. Çoğu zaman, etkilenen kişiler alerjiden haberdar değildir. Bu durum, özellikle ilaçlar veya böcek zehirleri gibi insanların nadiren maruz kaldığı alerjenler için geçerlidir.

Fındığa karşı alerji gibi gıda alerjileri hayati tehlike oluşturabilir @ Goffkein /AdobeStock

Tıp uzmanları, anafilaksi konusunda tekil lokal şikayetlerden ağır şok durumuna kadar uzanan dört şiddet derecesinden bahseder. Belirtilerin mutlaka açıklanan sırayla ortaya çıkması gerekmez; bazı durumlarda sadece tekil semptomlar görülür. 

Önemli bilgi: Alerjik reaksiyon ne kadar hızlı ortaya çıkarsa, o kadar çabuk harekete geçmeli ve bir doktora başvurmalısınız!

• 1. derece: Vücudun çeşitli bölgelerinde kızarıklık, kaşıntı, şişlik veya kurdeşen gibi reaksiyonlar görülür. Buna ek olarak hasta baş dönmesi veya baş ağrısından şikayet edebilir.
• 2. derece: 1. derecenin belirtilerine şunlar eklenir: kan basıncında düşüş, kalp atışında hızlanma, mide bulantısı, kusma veya ishal, hafif nefes darlığı, ses kısıklığı veya vücutta şişlikler.
• 3. derece: 3. dereceden itibaren gerçek bir hayati tehlike söz konusudur. Önceki belirtilere ek olarak solunum yollarında kasılmalar ortaya çıkar: gırtlak şişmesi, nefes darlığı, yutma ve konuşma güçlüğü, halsizlik, sersemlik ve ciltte, mukoza zarlarında, dudaklarda ve tırnaklarda mavimsi renk değişimi
• 4. derece: 1. ila 3. derecelerdeki belirtiler bilinç kaybına ve nihayetinde solunum ve kalp-damar durmasına yol açar.

Alerjenin vücuda girmesinden anafilaktik şoka kadar genellikle birkaç dakika geçer. Böcek sokmalarında yaklaşık 10 ila 15 dakika, tolere edilemeyen gıdaların alınmasında ise yaklaşık 30 dakika veya daha uzun bir süre geçer.

Şiddetli alerjik reaksiyonlar ortaya çıktığında derhal harekete geçmelisiniz. Şiddet derecesi 2'den itibaren acil servisi aramalısınız. Kurtarma ekipleri gelene kadar ilk yardım uygulanmalıdır:

1. Alerjenin vücuda girmesini (arı iğnesi, gıda maddesi veya ilaç infüzyonu) mümkün olduğunca çabuk durdurmalısınız.
2. Ardından hastaya ilk yardım sağlamalısınız. Yalnızca şok belirtileri varsa ancak solunum sorunu yoksa, hastayı şok pozisyonuna getirin: Üst gövdeyi alçakta, bacakları yüksekte tutun. Buradaki amaç, kanın bacaklara akmasını engelleyerek hayati organlara ulaşmasını sağlamaktır.
3. Solunum sorunları olması durumunda, hastanın üst vücudunu neredeyse dik pozisyonda, bilinci kapalıysa ise stabil yan pozisyonda tutmalısınız.
4. Ardından hastanın solunumunu, nabzını ve tansiyonunu izlemeli ve onu sakinleştirerek yanında bulunmalısınız.
5. Acil servis ekibi gelmeden önce 4. derece belirtiler ortaya çıkarsa, solunum desteği veya kalp masajı gereklidir.

Alerjisi olduğunu bilen hastalar, acil durum seti kullanarak kendilerini koruyabilirler. Genellikle bu set, bir adrenalin otoenjektörü, bir antihistaminik ve bir kortizon ilacı içerir. Hazır şırıngadaki adrenalin, birkaç dakika içinde kan basıncını yükseltir ve kalp fonksiyonunun normale dönmesini sağlar. Bronşlar gevşer. Böylece kan dolaşımı stabilize olur ve nefes alma kolaylaşır.

Antihistaminik, alerjik reaksiyonu durdurur ve kortizon ise başka reaksiyonların ortaya çıkmasını önler. İlaçlar sıvı formda veya tablet olarak bulunabilir. Ağız ve boğaz bölgesinde şişlik olması durumunda alınması daha kolay olduğu için sıvı preparatlar tercih edilmelidir. Astım hastaları ayrıca bronşları genişletmek için bir acil durum spreyi bulundurmalıdır. Doktorunuzdan bir acil durum seti yazdırmasını isteyin. Bu set eczaneden temin edilebilir.

Henüz yapılmamışsa, acil tıp uzmanı alerjen alımını durdurur ve hastayı uygun pozisyona getirir. Ardından doktor genellikle acil durum setinde de bulunan ilaçları verir. Damar yoluyla verilen adrenalin, kan dolaşımına daha hızlı ulaşır. Kardiyovasküler sistemin işleyişi düzelir ve mukoza zarlarındaki şişlik azalır.  

Ayrıca doktor, hastaya oksijen verir ve kan basıncını yeniden yükseltmek için hacim ikame solüsyonu uygular. Bunun yanı sıra, infüzyonlar yeterli sıvı alımını sağlayabilir. Bu süreçte bir antihistaminik ve kortizon kullanılır. 

Dördüncü derece anafilaktik şok söz konusuysa, doktor derhal resüsitasyona başlar. Hastanede kalış süresi, hastalığın ciddiyetine göre değişir. Hastalık belirtileri hızla düzelse bile en az 24 saatlik bir gözetim gereklidir.

Hasta tekrar iyileştiğinde, derhal bir alerji testi yaptırmalıdır. Ancak bu şekilde doktorlar kesin nedeni tespit edebilir ve bir sonraki anafilaktik şoku önleyebilir.

Cilt testi, alerjileri tespit etmek için en yaygın test yöntemidir @ Pixel-Shot /AdobeStock