Bronşiyal astım – Kronik astımda semptomların tetikleyicileri, tanı ve tedavi (yetişkinlik döneminde)

Tıp uzmanları, solunum yollarının trakeanın altında bulunan kısmına “bronş” adını verir. Solunan hava, solunum yolları aracılığıyla her bir dal üzerinden ilgili akciğer kanadına ulaşır.

Astım hastaları belirli fiziksel, kimyasal veya alerjik uyaranlara aşırı duyarlılık gösterir. Bu durumda bronş mukozası şiddetli bir şekilde şişer ve bu da bronşların daralmasına ve nefes darlığına yol açar. Ayrıca, zaman zaman öksürülerek dışarı atılması gereken şeffaf ila sarımsı bir balgam (sputum) salgılar.

Daralmış solunum yolları, hastanın vücudunda oksijen eksikliğine neden olur. Bunu telafi etmek için hasta daha sık nefes alır ve verir. Yine de kanda oksijen yetersizliği (hipoksemi) ortaya çıkar.

Her on çocuktan biri ve her yirmi yetişkinden biri astım belirtileri gösterir. Çocuklarda daha çok erkekler etkilenirken, yetişkinlerde ise daha çok kadınlar astımdan muzdariptir. Tedavi edilmeyen veya doğru şekilde tedavi edilmeyen bronşiyal astım, kronik hale gelir. Hastalık, akciğerlere ve kalbe kalıcı hasar verebilir.

Sebebe göre, alerjik olmayan ve alerjik bronşiyal astım arasında ayrım yapılır. Alerjik olmayan astım (endojen, nonspesifik astım), belirli fiziksel ve kimyasal tetikleyiciler nedeniyle ortaya çıkar. Ancak alerjik bir bileşeni de olabilir ve bu durumda karışık tip astım olarak ortaya çıkar.

Alerjik bronşiyal astımda,

• çimenler ve çiçek polenleri,
• ev tozu akarları,
• küf sporları,
• gıdalar veya
• gıda katkı maddeleri

neden olabilir. Çocuklarda astım da çoğunlukla mevcut bir alerjinin sonucudur.

Hastalığın kesin nedenleri bilimsel olarak henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır. Ancak göğüs hastalıkları uzmanları, bunun genetik ve çevresel faktörlerin birleşiminden kaynaklandığını düşünmektedir.

Nörodermit hastaları ve polen alerjisi olanlar, bronşiyal astıma yakalanma riskinde artışa sahiptir. Nörodermit, sulanma ve şiddetli kaşıntıya neden olan döküntülerle seyreden iltihaplı bir cilt hastalığıdır. Ayrıca, ailelerinde astım ve alerji vakalarının sık görüldüğü kişilerde astıma yakalanma riski daha yüksektir.

Alerjik olmayan bronşiyal astım, spesifik olmayan bir uyaranın sonucu olarak ortaya çıkan astım krizi ile kendini gösterir. Bunlar örneğin

• stres,
• psikolojik sorunlar,
• parfüm,
• tütün dumanı,
• ozon,
• soğuk,
• kimyasal buharlar veya
• aşırı fiziksel efor

olabilir.

Ayrıca aspirin gibi ilaçlar veya solunum yolu enfeksiyonları da bu astım tipinde semptomlara neden olabilir.

Doktorlar,

• kendiliğinden ortaya çıkan astım belirtileri (astım krizi) ile
• nefes darlığı ve kuru öksürük gibi uzun süreli astım belirtileri arasında ayrım yaparlar.

Öksürük genellikle geceleri ortaya çıkar ve sıklıkla göğüste sıkışma hissi ile birlikte görülür. Nefes vermek zorlaşır ve bu sırada genellikle açıkça duyulabilir bir hırıltı sesi (hırıltı) oluşur.

Astım krizi sırasında hasta konuşamaz. Kalp çarpıntısı yaşar ve özellikle ağır vakalarda tırnakları ve dudakları mavimsi bir renk alır. Hasta bu durumda derhal acil durum astım spreyini solumalıdır. Bu kritik durumda acil müdahale yapılmazsa, koma ve kalp durmasına bile yol açabilir. Alevlenme şeklinde ortaya çıkan nefes darlığı sorunu yaşayan kişiler, bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurmalı ve tedavi görmelidir.

Astım nasıl teşhis edilir?

Tedaviyi yürüten uzman hekim, astım hastasının solunum sıklığını ve solunum seslerini kontrol eder. Ardından göğüs kafesini dinler: Bu sırada duyulan ses, akciğerlerin ne ölçüde şişmiş olduğu konusunda ipucu verir. Belirli cihazlar yardımıyla yapılan solunum fonksiyon testleri (SFT), hastada özellikle nefes verirken normalden farklı değerler ortaya çıkarır.

Astım şüphesi varsa, doktor hastaya hızlı etkili bir bronkodilatör ilacı inhalasyon yoluyla aldırır. Hasta belirli alanlarda test sonuçlarında önceki değerlere göre iyileşme gösterirse, astım hastalığı olasılığı yüksektir.

Provokasyon testi, hastanın spesifik olmayan mı yoksa alerjik kaynaklı bronşiyal astımdan mı muzdarip olduğu konusunda bilgi sağlar. Bunun için akciğer uzmanı, hastaya metakolin inhalasyonu yaptırır ve ardından bir başka LuFu testi gerçekleştirir. Bu ilaç, yapay olarak nefes darlığı yaratır. Hasta bu durumda daha kötü test sonuçları verirse, hastalığının alerjik bir nedeni yoktur.

Hastadan alınan kan, IgE (immünoglobulin E) antikorları açısından test edilir. Bağışıklık sistemi bir alerjene (alerjiyi tetikleyen madde) tepki verdiğinde, bu antikorların sayısında artış saptanır. Bu durumda, bronşiyal astım alerjik kökenlidir.

Bir sonraki adımda, muayeneyi yapan hekim, hastalığı tetikleyen alerjenin hangisi olduğunu belirlemelidir. Bunu, “prick testi” olarak bilinen test sağlar. Astımı tetikleyen alerjenler, her birine bir alerjen sürülmüş cilt çiziklerinde kırmızı lekeler veya kabarcıklar oluşturur.

Astım nasıl tedavi edilir?

Hastaların sadece bir kısmı tamamen iyileştirilebilir. Ancak uygun ilaçlarla bronşiyal astım iyi bir şekilde kontrol altına alınabilir. Yetişkin astımlıların yaklaşık yüzde 40’unda semptomlar da hafifler.

Astım belirtilerini tedavi etmek için göğüs hastalıkları uzmanı

• bronşlardaki iltihabı bastırmak için kortizon içeren ilaçlar (glukokortikoidler) ve/veya
• solunum yollarını genişleten beta-sempatomimetikler.

Astım hastası, acil durum astım spreyi olarak hızlı etkili bir beta-sempatomimetik kullanır. Bu ilaç, astım krizi sırasında bronş kaslarının acilen gevşemesini sağlar. Doktor, glukokortikoidleri inhalasyon yoluyla veya tablet şeklinde reçete eder. Hastada kritik astım belirtileri ortaya çıkarsa, bronşları genişletici etkisi olan ipratropium bromür verilir. Ayrıca, solunum maskesi aracılığıyla hastaya oksijen verilir.

Astım krizlerini tetikleyen kişisel faktörlerden kaçınmak da etkilidir. Sigara dumanı nedeniyle astım krizi geçirenler, sigarayı bırakmalı ve pasif içiciliğinden de kaçınmalıdır. Mesleki olarak alerjenlerle temas eden astım hastaları, hastalıklarının ağırlaşmaması için en iyisi mesleklerini değiştirmelidir.

Akciğerleri güçlendirmek için yüzme veya yürüyüş çok uygundur. Hasta kısa antrenman seanslarıyla başlar ve ardından yavaş yavaş yoğunluğu artırır. Ancak bu sırada hiçbir koşulda kendini aşırı yormamaya dikkat etmelidir.

Spor sırasında daha rahat nefes alabilmek için, spor öncesinde bronş genişletici bir astım ilacını inhalerle kullanmak faydalıdır. Ayrıca, acil durum astım spreyini mutlaka yanınızda bulundurmalı ve antrenmandan önce kısa bir ısınma aşaması yapmalısınız. Stresli durumlarda astım krizi geçirme eğilimi olan hastalar için belirli gevşeme tekniklerini öğrenmek faydalıdır. Bunlara yoga veya otojenik antrenman gibi yöntemler dahildir.

Sonuç

Astım, solunum yollarının sık görülen bir kronik hastalığıdır ve dünya çapında en yaygın kronik hastalıklar arasında yer alır. Astım, bronşiyal aşırı duyarlılık ve solunum yollarının daralması ile karakterize edilen kronik bir hastalıktır. Astımın nedenleri çeşitlidir ve alerjik astımdan alerjik olmayan astıma veya ekstrinsik astıma kadar uzanır. Bu süreçte farklı tetikleyiciler astımı tetikleyebilir; bu nedenle astımın kesin teşhisi özellikle önemlidir.

Astım tanısı, uzman hekimlerin tanı ve tedavisinde merkezi bir rol oynadığı titiz bir muayeneyle konur. Ulusal Astım Tedavi Kılavuzu gibi kılavuzlar ve Bilimsel Tıp Dernekleri Çalışma Grubu’nun önerileri de astımın yapılandırılmış tanı ve tedavisini desteklemektedir. Nefes darlığı veya öksürük gibi tipik belirtiler, kronik bronşit gibi diğer hastalıklarda da görülebileceğinden, astım şüphesi her zaman kesinleştirilmelidir.

Astım tedavisi, astımın türüne ve şiddet derecesine göre belirlenir; örneğin hafif astım veya şiddetli astım gibi. Amaç, akut astım krizini önlemek ve yaşam kalitesini iyileştirmektir. Özellikle çocuklarda ve ergenlerde görülen astımda erken tedaviye başlanması çok önemlidir. Astım tamamen tedavi edilemese de, doğru tedavi ile hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınabilir.