Çocuklarda astım: Bilgiler ve çocuk astım uzmanları

Almanya'daki çocukların yaklaşık yüzde 8 ila 10'u astımdan muzdariptir.

Araştırmalar, astım ile yaşam alışkanlıkları ve koşulları arasında bir bağlantı olduğunu göstermektedir. Batı tarzı ülkelerde çocuklarda astım, Doğu Avrupa bölgelerine ve gelişmekte olan ülkelere kıyasla çok daha sık görülmektedir.

• Avustralya ve Yeni Zelanda’da çocukların %15’i astımdan muzdariptir. Bu, dünya genelinde en yüksek orandır.
• Daha yoksul gelişmekte olan ülkelerde ise hastalık oranı sadece yaklaşık yüzde 2'dir.

1990’ların başında, Almanya’nın yeniden birleşmesi sırasında yapılan karşılaştırmalar da bu gözlemleri desteklemektedir. Doğu eyaletlerinde, yeniden birleşmenin ardından çocuklarda astım vakalarının sayısı batı eyaletlerindeki seviyeye yükselmiştir.

Bu nedenle, Batı’daki yaşam alışkanlıkları ve koşullarının belirgin bir olumsuz etkisi olduğu görülmektedir. Bu durum kısmen beslenmeyle de ilişkili olabilir.

Paradoksal olarak, aşırı hijyen çocuklarda astım gelişimini teşvik edebilir. Hastalık mikroplarıyla temas sayesinde çocuklar, astım da dahil olmak üzere çeşitli hastalıklara karşı daha iyi bir bağışıklık geliştirir.

Araştırmalar, kırsal kesimde yaşayan çocukların genellikle kentsel bölgelerdeki çocuklara göre daha iyi bir bağışıklık sistemine sahip olduğunu göstermektedir.

Bazı genler ve çevresel faktörlerle olumsuz etkileşim de astım gelişimini kolaylaştırmaktadır.

Ayrıca araştırmalar, anne karnındaki çocuğun vücudundaki IgE miktarı ile astım gelişimi arasında bir bağlantı olduğunu göstermektedir.

Vücudun bağışıklık sistemi, parazitlere karşı bir savunma maddesi olarak immünoglobulin E (IgE) üretir. Bu antikoru, vücuda giren yabancı maddelere karşı hedefli bir şekilde kullanır.

Doğum sırasında göbek kordonunda yüksek miktarda IgE bulunuyorsa, çocuğun astım riskinin üç kat arttığı görülmektedir. Bu konuyla ilgili araştırmalar bebekler ve küçük çocuklar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Bu nedenle, aşırı yüksek IgE değerleri, alerjik astıma yakalanma riskinin arttığına dair açık bir göstergedir.

İmmünoglobulin E (IgE) için referans değerler

Tıp, çocuklarda astım hastalığını dört aşamaya ayırır. Ayırım, hastalığın seyrinin ciddiyetine göre yapılır.

Bu sınıflandırmada FEV1 değeri önemlidir. Bu değer, hastanın bir saniye içinde nefes verebildiği hava miktarını ifade eder. Bu nedenle buna saniye kapasitesi de denir. Akciğerlerdeki bronşlar ne kadar daralırsa, FEV1 değeri o kadar düşük olur.

Benzer bir gösterge de PEF değeridir. PEF, Peak Expiratory Flow (Tepe Ekspiratuar Akım) anlamına gelir ve solunan havanın en yüksek hızını ifade eder.

1. Derece Astım

Çocuk, sadece ara sıra ortaya çıkan hafif astımdan muzdariptir. Bu nedenle buna aralıklı astım da denir.

Bu aralıklı durum, çeşitli aşamalarda aralıklı olarak ortaya çıkar. FEV1 değeri, hedef değerin yüzde 80'inin üzerindedir. Buna paralel olarak ölçülen PEF değeri ise hedef değerden yüzde 20'den az bir sapma gösterir.

2. Aşama Astım

Hafif, kalıcı astım söz konusudur. Çocuk ara sıra nefes darlığı çeker.

Bu durumda PEF değeri, normal hedef değerin yüzde 20-30'undan daha az bir sapma gösterir. FEV1 değeri ise hedef değerin yüzde 80'inden daha azdır.

Çocuk ara sıra şikayetsiz dönemler yaşar. Bu dönemler, ortalama olarak iki aydan daha kısa aralıklarla tekrarlanır.

3. Aşama Astım

Hastalık belirtileri, haftada birkaç gün süren peristatik astım şeklinde ortaya çıkar. Geceleri de şikayetler görülebilir.

PEF değeri, hedef değerin %30'undan daha az bir sapma ile seyrederken, FEV1 değeri %80'in altındadır.

4. Aşama Astım

En şiddetli astım aşamasında hasta, şiddetli ve peristierent astıma sahiptir. Bu durum geceleri de sıklıkla görülür.

Bu aşamada PEF değeri hedef değerin %30'undan fazla sapma gösterirken, FEV1 değeri hedef değerin %60'ından azdır.

Çocuğun ebeveynleriyle yapılan görüşme ve anamnez sırasında doktor, hastanın tıbbi geçmişini sorgular. Şikayetlerin ne zaman başladığı da bu süreçte önemli bir rol oynar.

Ardından kapsamlı bir fizik muayene yapılır. Doktor bu muayene sırasında özellikle stetoskopla akciğerleri dinler.

Kapsamlı bir solunum fonksiyon testi ile doktor,

• akciğer hacmi,
• vital kapasite,
• FEV1 değeri,
• solunum yolu direnci
• ve
• PEF değeri

belirlenir.

Doktor ayrıca, çocuklarda astımın gelişmesine zemin hazırlayan veya hatta astımı tetikleyebilecek alerjileri de hedefli bir şekilde araştırır.

Çocuklarda astım tedavisinde farklı tedavi türleri ayırt edilir.

Temel tedavi (uzun süreli tedavi)

Temel tedavi olarak uygulanan tedavi, glukokortikoidler (kortizon) gibi sürekli kullanılan antiinflamatuar ilaçları içerir.

Daha ciddi vakalarda doktor ayrıca uzun etkili beta-2-sempatomimetikler (LABA) reçete eder. Bunlara örneğin formoterol ve salmeterol dahildir. Bu ilaçlar genellikle bir inhalatör aracılığıyla alınır.

Atak Tedavisi (İhtiyaç Tedavisi)

Bu tedavi türü, akut astım ataklarında gereklidir. Burada, örneğin

• fenoterol,
• Salbutamol veya
• Terbutalin

gibi hızlı etki gösteren acil durum ilaçları kullanılır. Hasta bu hızlı etki gösteren ilaçları beta-2-sempatomimetikler (SABA) olarak inhaler yoluyla alır.

Bu ilaçların avantajı, hızlı etki göstermeleridir. Astım krizi sırasında birkaç dakika içinde bronş kaslarının gevşemesini sağlarlar. Böylece astım belirtileri hızla hafifler.

Ancak bu ilaçlar, bronşlardaki iltihabı tedavi edemez.

Önleyici tedavi

Önleyici tedaviye öncelikle soğuk havadan ve ev tozundan kaçınmak dahildir.

Çocuklarda astım hastalığı, doktor tarafından kapsamlı ve kesin bir teşhis gerektirir.

Çocuğa özel olarak uyarlanmış hedefli bir tedavi ile hastalığın iyileşmesi de sıklıkla mümkündür.