Akciğer – Akciğerin anatomisi, yapısı ve işlevi, solunum ve solunum yolu hastalıkları

Akciğer, çift olarak bulunan bir organdır. Solunum havasından oksijeni alma işlevini üstlenir. Ayrıca, vücut metabolizmasının son ürünü olan karbondioksiti de uzaklaştırır.

Akciğer, önemli görevlerini yerine getirebilmek için göğüs kafesinin neredeyse tamamını kaplar. Üst solunum yolları ve kalp ile bağlantısı vardır. Organın korunmasını kaburgalar sağlar.

Akciğer, trakeanın (nefes borusu) yanındaki akciğer hilusu (Hilum pulmonis) bölgesinden başlar. Bir çatallanma noktasında ana bronşlara (Bronchi principales) doğru dallanma meydana gelir. Her iki bronş da, pulmoner venler ve pulmoner arterlerle birlikte hilusa girer.

İnsan vücudu iki akciğer kanadına sahiptir. Bunlar göğüs boşluğunun her iki yanında yer alır. İkisi, mediasten (Mediastinum) tarafından birbirinden ayrılır. Sol akciğer iki akciğer lobuna bölünürken, sağ akciğerde üç lob bulunur. Ayrıca, akciğer lobları 19 akciğer segmentine (Segmenta bronchopulmonalia) ayrılır. Bu segmentlere kan ve oksijen, her birine ait bir segment bronşu ve bir segment arteri tarafından sağlanır. Sağ akciğer on segmentten oluşurken, sol akciğer dokuz segmentten oluşur.

Alveoller (akciğer kesecikleri) akciğerler için önemli bir rol oynar. Akciğerlerdeki gaz değişimi bu alveollerde gerçekleşir. Bu nedenle, akciğer alveolleri çok sayıda ince kan damarıyla çevrilidir. Birkaç alveol bir araya gelerek akciğerde bir akciğer kesecik oluşturur.

© Sebastian Kaulitzki / Fotolia

Akciğer, oksijeni az kanı oksijen açısından zengin kanla değiştirme görevini yerine getirir. Nefes alırken, oksijeni az kan hayati önem taşıyan oksijenle zenginleştirilir.

Oksijen bakımından fakir kan alveollere ulaştığında, solunum yoluyla atılması gereken karbondioksit içerir. Oksijen ve karbondioksitin alımı, eritrositlerde (kırmızı kan hücreleri) bulunan hemoglobin aracılığıyla gerçekleşir. Kalbin pompalama fonksiyonu sayesinde kırmızı kan hücreleri, akciğerler yoluyla alveolleri çevreleyen kılcal damarlara ulaşır. Gaz değişimi, alveol ile kan damarı arasındaki sınırda gerçekleşir.

Akciğer, kalbe de önemlidir çünkü kalbin solunumu akciğerler tarafından sağlanır. Kan içindeki karbondioksit akciğerler tarafından dışarı atılamazsa, vücutta zehirlenme ve boğulma sonucu ölüm meydana gelir. Kendinize uygun bir göğüs hastalıkları uzmanı bulun. 

İnsan akciğeri çeşitli hastalıklar nedeniyle zarar görebilir. Bu hastalıklar hem akut hem de kronik seyredebilir. Akut akciğer hastalıkları arasında şunlar sayılabilir:

• genellikle soğuk algınlığı sırasında ortaya çıkan akut bronşit
• akciğer dokusunun iltihaplandığı pnömoni (akciğer iltihabı)
• en sık görülen pnömoni türü olan bronkopnömoni

Bunun yanı sıra, bazı kronik akciğer hastalıkları da vardır:

• solunum yollarının kronik olarak iltihaplandığı bronşiyal astım
• Akciğer dokusunda geri dönüşümsüz bir tahribatla birlikte, akciğerlerdeki hava miktarının anormal şekilde artmasına neden olan akciğer amfizemi
• COPD (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), akciğer amfizemi ile kronik obstrüktif bronşitin birleşimidir
• Bağ dokusu hücrelerinin anormal şekilde çoğaldığı akciğer fibrozu (akciğer parankimi hastalığı).

Özellikle tehlikeli olan akciğer embolisi, bir akciğer arterinin damar tıkanıklığı nedeniyle daralması veya tıkanmasıdır. En kötü durumda, hayati tehlike arz eden bir şoka neden olabilir.

Diğer akciğer hastalıkları şunlardır:

• Tüberküloz
• Toz akciğeri (pnömokonyoz)
• Sarkoidoz
• Akciğer ödemi (akciğerde su birikmesi)
• Bronşiyolit
• Akciğer kanseri

Akciğer hastalıklarının ortaya çıkmasını kolaylaştıran bazı risk faktörleri vardır. KOAH, astım ve akciğer kanseri gibi yaygın akciğer hastalıkları, solunan hava yoluyla organa giren zararlı partiküller nedeniyle ortaya çıkar. En tehlikeli hastalık tetikleyicilerinden biri sigara dumanıdır. Sigara dumanı, nikotinle birlikte 4000'den fazla farklı madde içerir. Bu nedenle, sürekli sigara içmek akciğerlerde ve bronşlarda kalıcı hasara yol açabilir.

Ancak virüsler ve bakteriler gibi klasik patojenler de akciğerler için bir tehlike oluşturur. Sağlıklı bir akciğer, bu mikropları kesinlikle savuşturabilir. Ancak bağışıklık sistemi zayıfladığında, pnömokok bakterilerinin neden olduğu zatürre gibi ciddi hastalıklar ortaya çıkabilir.

Bir diğer risk faktörü ise trafikten kaynaklanan ince tozdur. Bu şekilde solunan en ince parçacıklar, akciğer alveollerine kadar ulaşarak iltihaplanma ve öksürüğe neden olabilir.

Burada akciğer kanseri uzmanlarını bulabilirsiniz.

Akciğer hastalıkları genellikle tipik belirtilerle birlikte görülür. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Balgamlı veya balgamsız öksürük
• Göğüs ağrısı
• Akciğer ağrısı
• Nefes darlığı veya soluklanma gibi solunum güçlükleri

Enflamatuar akciğer hastalıkları genellikle aşağıdaki gibi başka şikayetlere de yol açar:

• Ateş
• İştahsızlık
• Gece terlemesi

Doktorların akciğer hastalıklarını tespit etmek için çeşitli yöntemleri vardır. Örneğin, KOAH veya astım tanısı için genellikle bir solunum fonksiyon testi yeterlidir. Solunum fonksiyonlarının incelenmesi sayesinde, ciddi şikayetler ortaya çıkmadan önce hastalıklar tespit edilebilir ve bu son derece önemlidir. Bir akciğer hastalığı ne kadar erken teşhis edilirse, tedavi şansı o kadar artar.

Akciğer fonksiyonlarını değerlendirmek için spirometri kullanılır. Bu testte akciğer ve solunum hacimleri ölçülür ve kaydedilir. Aynı şey hava akış hızları için de geçerlidir. Spirometri, göğüs hastalıkları alanında en sık kullanılan tanı yöntemidir. Ancak bunun dışında başka yöntemler de mevcuttur, örneğin:

• bronkoskopi
• bilgisayarlı tomografi (BT)
• manyetik rezonans tomografi (MRG)
• plevral ponksiyon 

Akciğer, oksijen alımından ve karbondioksit salınımından sorumlu, hayati öneme sahip bir organdır. Akciğerin işlevi, milyonlarca alveolde gerçekleşen verimli bir gaz değişimine dayanır. Akciğerin yapısı, iki akciğer kanadından oluştuğunu gösterir; sol akciğer, sağ akciğere göre biraz daha küçüktür. Akciğer, göğüs kafesi içinde iyi korunmuş bir konumdadır ve nefes alırken hava ile dolar, nefes verirken ise tekrar büzülür. En önemli işlevi, oksijeni vücuda dağıtarak kan dolaşımına aktarmaktır.

İnsan akciğeri sürekli çalışır ve vücudun ihtiyaçlarına göre uyum sağlar. Akciğer hastalıkları, akciğerin işlevini ciddi şekilde kısıtlayabilir ve öksürük veya nefes darlığı gibi tipik semptomlara neden olabilir. Bununla birlikte, sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek akciğerlerin sağlıklı ve zinde kalmasına katkıda bulunulabilir. 

Sonuç olarak, akciğerlerin en önemli organlardan biri olduğu ve tüm vücutta merkezi bir rol oynadığı görülmektedir.