Akciğer embolisi, akciğerdeki bir kan pıhtısının bir akciğer arterini tıkayabileceği akut bir hastalıktır. Bu pıhtı genellikle derin ven trombozundan kaynaklanır ve bu durum akciğer embolisi riskini önemli ölçüde artırır. Embolinin büyüklüğüne bağlı olarak, özellikle pulmoner emboli sırasında kan basıncı düşerse veya şiddetli bir akut pulmoner emboli söz konusuysa, durum hayati tehlike oluşturabilir. Ani göğüs ağrısı, nefes darlığı veya dolaşım sorunları gibi belirtiler ortaya çıkarsa, bu durum pulmoner emboliye işaret eder ve derhal tıbbi yardım sağlanmalıdır. Tanı süreci genellikle fizik muayene, EKG, laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemlerini içerir; bu yöntemler, pulmoner emboli olasılığını değerlendirmek veya bu durumu dışlamak için kullanılır. Hızlı bir tedavi hayati önem taşır; çünkü antikoagülanlarla erken tedaviye başlanması, ciddi komplikasyon riskini azaltır.
Akciğer embolisi nedir?
Akciğer embolisi durumunda, bir akciğer arterinde ani bir tıkanma meydana gelir. Sebep olan emboli (taşına parçacık), çoğu durumda kan pıhtısıdır. Bu kan pıhtıları genellikle bacaklardaki derin ven trombozundan kaynaklanır.
Pıhtının büyüklüğüne bağlı olarak, pulmoner emboli asemptomatik (herhangi bir belirti göstermeden) veya ağır bir seyir izleyebilir.
Ağır seyrin belirtileri şunlardır:
- Göğüs bölgesinde ağrı
- Nefes darlığı veya
- Dolaşım yetmezliği
Her iki akciğerde de pulmoner emboli meydana gelirse, hayati tehlike son derece yüksektir. Sadece Almanya'da her yıl 7.000 vatandaş pulmoner emboli nedeniyle hayatını kaybetmektedir.
Özellikle 80 ile 85 yaş arasındaki yaşlılar bu durumdan daha fazla etkilenmektedir.
Aşağıdaki durumlarda emboli riski daha yüksektir:
- Hamilelik sırasında veya
- Doğum kontrol hapı ile nikotinin birlikte kullanılması durumunda
Emboli ile tromboz arasındaki fark nedir?
Tromboz ile emboli arasındaki fark şudur:
Trombüs: Bir kan pıhtısı sürekli büyür ve sonunda o bölgede damarın tıkanmasına neden olur (tromboz)
Embol: Kan dolaşımı yoluyla vücudun diğer bölgelerine ulaşan ve orada bir damarı tıkayan bir parçacıktır (emboli). Taşınan parçacıklar kan pıhtısı, yağ, hava veya nadir durumlarda amniyotik sıvı olabilir.
Basitçe ifade etmek gerekirse, tromboz olayın gerçekleştiği yerde, çoğunlukla venlerde, kısmen de önceden hasar görmüş arterlerde oluşur.
Emboliye ise başka bir yerde ortaya çıkan bir süreci tanımlar. Bu süreçte parçacıklar kan akışıyla başka bir yere taşınır.
Bir kan pıhtısı, (burada patolojik olarak daralmış) bir damarı tıkar @ tussik /AdobeStock
Akciğer embolisiyle bağlantılı olarak neden sıklıkla trombozdan da söz edilir?
Akciğer embolisi genellikle bacaklardaki derin venlerdeki bir tromboz nedeniyle oluşur.
Trombozun bir kısmı kan akışıyla bacaktan sağ kalbe ulaşır. Oradan da akciğere geçer.
Bu durumda emboli, trombozun kendisi ya da ondan kopan pıhtılardır.
Tıp uzmanları bu duruma tromboemboli adını da verir. Kopan pıhtının büyüklüğüne bağlı olarak, pulmoner emboli belirtileri çok belirgin olabilir ya da neredeyse hiç görülmeyebilir.
Derin bacak damar trombozu olmadan da akciğer embolisi oluşabilir mi?
Evet, nadir durumlarda doğum sırasında amniyotik sıvı embolisi veya büyük bir kemik kırığı ameliyatı sırasında yağ embolisi gelişebilir.
Ancak bu emboli türleri istisnai durumlardır. Çoğu durumda emboli, kan pıhtılarının taşınmasıyla (tromboemboli) oluşur.
Genel olarak tıp uzmanları şu ayrımı yaparlar:
- katı emboli: taşınan kan pıhtıları, parazitler veya doku parçaları. Tüm embolilerin yaklaşık yüzde 90’ının nedeni budur.
- gaz halindeki emboliler: örneğin, açık damar yaralanmalarının ardından oluşan hava kabarcıkları
- sıvı emboliler: tahrip olmuş vücut dokusundan gelen yağ damlacıkları veya kemik kırıkları ya da doğum sırasında (amniyotik sıvı) damarlara giren amniyotik sıvı gibi
Ne zaman pulmoner emboli riski altındayım?
Çeşitli risk faktörleri, trombüs oluşumunu ve dolayısıyla pulmoner emboli gelişimini tetikleyebilir.
Bunların başında şunlar gelir:
- Uzun süreli araba veya uçak yolculukları
- Cerrahi müdahaleler
- Hareket kısıtlılığı
- Sigara
- Hormon replasman tedavileri
- Aşırı kilo
Bu nedenle, risk altındaki hastalar uzun yolculuklarda tıbbi kompresyon çorapları giymelidir.
Gerekirse tromboz önleyici iğne de yaptırmalılar. Ayrıca, hareket etmek ve kas pompasını harekete geçirmek için sık sık mola vermelisiniz.
Akciğer embolisi nasıl anlaşılır?
Akciğer embolisi çeşitli belirtilerle kendini gösterir. Şikayetlerin türü, sürüklenen kan pıhtısının büyüklüğüne göre değişir.
Damar tıkanıklığının yeri de önemli bir rol oynar. Örneğin, küçük akciğer embolileri bazen hiç belirti göstermez.
Buna karşılık, daha büyük bir akciğer damarı etkilenirse, bu durum kalp ile akciğer arasındaki kan akışını önemli ölçüde etkiler. Böylece aniden şikayetler ortaya çıkabilir. En kötü durumda, hayati tehlike arz eden bir kalp-damar durması bile söz konusu olabilir.
Göğüs ağrısı çeken kadın © Taras_Muroslavovuch /AdobeStock
Akciğer embolisinin tipik belirtileri şunlardır:
- Nefes alıp vermenin hızlanması
- Kalp çarpıntısı
- Nefes darlığı
- Göğüs kafesi içinde ağrı
- Sıkışma hissi
- Korku
- Terleme
- Bayılma
- Tansiyon düşüşü ve dolaşım şoku
Pulmoner emboli tanısı
Doktor, muayene kapsamında öncelikle hastanın tıbbi geçmişini kaydeder. Bu sırada şikayetlerin niteliği ve olası risk faktörleri hakkında bilgi alır. Ayrıca fizik muayene de yapar.
Wells Skoru, tanıda önemli bir rol oynar. Bu, hekim Philip S. Wells’in adını taşıyan bir puanlama sistemidir.
Yedi parametreyi içerir:
- Derin ven trombozu belirtileri var mı?
- Kalp dakikada yüz kereden fazla atıyor mu?
- Hasta son zamanlarda bir ameliyat geçirdi mi veya uzun süre yatak istirahati yapmak zorunda kaldı mı?
- Hasta daha önce kan pıhtısı veya pulmoner emboli geçirmiş mi?
- Hasta kan öksürüyor mu veya boğazında kan görülüyor mu?
- Hasta kanser hastası mı?
- Başka teşhisler olası mı?
Her soru bir puanla değerlendirilir. Başka teşhisler olasıysa, doktor iki puan düşer. İki puandan itibaren tromboz veya pulmoner emboli olasılığı yüksek kabul edilir.
Pulmoner embolinin tedavisi
Pulmoner embolinin tedavisi, hastalığın ciddiyetine göre belirlenir. İlk adım, solunum ve dolaşımın stabilize edilmesidir. Ayrıca doktor, kan inceltici bir ilaç verir.
Dolaşımın durmasına neden olan ağır bir pulmoner emboli durumunda, hızlı yaşam destek önlemleri alınması gerekir.
Bunlar arasında kalp masajı ve burun sondası yoluyla saf oksijen verilmesi yer alır.
Hastaya damar yoluyla ilaç ve sıvı verilir. Tedavinin devamı yoğun bakım ünitesinde gerçekleştirilir.
Akciğer embolisi nasıl önlenebilir?
Risk grupları, pulmoner embolinin oluşumunu önleyebilir. Buna örneğin kumarinler gibi kan inceltici ilaçların alınması dahildir.
Bir diğer önemli önlem ise tıbbi kompresyon çoraplarının sürekli olarak giyilmesidir. Bu çoraplar, bacaklarda kan birikmesini ve dolayısıyla trombüs oluşumunu önler.
Pulmoner Emboliyle İlgili Sık Sorulan Sorular
Akciğer embolisi nasıl oluşur?
Akciğer embolisi genellikle derin ven trombozunda oluşan ve daha sonra akciğere göç eden bir kan pıhtısı nedeniyle ortaya çıkar. Bu pıhtı, akciğer arterini tıkayarak kan akışını engelleyebilir. Emboliye, ven trombozu ve pulmoner embolinin ortak bir sonucudur ve tipik semptomlar ortaya çıktığında pulmoner embolinin olası bir nedeni olarak kabul edilir.
Akciğer embolisinin hangi belirtileri acil bir durum olduğunu gösterir?
Tipik belirtiler arasında aniden başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, kalp çarpıntısı, baş dönmesi veya kan basıncında düşüş sayılabilir. Ani nefes darlığı gibi belirtiler görüldüğünde, özellikle de pulmoner emboli riski varsa, derhal tıbbi yardım çağrılmalıdır.
Akciğer embolisi riskini artıran faktörler nelerdir?
Akciğer embolisi riski, uzun süre oturmak, hareketsizlik, cerrahi müdahaleler, hormonal faktörler, aşırı kilo veya mevcut pıhtılaşma bozuklukları durumunda artar. Daha önce geçirilmiş bir derin ven trombozu, akciğer embolisi olasılığını özellikle yüksek oranda artırır.
Pulmoner emboli nasıl teşhis edilir?
Pulmoner emboli şüphesi durumunda, doktor öncelikle hastanın tıbbi geçmişini ve semptomlarını değerlendirir, yaşamsal bulguları kontrol eder ve EKG ve laboratuvar analizleri gibi tetkikler yapar. Ardından, pulmoner emboli olasılığını daha kesin olarak değerlendirmek için görüntüleme yöntemleri uygulanır. Emboli kesin olarak saptanamıyorsa, yapılandırılmış tanı yöntemleri ile büyük ölçüde dışlanabilir.
Pulmoner emboli nasıl tedavi edilir?
Pulmoner emboli tedavisi, öncelikle solunum ve dolaşımın stabilize edilmesiyle başlar. Ardından, genellikle heparin veya direkt oral antikoagülanlar gibi pıhtılaşma önleyici ilaçlarla tedaviye derhal başlanır. Hangi tedavinin uygulanacağı, hastalığın ciddiyetine ve bireysel riske bağlıdır. Tedavinin amacı, pıhtıyı stabilize etmek, kan akışını yeniden sağlamak ve yeni embolilerin oluşmasını önlemektir.
Akut pulmoner embolide hızlı tedavi neden bu kadar önemlidir?
Akut pulmoner emboli, dolaşımı ciddi şekilde bozduğu ve organlara kan akışının azalmasına yol açtığı için hayati tehlike oluşturabilir. Hızlı tedavi, ciddi komplikasyon riskini azaltır ve akut pulmoner embolinin yönetimini önemli ölçüde iyileştirir.
Akut pulmoner emboli geçtikten aylar sonra hangi şikayetler ortaya çıkabilir?
Bazı hastalar, akut pulmoner emboli geçtikten aylar sonra da devam eden nefes darlığı, göğüs basıncı veya efor toleransında azalma şikayetleri bildirir. Bu şikayetler, akciğerlerin geç iyileşmesinden veya posttrombotik sendromdan kaynaklanabilir ve bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Yazıyı paylaş