Öksürük: Öksürük Tedavisi Hakkında Bilgiler ve Doktorlar

Ayrıca klinik olarak balgamlı öksürük ile balgamsız ya da kuru öksürük arasında ayrım yapılır. Ancak bu iki tür arasında net bir sınır yoktur. 24 saat içinde 30 mililitre (yaklaşık 2 yemek kaşığı) balgam atıldığında öksürük, balımlı olarak kabul edilir.

Üretken ve üretken olmayan öksürük arasındaki ayrım, tedavi planlaması açısından büyük önem taşır: Üretken öksürükte daha çok balgam söktürücü ilaçlar, üretken olmayan öksürükte ise öksürük refleksini engelleyen ilaçlar kullanılır.

Öksürük, solunum yollarının önemli bir koruma refleksidir. Aynı zamanda, neredeyse tüm pulmoner (akciğerle ilgili) ve bazı ekstrapulmoner hastalıkların bir belirtisidir.

Bununla birlikte, hastalar öksürüğü ancak geç bir aşamada ciddiye alırlar, bu nedenle erken teşhis çoğu zaman konulamaz. Çoğu durumda kronik öksürük, tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonlarına bağlıdır.

Öksürüğün üç aydan uzun sürmesi durumunda, obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) veya astım olup olmadığına dair tıbbi bir değerlendirme yapılmalıdır.

Kronik öksürük sıklıkla bronşlara zarar veren tütün kullanımından kaynaklanır (sigara öksürüğü). Ancak endüstriyel toz gibi diğer solunum yoluyla alınan zararlı maddeler de kronik öksürüğe neden olabilir.

Kronik öksürüğün en sık görülen nedenleri şunlardır:

• Kronik (obstrüktif olmayan) bronşit ve obstrüktif akciğer hastalığı (özellikle sigara içenlerde)
• Bronşiyal astım (ana belirti olarak kronik öksürük)
• Üst solunum yollarındaki alerjik hastalıklar (kalıcı alerjik rinit veya alerjik burun akıntısı)
• Kronik sinüzit
• Akciğer iltihabı
• Tüberküloz
• Akciğer amfizemi kapsamında alveollerde geri dönüşümsüz hasar
• Akciğerlerdeki bağ dokusu oranının patolojik artışı (akciğer fibrozu)
• Bazı ilaçlar: ACE inhibitörleri, kortizon, beta blokerler
• Bronş tümörleri (akciğer kanserinde kronik öksürük başlıca belirtidir)
• Ses teli felci (rekürren sinir felci)
• Kalp yetmezliği (fiziksel efor sırasında veya yatarken öksürük)
• Kalp krizi ve kalp kası iltihabı (miyokardit)
• Laktoz intoleransı gibi gıda intoleransları
• Asitli mide içeriğinin yemek borusuna geri akması (gastroözofageal reflü hastalığı)
• Yabancı cisim aspirasyonu (özellikle çocuklarda)
• Psödokrup (viral enfeksiyon, özellikle çocuklarda)
• Boğmaca (Pertussis, özellikle çocuklarda)
• Kalıcı burun tıkanıklığı (özellikle çocuklarda)
• Mukoviskidoz (genetik kaynaklı bir metabolik bozukluk olup, diğer etkilerinin yanı sıra akciğer hasarına da yol açar)

Her türlü tedavi önlemi alınmadan önce, mutlaka nedenin belirlenmesi gerekir. Aksi takdirde hastalık tedavi edilemez. Öksürük, çoğunlukla altta yatan hastalığın başarılı bir şekilde tedavi edilmesiyle ortadan kalkar. Örneğin, kronik bronşit kaynaklı öksürük, nikotin kullanımının kesilmesi sonucunda genellikle dört ila altı hafta içinde düzelir.

Teşhis konulmadan öksürüğün semptomatik tedavisi, öksürük tedavisinde en sık görülen uygulama hatasıdır. Bununla birlikte, kronik öksürükte nedensel tedavinin yanı sıra öksürük kesiciler veya öksürük söktürücülerle semptomatik tedavi de yararlı olabilir. Bu, özellikle aşağıdakiler için geçerlidir:

• solunum yollarının akut enfeksiyonları: şiddetli ve ağrılı öksürükte şikayetlerin hafifletilmesi
• iyileşme şansı olmayan ileri evredeki ağır hastalıklar (örneğin akciğer kanseri)
• Öksürüğün nedeninin netleştirilemediği durumlar (sözde idiyopatik kronik öksürük)
• Nedeni tedavi edildikten sonra etkisinin gecikmeli olarak ortaya çıktığı durumlar (örneğin tüberküloz)

Öksürük gidericiler

Balgamlı öksürükte tedavi amacıyla balgam söktürücü ve balgam atımını kolaylaştıran maddeler şu formlarda kullanılır:

• tablet,
• şurup ve/veya
• inhalasyon

şeklinde kullanılır. Bunlara sekretolitik, mikolitik veya balgam söktürücü olarak adlandırılan maddeler dahildir.

Bu ilaçlar bronş salgısının viskozitesini (yapışkanlığını) azaltarak salgının daha sıvı hale gelmesini ve daha kolay öksürülmesini sağlar. Solunum organlarının mukoza zarını koruyan mukus tabakası ve kalın mukus nedeniyle işlevleri bozulmuş siliyerler yeniden yenilenebilir.

Bu amaçla kullanılabilecek ilaçlar arasında

• asetilsistein (ACC) ile
• bromheksin, guaifenesin ve ambroksol ile
• bitkisel uçucu yağlar grubundan rezene yağı ve anason yağı

kullanılabilir.

Öksürük kesiciler

Kuru öksürük durumunda ise çoğunlukla öksürük uyarıcısını giderici ilaçlar (antitüsifler olarak adlandırılan) kullanılır. Öksürük kesiciler öncelikle öksürük dürtüsünü engeller. Özellikle kuru tahriş edici öksürük, hastanın uyuyabilmesi için geceleri öksürük kesici ilaçlarla hafifletilmelidir.

Ancak öksürük kesiciler, solunum yollarını temizlemek için öksürülmesi gereken balgam oluşana kadar alınmalıdır. Bazı durumlarda, bağımlılık riski olduğu için (özellikle kodein durumunda) bir haftadan fazla kullanılmamalıdır.

Kullanılabilen ilaçlar şunlardır

• Kodein,
• Dihidrokodein,
• klobutinol,
• Pentoxyverin ve
• dekstrometorfan.

Bitkiler de öksürük kesici etkiler sunar. Örneğin,

• kekik,
• Drosera,
• muhabbet çiçeği ve
• sivri ot özleri

kullanılabilir.

Şurupların

• şurupların,
• öksürük şuruplarının,
• gargara solüsyonları veya
• emme pastillerinin

etkisi de boğazdaki öksürük reseptörlerinin şeker şurubu ile “kaplanmasına” dayanır. Etki süresi, şekerin öksürük reseptörlerinde kalma süresine karşılık gelir ve yaklaşık 20 ila 30 dakikadır. Bu ürünlerde sıklıkla bulunan diğer etken maddeler arasında lokal anestezikler, bitkisel öksürük kesiciler ve balgam söktürücüler yer alır.

Öksürüğe karşı diğer önlemler

Bazı durumlarda, boğaz ve bronşlardaki mukoza iltihabını hafifletmek için ek olarak antienflamatuar maddeler (örneğin kortizon içeren inhalasyonlar) kullanılabilir.

Antibiyotikler, bakteriyel enfeksiyonlarda ve inatçı öksürüğe eşlik eden bronşektazilerde kullanılabilir.

Solunum fizyoterapisi kapsamında hastalar, balgamın atılmasını kolaylaştıran veya kuru öksürüğü azaltan öksürük tekniklerini öğrenebilirler.