Senkop / Bayılma - Bayılma durumunda ilk yardım

Bayılma, kişinin bilincini kaybettiği ancak kısa süre sonra tekrar kendine geldiği geçici bir dolaşım bozukluğudur. Bazı durumlarda bayılma öncesine ait anılar geçici olarak kısıtlanabilir, ancak kişi genellikle kısa sürede tekrar kendine gelir. Hemen hemen herkes hayatı boyunca en az bir kez bayılma yaşar.

Dolaşım bozukluğunun çeşitli nedenleri olabilir. Çoğu durumda, genellikle zararsız olan kısa süreli kan basıncı veya nabız değişiklikleri söz konusudur. Ancak bunun arkasında ciddi hastalıklar da yatabilir; bu nedenle özellikle yaşlı hastalarda ve tekrarlayan bayılma ataklarında daha ayrıntılı bir tetkik yapılmalıdır. Ayrıca

• böbrek fonksiyon bozukluğu,
• elektrolit dengesizlikleri ve
• kan şekerinin çok düşük veya çok yüksek olması

bayılmanın nedeni olabilir. Dolaşım çöküntüleri sıklıkla kasların tutunma gücünün zayıflamasıyla birlikte görülür ve bu da düşmelere yol açar. Senkoplar, konvülsiyonlar, beyin sapında dolaşım bozuklukları, epileptik nöbetler veya inme ile karıştırılmamalıdır.

Genellikle dolaşım bozukluğu, aşağıdaki gibi belirli belirtilerle kendini gösterir:

• solgunluk
• Baş dönmesi
• Mide bulantısı
• aşırı terleme ve
• kalp çarpıntısı

görülür. Bazıları ayrıca gözlerinin karardığını da bildirir. Bir kişi kendinde bu belirtileri fark ederse, kendini koruması önemlidir. Hastaların bayılma sonucu yaralanması nadir değildir. Kontrolsüz bir düşme meydana gelir ve kişinin pozisyonuna ve bulunduğu ortama bağlı olarak bu durum hafif veya ağır yaralanmalara yol açabilir.

Bu nedenle doktorlar, yukarıda belirtilen belirtiler görüldüğünde uzanmayı veya oturmayı tavsiye eder. Kalp ritim bozuklukları gibi bazı hastalıklarda bu uyarı belirtileri genellikle görülmez. Bu durumlarda düşmeler sonucu ciddi yaralanmalar meydana gelebilir. Bilinç kaybının ne kadar süreceği kişiden kişiye değişir. Ancak çoğu kişide bayılma bir dakikadan fazla sürmez.

Bayılma (senkop) olayının nedeni dolaşım sistemindeyse, tıp uzmanları buna vazovagal senkop adını verir. Bu durumda sinir sistemi aşırı tepki verir ve ani bir dolaşım çöküşü meydana gelir. Ağrı, korku ve stres olası tetikleyiciler arasındadır. Ani ayağa kalkma, boynun sıkışması ve ağır bir öğün yemek (özellikle yaşlı kişilerde görülür) de senkopa neden olabilir. Bu durumda kan bacaklarda birikir ve beyne yeterli kan akışı sağlanamaz.

Vazovagal senkopun yanı sıra, kalp hastalıkları da bayılma ataklarının en sık nedenidir. Neden olan kalp hastalıkları arasında şunlar sayılabilir:

• Kalp ritim bozuklukları (aritmiler)
• Kalp kapakçığı bozuklukları (kapak yetmezlikleri)
• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü) veya 
• Kalp yetmezliği (kardiyak yetmezlik) 

Bu kalp hastalıkları, beyinde geçici bir kan akışında azalmaya neden olabilir.

Bionerd tarafından - Kendi eseri, CC BY 3.0, Bağlantı

Dolaşım çöküşünün diğer nedenleri arasında şunlar yer alır:

• Beyne giden kan damarlarında daralmalar ve 
• beyin tümörleri, felç ve menenjit veya beyin iltihabı gibi beyin hastalıkları.

Beyin, kalp ve dolaşım sistemi bozukluklarının yanı sıra 

• panik atak gibi psikolojik acil durumlar,
• belirli ilaçlar,
• adet dönemi sırasında yaşanan hormonal dalgalanmalar ve 
• trafik kazaları, yaralanmalar, ateş veya ishal sonucu yaşanan ciddi sıvı kaybı

bayılmaya neden olabilir.

Bir kişinin bilincini kaybettiğini görürseniz, derhal ilk yardım uygulayın. Bayılma, ciddi bir hastalığın belirtisi de olabileceğinden, acil servisi aramanız da önemlidir.

İlk olarak, kişinin tepki verip vermediğini kontrol edin. Çoğu durumda, dolaşım yetmezliği kısa sürer ve kişi kısa sürede tekrar seslenilmeye tepki verir. Yatarken beyine kan akışı daha iyi olur, bu nedenle genellikle durum hızla düzelir. Beyine kan akışını daha da iyileştirmek için hastanın bacaklarını da yukarı kaldırın.

Hasta tepki vermiyorsa, derhal acil tıbbi yardım çağırın. Akut kalp krizi, kalp ritim bozuklukları veya beyinde kan dolaşımı bozukluğu şüphesi varsa, her durumda acil tıbbi yardım çağırmalısınız. Hastanın bilincini ve solunumunu kontrol edin. Solunum sesi duymuyorsanız veya nabız hissedemiyorsanız, kalp masajına başlayın. 30 kompresyonla başlayın ve ardından iki solunum uygulayın. Birçok ilk yardımcının ağızdan ağıza solunum konusunda kendinden emin olmaması nedeniyle, bu konudaki öneriler artık değiştirilmiştir. Acil tıp ekibi olay yerine gelene kadar sadece kalp masajı yapmak yeterlidir. Yalnızca bu şekilde, kalp durması geçiren bir hastanın hayatta kalma olasılığını önemli ölçüde artırabilirsiniz. 

Olay yerinde iki yardımcısı varsa, yakınlarda bir defibrilatör olup olmadığını kontrol etmek de tavsiye edilir. Böylece şok tedavisi uygulanabilir veya acil sağlık ekibi için hazırlık yapılabilir. Daha sonra hasta, acil tıp doktorları ve sağlık görevlileri gibi eğitimli uzman personel tarafından bakılmalı ve en yakın hastaneye nakledilmelidir.

Dolaşım yetmezliğinin tedavisi, nedenine bağlıdır. Hasta aslında sağlıklıysa ve durum sadece geçici dolaşım bozukluklarıysa, özel bir tedaviye gerek yoktur. Ancak, gelecekte senkopu önlemek için alınabilecek önlemler vardır. Tedavi, bayılmanın nedenine göre belirlenir.

Genellikle senkopun teşhisi ayakta tedavi kapsamında yapılabilir. Hayati tehlike arz eden bir hastalık söz konusu değilse ve dolaşım çöküşünün tekrarlanacağına dair bir neden yoksa, tedavi ayakta yapılır. Ancak kalp ritmi bozuklukları ve diğer kalp hastalıkları olan kişilerde kardiyoloji bölümünde uzun süreli izleme ve ileri düzey teşhis gereklidir. Bu durumlarda, kalp faaliyetlerinin izlenmesi için bir monitör kontrolü reçete edilir.

Bir kişide dolaşım çöküntüleri sık sık meydana geliyorsa veya ciddi kalp hastalıkları varsa, ilaç tedavisi ve kalp pili takılması gerekir. Kalp pili geçici olarak dışarıdan takılabilir; ancak genellikle küçük bir cerrahi müdahaleyle deri altına bir kalp pili yerleştirilmesi gerekir. Bu işlem çoğunlukla lokal anestezi altında gerçekleştirilir; genel anesteziye nadiren ihtiyaç duyulur.

Dolaşım çöküşlerine yatkın olan ve kalp ile dolaşım sistemini güçlendirmek isteyen kişiler, bazı önlemler alabilir. Sık sık bayılmaların nedeni düşük tansiyon ise, dolaşım sistemini hedefli bir şekilde çalıştırmak gerekir. Dolaşım sistemini çalıştırmaya yönelik önlemler arasında şunlar yer alır:

• düzenli sauna seansları
• soğuk ve sıcak suyla yapılan kontrast duşlar ve
• spor aktiviteleri

Ayrıca, sabah uyandıktan sonra yatakta jimnastik yapmak ve kalkarken acele etmemek de faydalıdır. Bu durumdan muzdaripseniz, günlük olarak yeterli miktarda sıvı tüketin ve yeterli miktarda tuz aldığınızdan emin olun. Günde 2 ila 2,5 litre sıvı alımı ideal kabul edilir.

Birçok kişide, dolaşım çöküşünün ortaya çıkmasına neden olan belirli durumlar vardır. Bunlara örneğin aşırı sıcak odalarda bulunmak, uzun süre ayakta durmak ve yetersiz sıvı alımı sayılabilir. Bayılmanın ilk belirtilerini hissettiğinizde, oturmanız veya uzanmanız önemlidir. Kaslarınızı germek, bacaklarınızı çaprazlamak ve çömelmek de yaklaşan bir dolaşım çöküşünü önleyebilir.

Bu önlemler, çoğu zaman dolaşım çöküşünün hiç meydana gelmemesi için yeterlidir. Bu bağlamda ilaçlar, tamamen fiziksel önlemlere kıyasla daha etkili bir alternatif olarak kabul edilmez. Bu nedenle tıp uzmanları, senkopu önlemek için genellikle ilk adım olarak bu fiziksel önlemleri önerir.