Kalp krizi nasıl anlaşılır: Miyokard enfarktüsünün belirtileri ve tedavisi

Kalp krizi, kalp kası dokusuna yeterli oksijen sağlanamadığında kalp kası hücrelerinin ölmesini ifade eder. Bunun nedeni genellikle koroner damarlardan birinin tıkanmasıdır.

Kalp kası, sürekli olarak yeterli miktarda oksijen almasına bağlıdır. Bu durum sağlanamadığında hücreler ölür. Enfarktüs, bunun doğrudan sonucudur.

Enfarktüsün boyutu, etkilenen damarın büyüklüğüne ve oksijen yetersizliğinin ne kadar sürdüğüne bağlıdır. Bu durum ne kadar uzun sürerse, kalp krizi sonuçları o kadar ciddi olur.

Kalp krizi çoğu durumda arteroskleroz nedeniyle ortaya çıkar. Bu durumda, giderek daralan damarlarda plak birikimi meydana gelir. Bu birikintiler, diğerlerinin yanı sıra yağlar, bağ dokusu ve kan trombositlerinden oluşur. Böyle bir plak yırtılırsa, koroner arteri tamamen tıkayabilecek bir kan pıhtısı oluşur. Kalp krizi, bu sürecin bir sonucudur.

En sık görülen altta yatan hastalık, koroner kalp hastalığıdır (KKH). Bu kalp hastalığı, kalp damarlarında kronik bir daralmaya yol açar. Birçok hasta, daha önceden anjina pektoris şikayetiyle karşı karşıyadır.

Diğer olası nedenler arasında tromboz, emboli veya damar spazmları sayılabilir.

Temel bir risk faktörü, sağlıksız bir yaşam tarzıdır. Aşırı kilo ve yüksek kolesterol seviyesi, plak oluşumunu kolaylaştırır. Hipertansiyon (yüksek tansiyon) damar duvarlarına ek hasar verir. Sigara içmek ve hareket eksikliği de damarların daha da daralmasına katkıda bulunur.

Özellikle diyabet hastaları, kalp krizi geçirme riski daha yüksektir. Almanya’da her yıl yaklaşık 300.000 kişi kalp krizi geçirir.

Kalp krizinin belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Tipik belirtiler arasında, beş dakikadan uzun süren ve sıklıkla sol kola, çeneye veya üst karın bölgesine yayılan şiddetli göğüs ağrısı yer alır.

Diğer klasik belirtiler şunlardır:

• Nefes darlığı
• Mide bulantısı ve kusma
• Göğüste sıkışma hissi
• Soğuk ter
• Anksiyete

Ancak bu tipik belirtiler her zaman görülmez. Kadınlarda kalp krizi genellikle atipik belirtilerle kendini gösterir. Bunlar arasında üst karın ağrısı, mide bulantısı, yorgunluk ve nefes darlığı sayılabilir.

Kadınların yalnızca üçte biri göğüs ağrısı gibi klasik şikayetlerden bahsetmektedir. Semptomlar genellikle daha belirsizdir veya yavaş yavaş ortaya çıkar.

Diyabet hastalarında da kalp krizi belirtileri genellikle daha hafif seyreder. Bu hastalar, sinir hasarları nedeniyle ilk belirtileri daha hafif bir şekilde algılarlar.

Kalp krizini tanıyabilmek hayati önem taşır. Kalp krizi şüphesi varsa derhal tıbbi yardım alınmalıdır.

Kalp krizi tanısında en önemli inceleme yöntemi EKG’dir. Elektrokardiyogram sayesinde, enfarktüsün yeri ve boyutu tespit edilebilir. Muayene sırasında hastanın göğsüne özel elektrotlar yerleştirilir; bu elektrotlar sayesinde doktor, genellikle bir kardiyoloji uzmanı, kalp atışını ve kalp kasındaki elektriksel uyarımı kontrol edebilir. Böylece kalp ritmi bozukluklarının olup olmadığı tespit edilir.

Sonuçlar ayrıca, söz konusu durumun akut bir kalp krizi mi yoksa daha uzun süre önce meydana gelmiş bir kalp krizi mi olduğu konusunda da bilgi verir. Kalp krizleri EKG’de her zaman hemen tespit edilemediğinden, miyokard enfarktüsü şüphesi durumunda birkaç saat aralıklarla birden fazla inceleme yapılır.

EKG’de tipik değişiklikler görülmezse, ultrason muayenesi kalbin durumu hakkında daha fazla bilgi verebilir. Buna ek olarak bir kan tahlili de istenir. Ölen kalp kası hücreleri enzimler salgılar; bu enzimler, biraz gecikmeli olarak kanda yüksek konsantrasyonlarda tespit edilebilir.

Kalp kateteri muayenesi ise son derece kesin bir tanı sağlar. Bu işlemde, esnek bir plastik tüp bacak arterinden kalbe kadar ilerletilir. Kateter aracılığıyla, kalp ve damar yapılarını röntgen monitöründe görünür kılan bir kontrast madde enjekte edilir. Bu yöntemle tıkanmış bir damar sadece tespit edilmekle kalmaz, aynı zamanda yeniden açılabilir.

Kalp krizi acil bir durum olarak ele alınır. Amaç, kan akışını iyileştirmek için etkilenen koroner arteri hızla yeniden açmaktır.

Hızlı ve uygun bir tedavi, komplikasyon riskini azaltır ve prognozu iyileştirir.

• Lizis tedavisi – Kan pıhtısı, lizis ilaçları yardımıyla eritilir. Ancak bu ilaç sadece kalbe değil, tüm vücuda etki eder. Sonuç olarak ciddi kanamalar meydana gelebilir. Kalp krizi geçirdikten kısa bir süre sonra, koroner arterin yeniden açılma şansı en yüksektir. Kalp krizinden 12 saat sonra bu tedavi yöntemi neredeyse hiç başarı göstermez.
• PCTA – Perkütan transluminal koroner anjiyoplasti, kalp kateteri kullanılarak gerçekleştirilir. Bir balon yardımıyla etkilenen koroner damar genişletilir ve böylece kalbe kan akışı yeniden sağlanır. Genellikle damarın tekrar kapanmaması için damara bir stent (küçük bir metal iskelet) yerleştirilir.
• Bypass ameliyatı – Koroner damarlardaki değişiklikler özellikle şiddetliyse, cerrahi müdahale gerekebilir. Bypass ameliyatında doktor, bir damar protezi yardımıyla daralmış bölgeyi aşar. Tıp uzmanları bu işlemi arteriyel bypass (göğüs duvarı arterinin bir kısmı kullanılarak) veya venöz bypass (üst veya alt bacak damarı kullanılarak) olarak adlandırır.

Kalp krizinin seyri, tedavinin ne kadar hızlı uygulandığına büyük ölçüde bağlıdır. Kan akışı zamanında yeniden sağlanırsa, kalp kasındaki hasar sınırlandırılabilir.

En sık görülen komplikasyonlar arasında, özellikle akut dönemde hayati tehlike oluşturabilen kalp ritmi bozuklukları yer alır.

Geçmişte geçirilmiş bir kalp krizi, uzun vadeli kısıtlamalara neden olabilir. Tekrarlayan kalp krizi riski yüksek kalır.

Miyokard enfarktüsünün en yaygın nedeni olan arteriyoskleroz, risk faktörlerinin azaltılmasıyla en iyi şekilde önlenir. Sigarayı bırakmak, sağlıklı ve dengeli beslenmek ve yeterli egzersiz yapmak kalbi sağlıklı tutar. Aşırı kilolu kişiler mutlaka kilo vermeyi düşünmelidir. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya diyabet hastaları, en uygun tedaviyi uygulamaya ve reçete edilen ilaçları doğru şekilde almaya özen göstermelidir.

Tanı ve tedavi, kardiyoloji uzmanları tarafından gerçekleştirilir. 

Güncel bilimsel temel, tanı kriterlerini belirleyen “Miyokard Enfarktüsünün Evrensel Tanımı” (Universal Definition of Myocardial Infarction) gibi kaynaklardan oluşmaktadır.