Laktoz intoleransı – Belirtileri ve süt şekeri intoleransını tanımak

Laktoz intoleransı, süt şekeri intoleransı olarak da bilinir. Bu, enzim dengesindeki bir bozukluğa bağlı olarak ortaya çıkan, süt şekeri (laktoz) karşı bir gıda intoleransıdır. Vücutta, vücut tarafından üretilen laktaz enzimi eksikliği vardır. Bu nedenle vücut, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan süt şekerini sindiremez.

Sonuç olarak, laktoz intoleransı olan kişilerde süt ve süt ürünleri (örneğin

• süt tozu,
• peynir,
• yoğurt,
• quark,
• krema,
• dondurma veya
• çikolata

Şişkinlik gibi

• şişkinlik,
• mide bulantısı,
• karın ağrısı ve
• ishal

ortaya çıkar.

Süt şekeri (laktoz), bir disakkarittir. Normalde laktaz enzimi tarafından glikoz ve galaktoz olmak üzere iki bileşene ayrıştırılır. Ardından bağırsak duvarından kan dolaşımına geçer.

Laktaz, ince bağırsağın mukoza zarında üretilir. İnce bağırsak yeterince laktaz üretmezse veya hiç üretmezse, süt şekerinin bu ayrışması gerçekleşmez ya da sınırlı ölçüde gerçekleşir.

Ancak ince bağırsak, ayrışmamış süt şekerini ememez. Bu nedenle süt şekeri bir yandan ince bağırsakta kalır ve burada suyu bağlayarak ishale neden olur.

Diğer yandan ise kalın bağırsağa geçer ve burada bakteriler tarafından

• laktik asit,
• asetik asit,
• karbondioksit ve
• hidrojene

dönüştürülür; bu da laktoz intoleransına özgü şişkinliğe yol açar.

Laktoz intoleransının görülme sıklığı bölgeden bölgeye farklılık gösterir. Tahminlere göre Almanya’da insanların yaklaşık yüzde 15’i az ya da çok belirgin bir laktoz intoleransından muzdariptir. Laktoz intoleransı, diğer Avrupa ülkelerinde ve Amerika’da da sıkça görülür.

Laktoz intoleransı özellikle Asya ülkelerinde ve Afrika'da yaygındır. Bu bölgelerde insanların yaklaşık yüzde 90'ında süt şekerinin sindirimi için gerekli olan laktaz enzimi eksikliği bulunmaktadır.

Laktoz intoleransı her zaman ince bağırsak mukozasındaki laktaz enzimi eksikliğinden kaynaklanır.

Bu konuda iki tür ayırt edilir:

• birincil laktaz eksikliği genetik kökenlidir
• ikincil laktaz eksikliği ise yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkar

Birincil laktoz intoleransı türünde laktaz eksikliği ya doğuştan vardır – ki bu çok nadirdir. Çok daha sık olarak ise yaşam süresince giderek artar.

İkincil laktoz intoleransı ise

• kronik iltihaplı bağırsak hastalıkları gibi gastrointestinal sistem hastalıklarının bir sonucu olarak veya
• mide-bağırsak sistemi ameliyatları sonrası veya antibiyotik ya da sitostatikler gibi ilaçların uzun süreli kullanımı gibi tedavilerin bir sonucu olarak ortaya çıkar.

Laktoz intoleransına bağlı şikayetler genellikle süt ve süt ürünleri tüketildikten birkaç saat sonra ortaya çıkar.

 Tipik olarak, laktoz intoleransı şu belirtilere neden olur:

• kramp benzeri karın ağrısı,
• şişkinlik,
• yüksek sesli bağırsak sesleri,
• şişkinlik hissi,
• ishal,
• kabızlık,
• şiddetli dışkılama dürtüsü,
• mide bulantısı ve
• kusma.

Mide bulantısı ve bağırsak rahatsızlıkları, laktoz intoleransı olan kişilerde süt ürünleri tüketildikten sonra sık görülen belirtilerdir © bit24 | AdobeStock

Ancak laktoz intoleransında sindirim sistemiyle ilgili olmayan tipik olmayan belirtiler de ortaya çıkabilir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• baş ağrısı,
• baş dönmesi,
• Yorgunluk,
• halsizlik,
• eklem ağrıları veya
• akne gibi cilt sorunları.

Semptomların ne kadar belirgin olduğu,

• kişinin hafif mi yoksa şiddetli mi laktoz intoleransı yaşadığına ve
• ne kadar miktarda laktoz içeren gıda tükettiğine bağlıdır.

Bazı kişiler, en azından az miktarda laktozu semptom göstermeden tolere edebilir. Diğerleri ise ancak laktozu tamamen kesmeleri durumunda semptomsuz kalabilirler.

Laktoz intoleransının teşhisi için

• kendi kendine test,
• H2 nefes testi ve
• laktoz yükleme testi

farklı testler mevcuttur.

Kendi kendine testte, hasta öncelikle birkaç gün süt ürünleri tüketmekten kaçınır ve ardından bir bardak süt içer. Hemen ardından karın ağrısı veya ishal gibi tipik şikayetler ortaya çıkarsa, laktoz intoleransı şüphesi doğar. Süt ürünleri tüketilmeden geçen üç ila dört hafta sonunda belirtiler ortadan kalkarsa, tanı neredeyse kesinleşir.

Laktoz intoleransını teşhis etmek için en yaygın olarak kullanılan test, H2 nefes testidir (H2 = hidrojen). Laktozun parçalanması sırasında gazlar oluşur; bunlara renksiz ve kokusuz hidrojen de dahildir. Laktoz çözeltisinin alınmasından önce ve sonra, çeşitli zaman aralıklarında nefes havasındaki hidrojen içeriği ölçülür. Ayrıca, hastada ishal veya şişkinlik belirtileri olup olmadığı da gözlemlenir.

Laktoz intoleransını teşhis etmenin bir başka yöntemi de laktoz yükleme testidir. Bu testte de hastaya bir laktoz çözeltisi verilir. Ardından, bir kan tahliliyle kanda ne kadar glikoz (parçalanmış süt şekeri) bulunduğu ölçülür. Bu oran çok düşükse, laktoz intoleransı olduğu varsayılır.

Laktoz intoleransı genellikle laktoz oranı düşük veya laktozsuz bir diyete geçilmesiyle tedavi edilir. Bu nedenle, bu durumdan etkilenen kişiler süt ve süt ürünlerinin tüketiminden büyük ölçüde veya tamamen kaçınmalıdır.

Bunun yerine laktozsuz veya laktoz oranı azaltılmış gıdalara yönelmelidirler. Bu gıdalar arasında soya ürünleri veya laktozsuz süt ürünleri sayılabilir. Laktozsuz süt ürünlerinde, hafif tatlı tadı dışında lezzet açısından bir fark yoktur. Bu tatlı tat, laktazın endüstriyel olarak ayrıştırılmasıyla ortaya çıkar.

Süt ürünlerini tamamen kesen kişiler, olası eksiklik belirtilerini önlemek için gerekirse kalsiyum takviyeleri almalıdır.

Ayrıca, laktoz intoleransı durumunda, besin takviyesi şeklinde laktoz alımı da faydalı olabilir. Eksik olan enzim, sıvı veya tablet şeklinde temin edilebilir. Süt içeren bir öğünden önce alınabilir veya süte eklenebilir.

İkincil laktoz intoleransı söz konusuysa, altta yatan hastalığın tedavi edilmesi önemlidir.

Laktoz intoleransı genellikle kronik seyreder ve çoğu zaman tedavi edilemez. Ancak hayatı tehdit edici değildir. Laktoz intoleransı yaşam süresini kısaltmaz.

Ancak hastalar, ömür boyu laktoz oranı düşük veya laktozsuz bir beslenme düzenine alışmalıdır. Bu diyet titizlikle uygulanırsa, hastaların çoğu şikayetsiz bir yaşam sürebilir.