İshal, tıbbi terimle “diarrhoe” veya “diarrhö” olarak adlandırılır ve bağırsaklardaki çeşitli hastalıkların sık görülen bir belirtisidir. Günde üç kereden fazla şekilsiz veya sulu dışkı çıkması durumunda ishal söz konusudur. Akut diyare aniden başlar ve çoğunlukla enfeksiyon kaynaklıdır; kronik ishal ise daha uzun sürer ve daha kapsamlı bir teşhis gerektirir.
Diarre bir semptomdur ve bağımsız bir hastalık değil, gastrointestinal sistemdeki bir bozukluğa işaret eder. Genellikle bunun arkasında virüs, bakteri veya diğer patojenlerin neden olduğu bir enfeksiyon yatar. Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları da ishale neden olabilir. Gastroenterolojide akut, kronik, inflamatuar, ozmotik veya sekretuar nedenli ishal arasında ayrım yapılır.
İshalin nedenleri nelerdir?
İshalin en sık nedeni enfeksiyonlardır (mide-bağırsak enfeksiyonları). Tüm ishal vakalarının yaklaşık üçte biri virüsler tarafından tetiklenir; özellikle
- rotavirüsler,
- noravirüsler ve
- adenovirüsler.
Ayrıca
- kolibakteriler,
- salmonella,
- Shigella ve
- Yersinia
gibi bakteriler de ishale neden olabilir.
İshal, ilaçların (özellikle antibiyotiklerin) yan etkilerinden de kaynaklanabilir. Müshil ilaçlarının kötüye kullanılması da aynı derecede olumsuz sonuçlara yol açabilir.
Gıda alerjileri (örn. sprue / çölyak hastalığı) diğer belirtilerin yanı sıra ishal ile de kendini gösterebilir.
Sıklıkla kronik iltihaplı bağırsak hastalıklarında da görülür, örneğin
gibi durumlarda da sıklıkla görülür.
Gıda zehirlenmeleri de ishale neden olabilir.
Ancak
- stres,
- kaygı ve
- sinirlilik
gibi ruhsal rahatsızlıklar da bazı kişilerde ishale neden olabilir.
İshal durumunda ne yapılmalı?
Genel olarak bol sıvı tüketmek önemlidir. Böylece vücut, kaybettiği sıvıyı yeterince telafi eder. Mineral maddeleri telafi etmek için eczanelerde özel elektrolit solüsyonları bulunur.
Hafif ishal durumlarında her şeyi yiyebilirsiniz. Daha şiddetli ishalde ise başlangıçta hiçbir şey yememelisiniz. Genellikle dinlenme ve sıcak tutmak da faydalıdır.
İshal olan bebekler, küçük çocuklar ve zayıf düşmüş hastalar bir doktora başvurmalıdır; aksi takdirde bu durumlarda çok hızlı bir şekilde hayati tehlike arz eden bir susuz kalma (dehidrasyon) durumu ortaya çıkabilir.
Ayrıca, çok şiddetli şikayetler ve 3 günden uzun süren veya kan içeren ishal durumlarında da doktora gitmelisiniz.
İshalin sık görülen belirtileri - İshal nasıl önlenebilir?
İshalin önlenmesi
Etkili bir önleme, ishalin etiyolojisine göre şekillenir; çünkü enfeksiyöz ishalin yaygın nedenleri, Crohn hastalığı gibi bağırsak hastalıklarına kadar uzanır. Akut enfeksiyöz ve akut ishal, titiz hijyen, temiz içme suyu ve özenli gıda hazırlığı ile azaltılabilir; bu sayede sulu ishal de önlenebilir. Alman Gastroenteroloji Derneği ayrıca, kronik ishal veya kronik diyare durumlarının erken teşhis edilip hedefli bir şekilde tedavi edilmesi gerektiğinden, sindirim ve metabolizma hastalıkları konusunda bilgilendirme yapılmasını önermektedir.
İshal bir semptom olduğundan ve Crohn hastalığı ile ülseratif kolitte başlıca semptom olarak ortaya çıkabileceğinden, ishal üç günden uzun sürerse veya günde üç kereden fazla görülürse olası nedenlerin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Sulu ishal, kanlı ishal veya kanlı dışkı durumunda ve ayrıca şiddetli sıvı kaybına yol açan akut ishal vakalarında, ishalin seyrini olumlu yönde etkilemek için erken tedavi hayati önem taşır. MSD Manual Profesyonel Sürümü’ne göre, ishalin osmotik ishal, enfeksiyöz ishal ve enflamatuar ishal olarak sınıflandırılması nedeniyle, kronik ishal, kronik diyare veya paradoksal ishal durumlarında ayırıcı tanı konulmalıdır.
Sulu ishal, kanlı ishal veya altta yatan bir hastalığın ilk belirtileri gibi semptomlar ortaya çıkarsa, ishal konusu ciddiye alınmalı ve özellikle ishalin tekrarlaması veya altta yatan bir kronik hastalığın varlığı durumunda spesifik bir tedaviye başlanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Tıbbi açıdan ne zaman ishal denir?
Günde üç defadan fazla sıvı veya sulu dışkı çıkması durumunda ishalden söz edilir. İshal bir semptomdur ve akut veya kronik seyredebilir. Bu durumda dışkı miktarı artabilir ve karın ağrısı veya kusma eşlik edebilir.
Akut ishalin yaygın nedenleri nelerdir?
Akut ishal genellikle enfeksiyon kaynaklıdır ve virüs, bakteri veya bunların toksinleri tarafından tetiklenir. Akut enfeksiyöz ishal, sıklıkla Shigella gibi bakteriyel patojenler nedeniyle veya antibiyotik kullanımının ardından ortaya çıkar. Bazı ilaçların kullanımı da ishale neden olabilir.
İshal ne zaman kronik sayılır?
Kronik ishal, ishalin üç günden uzun veya hatta birkaç hafta sürmesi durumunda söz konusudur. Kronik ishal, Crohn hastalığı, ülseratif kolit veya çölyak gibi bağırsak hastalıklarında ortaya çıkabilir. Ozmotik ishal veya kalın bağırsakta salgı bozukluğu da söz konusu olabilir.
Ne zaman bir doktora başvurulmalıdır?
Kanlı ishal, şiddetli dehidratasyon, ateş veya üç günden uzun süren ishal durumlarında bir doktora başvurulmalıdır. Özellikle yaşlılar veya kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları olan kişilerde komplikasyon riski daha yüksektir. Tanı süreci, hastanın tıbbi öyküsünün alınması, klinik muayene ve gerekirse enfeksiyöz etkenlere yönelik laboratuvar testlerini içerir.
İshalin tedavisi nasıl yapılır?
İshalin tedavisi, ishalin nedenine göre belirlenir. Sıvı kaybını önlemek için yeterli sıvı ve elektrolit alımı önemlidir. Akut enfeksiyöz formlarda genellikle loperamid ile semptomatik tedavi yeterlidir; bakteriyel nedenli ishalin ağır vakalarında ise antibiyotik kullanılır. Kronik inflamatuar bağırsak hastalıklarında ise gastroenteroloji uzmanıyla koordineli olarak spesifik bir tedavi uygulanır.
Yazıyı paylaş