Achalazya – Mukoza değişikliği ve daralma ile seyreden yemek borusu fonksiyon bozukluğu

Akalazya, yemek borusunun nadir görülen, kronik bir hastalığıdır. Bu hastalık, yiyeceklerin boğazdan mideye iletilmesini sağlayan kas ve sinir sistemindeki bir bozukluktur. Sağlıklı bir yemek borusunda, dalga benzeri bir hareket – peristaltizm olarak adlandırılır – bu taşıma işlemini sağlar. Aynı zamanda, yemek borusunun alt ucunda bulunan halka şeklindeki bir kas, yani alt özofagus sfinkteri açılır.

Akalazide tam da bu işlev bozulur:

• Peristaltizm çalışmaz veya sınırlı şekilde çalışır
• Yemek borusunun alt ucundaki sfinkter kası düzgün bir şekilde açılmaz

Thomas Willis, günümüzde idiyopatik akalazya olarak bilinen bu hastalığın belirtilerini ilk kez 17. yüzyılda tanımlamıştır. Bu tip akalaziyada, yemek borusundaki sinirler işlevlerini yitirdiği ve mideye taşıma süreci bozulduğu için yiyecekler yemek borusunda daha uzun süre kalır.

Hastalık, yılda yaklaşık 100.000 kişiden birini etkilemektedir. Her yaşta ortaya çıkabilse de, genellikle 30 ile 60 yaşları arasında görülür. Hastalar için bu durum, yemek yeme, içme ve bazen uyuma gibi günlük yaşamda ciddi kısıtlamalar anlamına gelir.

Akalazinin ilerlemiş aşamalarında yutma bozukluğu o kadar şiddetli hale gelebilir ki, sıvıların bile geçmesi zorlaşır. Teşhis sürecinde, yemek borusundaki değişiklikleri görselleştirmek ve diğer nedenleri dışlamak için sıklıkla endoskop kullanılır. Yutma sırasında genellikle alt sfinkterin açılmadığı ve yiyeceğin biriktiği görülür; bu, hastalığın tipik bir belirtisidir. Bazı durumlarda, hedefe yönelik bir dilatasyon işlemi, daralmış bölümü genişletmeye ve şikayetleri hafifletmeye yardımcı olabilir.

Akalazinin şematik gösterimi: Yemek borusu (özofagus) genişlemişken, alt özofagus sfinkteri (LES) düzgün bir şekilde açılmamaktadır. Bu nedenle, mideye giden dar geçiş noktası önünde yiyecek birikmektedir.

Akalaziye yavaş yavaş gelişir. Birçok hasta tıbbi yardıma geç başvurur – genellikle şikayetler zaten belirgin hale geldiğinde. En önemli belirtiler şunlardır:

• Yutma güçlüğü (disfaji) – hem katı hem de sıvı gıdalarda
• Göğüs
  kemiğinin arkasında baskı hissi veya ağrı
• Sindirilmemiş yiyeceklerin ağza geri akması (regürjitasyon)
• Yiyecek alımının zorlaşması nedeniyle kilo kaybı
• Yutulan gıdaların neden olduğu öksürük dürtüsü veya gece öksürüğü
• Ara sıra mide bulantısı veya kusma

Bu şikayetler sürekli olarak ortaya çıkmaz, dalgalanma gösterir; bu da erken teşhisi daha da zorlaştırır.

Şikayetler genellikle yutkunma sırasında şiddetlenir, çünkü yiyecekler yemek borusunda birikir ve mideye ancak gecikmeli olarak ulaşır. Sıklıkla reflü görülür – yani sindirilmiş gıdanın veya mide asidinin geri akışı, bu da yanma hissi veya öksürüğe neden olabilir. Normalde gıda yemek borusundan mideye geçmelidir, ancak bu hastalıkta bu süreç sadece kısmen gerçekleşir. 

İleri evre akalazide endoskopik muayenede genellikle yemek borusunda belirgin bir genişleme görülürken, mideye geçiş kısmı dar kalır. Bu tipik değişiklikler, hastalığın kesin olarak teşhis edilmesine yardımcı olur.

Akalazinin kesin nedeni henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır. Uzmanlar, bunun nörodejeneratif bir hastalık olduğunu, yani yemek borusundaki belirli sinir hücrelerinin öldüğü bir bozukluk olduğunu varsaymaktadır. Bu hücreler, kas hareketlerinin kontrolünden sorumludur.

Olası tetikleyiciler veya risk faktörleri:

• Otoimmün reaksiyonlar: Bağışıklık sistemi, yanlışlıkla vücudun kendi sinir hücrelerine saldırır.
• Virüs enfeksiyonları: Örneğin, geçmişte geçirilmiş herpes veya kızamık virüsleri.
• Genetik yatkınlık: Çok nadiren ailede sıklıkla görülür.

Akalaziye bulaşıcı değildir ve beslenme veya yaşam tarzından bağımsız olarak ortaya çıkar.

Nadiren de olsa, akalazya başka hastalıkların, örneğin yemek borusu veya mide bölgesindeki bir tümörün sonucu olarak ortaya çıkabilir. Bu forma ikincil akalazya denir. Yaşlılarda daha sık görülür.

Sürekli yutma güçlüğü veya nedeni belirsiz göğüs ağrıları durumunda kapsamlı bir tetkik yapılması önemlidir. Tanı, gastroenteroloji (mide ve bağırsak hastalıkları bilimi) uzmanları tarafından konur. Aşağıdaki yöntemler kullanılır:

• Mide endoskopisi (gastroskopi): Bu işlemde doktor, bir kamera yardımıyla yemek borusunu ve mide girişini inceler. Böylece diğer nedenler dışlanabilir.
• Manometri: Bu özel basınç ölçümü, yemek borusunun kaslarının ne kadar iyi hareket ettiğini ve alt kapak kasının olması gerektiği gibi açılıp açılmadığını gösterir.
• Röntgen kontrastlı yutma testi: Bu tetkikte, bir kontrast sıvısı içilir ve bu sıvının geçişi röntgen görüntüsünde izlenir. Akalaziye özgü bulgu: Daralmış mide girişi ve genişlemiş yemek borusu.

Tedavi, yiyeceklerin mideye geçişini kolaylaştırmayı amaçlar. Altta yatan hastalığın tamamen iyileştirilmesi mümkün değildir, ancak şikayetler etkili bir şekilde hafifletilebilir. Aşağıdaki tedavi yöntemleri mevcuttur:

• Balon dilatasyonu: Doktor, bir balon yardımıyla sfinkter kasını genişletir. Bu, kısa süreli anestezi altında yapılan minimal invaziv bir işlemdir.
• İlaç tedavisi: Kalsiyum kanal blokerleri veya nitratlar gibi ilaçlar kas gerginliğini azaltabilir; ancak bunların etkisi sınırlıdır.
• Botulinum toksini enjeksiyonu: Bu sinir toksini, sfinkter kasını gevşetir. Etkisi genellikle sadece birkaç ay sürer.
• Cerrahi miyotomi: Bu işlemde cerrah, kasılmış kası hedefli bir şekilde keser. Genellikle Heller miyotomisi olarak adlandırılan bu yöntem, çok iyi uzun vadeli sonuçlar vermektedir.
• Peroral endoskopik miyotomi (POEM): Deri kesisi gerektirmeyen, miyotominin modern, endoskopik bir çeşididir.

Hangi tedavinin uygun olduğu, yaş, genel sağlık durumu ve hastalığın ciddiyetine bağlıdır. Kararı, tedaviyi yürüten uzman doktor – genellikle bir gastroenterolog veya yemek borusu hastalıkları cerrahı – verir.

Uzun vadeli semptom rahatlaması için yemek borusu çıkışının hedefli genişletilmesi

Akhalazinin tedavisi, şikayetlerin şiddetine ve hastalığın evresine göre belirlenir. Amaç, yemek borusu ile mide arasındaki geçişi kalıcı olarak genişletmek ve düz kasların bozulmuş kasılmasını hafifletmektir. Yaygın bir yöntem olan pnömatik dilatasyonda, gıda akışını iyileştirmek amacıyla alt sfinkter bir balonla genişletilir.

Bu akalaziye tedavisi yöntemi yeterli olmazsa, Heller miyotomisi veya endoskopik POEM tekniği gibi cerrahi yöntemler uygulanabilir. Bu işlemlerde, geçişi kolaylaştırmak ve şikayetleri kalıcı olarak hafifletmek amacıyla kas hedefli bir şekilde kesilir. Her iki müdahale de günümüzde akalazinin tedavisinde yerleşik ve oldukça başarılı yöntemler arasında yer almaktadır.

Birincil akalazya ve türleri – tanından megaözofagusa kadar

Akalazya, alt özofagus sfinkterinin yetersiz açılması nedeniyle ortaya çıkan kronik bir özofagus fonksiyon bozukluğudur. Sözde birincil akalazide, alt özofagus sfinkterinin yetersiz açılması nedeniyle ortaya çıkar; bu durumun altında yatan belirgin bir altta yatan hastalık yoktur – genellikle yemek borusunun hareketini kontrol eden sinir hücrelerinin ölümü sonucu gelişir.

Hastalık zamanında teşhis edilmezse, megaözofagus olarak adlandırılan bir durum gelişebilir; bu, yemek borusunun aşırı genişlemesi ve yiyeceklerin mideye neredeyse hiç ulaşamamasıdır. Bu tür durumlarda yutma güçlüğü, regürjitasyon veya göğüs ağrısı gibi şikayetler özellikle belirgindir.

Akalazinin teşhisi, manometri, röntgenli kontrast madde yutma testi ve endoskopi gibi özel tetkiklerle konur. “Achalasia” terimi de uluslararası kılavuzlarda kullanılmaktadır ve hafif bir işlev bozukluğundan yemek borusunun belirgin genişlemesine kadar uzanan bu hastalığın farklı evrelerini tanımlamaktadır.

Seyrı ve Prognoz: Hastaları Neler Bekliyor?

Tedavi edilmezse, akalazya genellikle yavaş ama istikrarlı bir şekilde ilerler. Yemek borusu genişler, yiyecekler giderek birikir ve bu da iltihaplanma veya belirgin kilo kaybı gibi başka komplikasyonlara yol açabilir.

Ancak doğru tedavi ile yaşam kalitesi önemli ölçüde iyileşir. Birçok hasta, ameliyat veya balon dilatasyonu sonrasında şikayetlerinde önemli bir azalma olduğunu bildirir. Yine de, şikayetler zamanla tekrar ortaya çıkabileceğinden düzenli takip önemlidir. Ayrıca, uzun süredir devam eden akalazide yemek borusu kanseri riski biraz artar; bu nedenle düzenli kontrol muayeneleri önerilir. Amaç sadece semptomları hafifletmek değil, kalıcı bir sağlık durumuna ulaşmaktır. 

Sonuç: Erken teşhis edildiğinde iyi tedavi edilebilir: Akalazinin tedavisi başarılıdır

Akalazya nadir görülen bir hastalıktır, ancak tedavisi kolaydır. Önemli olan, hastalığın erken teşhis edilmesi ve bir uzman tarafından tedavi edilmesidir. Siz veya çevrenizden biri yutma güçlüğü veya göğüste nedeni belirsiz şikayetlerden muzdaripse: Bir gastroenteroloji uzmanına başvurmaktan çekinmeyin. Modern tıp, şikayetleri hafifletmek ve yaşam kalitesini iyileştirmek için birçok etkili yöntem sunmaktadır.

Akalazya, yemek borusunun işlev bozukluğudur ve bu hastalıkta, mideye geçiş noktasında kas aktivitesi ve kapanma mekanizması bozulur. Yılda sadece birkaç kişide görüldüğü için nadir bir hastalık olarak kabul edilir, ancak belirli hasta gruplarında genel nüfusa göre daha sık rastlanır.

Yutma sırasında ağrı, göğüs kemiğinin arkasında baskı hissi ve yiyeceklerin yemek borusunda takılı kaldığı hissi tipik belirtilerdir. Akalazinin bu belirtileri günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir, ancak hedefe yönelik bir tedavi ile önemli ölçüde hafifletilebilir.

• Akalazya: Alt sfinkterin açılmasında bozukluk görülen yemek borusu kasları rahatsızlığı
• Yemek borusu: Yiyeceklerin taşındığı, boğaz ile mide arasındaki bağlantı
• Manometri: Yemek borusunun işlevini incelemek için yapılan basınç ölçümü
• Miyotomi: Kasın gevşetilmesi amacıyla kesilmesi
• Gastroenteroloji: Mide ve bağırsak hastalıkları ile ilgilenen tıp dalı