Anal apse ve anal fistül: Anal apselerin belirtileri ve tedavisi hakkında bilgiler

Anal apse, tipik olarak anüsün hemen çevresinde oluşan, irinle dolu bir boşluktur. Proktodeal bezlerin çıkış kanalları mikroplar nedeniyle tıkanıp bezler iltihaplandığında ortaya çıkar. Bakteriler bu bölgede engellenmeden çoğalmaya başlar başlamaz, çevredeki dokunun hızla şişmesine neden olan irinli bir iltihap oluşur. Anal kanalın mukoza zarı baskıya ve iltihaplanmaya karşı hassastır, bu nedenle şikayetler genellikle çok belirgindir. 

Seyri akut olup belirgin ağrı belirtileri gösterir. Önceden var olan bağırsak hastalıkları, özellikle Crohn hastalığı veya diğer kronik enflamatuar değişiklikler durumunda, apse oluşumu riski artar. Ayrıca, diyabet hastaları da bağışıklık sisteminin zayıflaması nedeniyle bu tür enfeksiyonlara daha sık yakalanır.

Anal apse ile anal fistül arasındaki temel fark, zaman içindeki seyir ve anatomik yapıdadır. Apse, hastalığın akut evresini temsil eder: Kapalı bir boşluk irinle dolar, ağrı artar ve tedavi uygulanmazsa basınç giderek artar.

Bu basınç çok fazla artarsa, irin dışarıya bir yol arar. Bu sırada iç anal kanaldan cilt yüzeyine doğru bir kanal oluşabilir: fistül. Bu, rektum ile cilt arasında kalıcı bir bağlantı oluşturur ve bu bağlantıdan irinli salgı, sıvı veya dışkı bileşenleri dışarı çıkabilir. Genellikle gözle görülebilen bu fistül açıklığı, ağrıyı kısa süreli olarak hafifletse de hastalığın seyrini kronik hale getirir.

Bu nedenle anal fistül oluşumu, tedavi edilmeyen bir apsenin sık görülen ve istenmeyen bir sonucudur. Anal fistül gelişme riski, özellikle Crohn hastalığı, bağırsak hastalıkları ve tekrarlayan enfeksiyonları olan hastalarda yüksektir.

Hem anal apse hem de anal fistül, kronik inflamatuar bağırsak hastalığı şüphesinde önemli ipuçlarıdır; bu nedenle bu durumda da dikkatli bir teşhis gereklidir. 

Şikayetler genellikle aniden başlar ve birkaç saat içinde belirgin şekilde artar. Tipik belirtiler arasında şunlar yer alır:

• özellikle dışkılama, oturma veya ayağa kalkma sırasında şiddetli ağrı
• belirgin şekilde görülebilen şişlik ve kızarıklık
• anal bölgede baskıya bağlı ağrı ve sıcaklık artışı
• salgı veya pürülan sıvı akıntısı
• ateş ve genel halsizlik

Ağrılar o kadar şiddetlidir ki, birçok hasta günlük aktivitelerini zar zor yerine getirebilir. Anal apse genellikle kendiliğinden geçmez; bu nedenle, kan zehirlenmesi veya anal fistül oluşumu gibi komplikasyonları önlemek için erken tıbbi müdahale gereklidir. 

Tanı, öncelikle dikkatli bir fizik muayene ile konur. Hekim, etkilenen bölgeyi, şişliğin yayılma derecesini ve basıya karşı hassasiyeti değerlendirir. Özellikle yüzeysel apseler hızlı bir şekilde tespit edilebilir.

Daha derinde bulunan apselerde veya fistül şüphesi durumunda ek tanı adımları uygulanır. Bunlara, proktologun proktoskop yardımıyla mukoza zarını değerlendirdiği anal kanal endoskopisi de dahildir. Bu muayene, gizli fistül açıklıklarını tespit etmeyi ve hastalığın boyutunu daha iyi değerlendirmeyi de mümkün kılar. 

Apse anal kanalın iç kısmında bulunuyorsa veya karmaşık bir fistül seyrinden şüpheleniliyorsa, sıklıkla MRG kullanılır. Bu görüntüleme yöntemi, anatomik yapıların kesin bir şekilde gösterilmesini sağlar ve durumun anal apse mi yoksa perianal apse mi olduğunu netleştirir. 

Anal apse tedavisi çoğu durumda cerrahi olarak gerçekleştirilir, çünkü irin kesesinin açılmasıyla irinin tamamen boşaltılması sağlanabilir. Küçük apseler nadiren merhem gibi konservatif yöntemlerle tedavi edilebilir, ancak bu istisnai bir durumdur. Hastalık acil tedavi gerektirdiğinden, irin hızlı bir şekilde boşaltılması hayati önem taşır.

Bu bölge ağrıya karşı çok hassas olduğundan ve sfinkter kasının zarar görmemesi gerektiğinden, ameliyat genellikle lokal anestezi veya genel anestezi altında başlar. Deri açıldıktan sonra irin boşaltılır ve tüm boşluk dikkatlice temizlenip yıkanır. Olası fistül kanalları veya önceden var olan bir fistül açıklığı da incelenir.

İrin yeniden birikmesini önlemek için açık yara iyileşmesi gereklidir. Özellikle diyabet, bağışıklık sistemini baskılayan durumlar veya bağırsak hastalıkları olan hastalarda apse tekrarı riski daha yüksektir; bu nedenle takip kontrolleri ve titiz yara bakımı vazgeçilmezdir. Komplike vakalarda ek bir ameliyat gerekebilir. Buna ek olarak antibiyotik tedavisi de uygulanabilir.

Yara tutarlı bir şekilde açık olarak tedavi edildiği sürece, ameliyat sonrası iyileşme süreci genellikle olumludur. Yeniden enfeksiyon riskini en aza indirmek için ilk günler ve haftalarda günlük duş alınması, dikkatli temizlik ve düzenli pansuman değişimi gereklidir. Oturma banyoları, kişinin kendini iyi hissetmesini sağlar ve kan dolaşımını artırarak iyileşmeyi destekler.

Ameliyatı takip eden haftalarda dışkı kıvamının yumuşak olması özellikle önemlidir. Lif açısından zengin bir beslenme uzun vadede tavsiye edilir, ancak ameliyattan hemen sonra bu beslenme düzenine dikkatli bir şekilde geçilmelidir.

Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen vakalar, dışkı kaçırma, tekrarlayan apseler veya ömür boyu sürecek fistüllere yol açabilir. Ancak doğru tanı ve tedavi ile prognoz çok iyidir. 

Anal apse, anal kanaldaki bezin iltihaplanması, irin birikmesi ve dolayısıyla dokuda irinli bir iltihap oluşmasıyla ortaya çıkar. Bu durum, bakteriyel enfeksiyonlar, Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi bağırsak hastalıkları ya da bağışıklık yetmezliği tarafından tetiklenebilir.

İrin kendiliğinden boşalamayacağı için kendiliğinden iyileşmesi çok olası değildir. Genellikle ameliyat kaçınılmazdır. Tedavi edilmezse anal fistül veya sistemik enfeksiyon gelişme riski vardır.

Hastalık tedavi edilmezse, fistül, tekrarlayan apseler, ağır enfeksiyonlar ve hatta sepsise kadar varan sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle acil tıbbi yardım gereklidir.

İyi anal hijyen, bağırsak hastalıklarının yönetimi, diyabetin kontrolü ve dengeli beslenme riski azaltır. Tekrarlayan vakalar proktolojik olarak değerlendirilmelidir.