Ülseratif kolit – Kronik inflamatuar bağırsak hastalığında kalın bağırsağın iltihaplanması

Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı, kalın bağırsağın bağırsak zarında görülen, kronik ve genellikle alevlenmelerle seyreden iltihaplanmalardır. Her iki hastalık da kronik inflamatuar bağırsak hastalıkları arasında yer alır.

Crohn hastalığı çoğunlukla ince bağırsakta görülür, ancak tüm gastrointestinal sistemde de ortaya çıkabilir. Ülseratif kolit ise sadece kalın bağırsakta görülür. Bağırsak iltihabı genellikle anüsten (rektum) başlar. Daha sonra sıklıkla önce sol tarafa, ancak bazen de tüm kalın bağırsağa yayılır. İnce bağırsağa yayılması çok nadiren görülür.

Ülseratif kolit, en sık görülen kronik iltihaplı bağırsak hastalıkları arasında yer alır: Her 100.000 kişiden yaklaşık 120 ila 200'ü ülseratif kolit hastasıdır.

Orta Avrupa’da her yıl 100.000 kişi başına 5 ila 10 kişi ülseratif kolit hastalığına yakalanmaktadır.

Temel olarak hastalık her yaşta ortaya çıkabilir. Ancak, 15 ile 30 yaş arasındaki genç yetişkinler ülseratif kolitten en sık etkilenen gruptur.

Tüm hastaların yaklaşık yüzde 25'inde ilk belirtiler 20 yaşından önce, bazı durumlarda ise bebeklik döneminde ortaya çıkar. Ülseratif kolit, erkeklere göre kadınlarda biraz daha sık görülür.

Ülseratif kolitin ortaya çıkma nedenleri bilinmemektedir. Ancak, hastalığın ailelerde sık görülmesi nedeniyle kalıtsal bir yatkınlık olduğu düşünülmektedir.

Ayrıca, bağışıklık sistemindeki bozukluklar, bağırsak mukozasıyla patolojik etkileşimlere ve kalın bağırsakta iltihaplanmaya yol açabilir.

Diğer nedenler şunlardır:

• Psikosomatik faktörler (örn. psikolojik yükler, stres)
• Beslenme faktörleri
• Virüsler ve bakteriler

Ülseratif kolit tanısı genellikle mevcut şikayetler ve tıbbi geçmiş (anamnez) hakkında bir görüşme ile başlar. Ardından fizik muayene yapılır.

Diğer tetkikler şunlar olabilir:

• Bağırsağın görsel olarak değerlendirilmesi ve bağırsak mukozasından doku örneklerinin alınması amacıyla yapılan kolonoskopi
• Bakteriyel enfeksiyonu dışlamak amacıyla iltihap değerlerinin ölçüldüğü kan tahlili
• Patojen kaynaklı bağırsak iltihabını dışlamak için dışkı tahlili
• Karın boşluğundaki anatomik durumun genel bir değerlendirmesini sağlamak amacıyla ultrason (sonografi)
• Kalın bağırsağı daha iyi değerlendirmek için röntgen kontrastlı inceleme
• Planlanmış bir ülseratif kolit ameliyatı öncesinde, rektumun endoskopik muayenesi (rektoskopi) gereklidir.

Ülseratif kolit tipik olarak kramp benzeri karın ağrıları ile karakterizedir; bu ağrılar genellikle:

• sol alt karın bölgesinde
• alt karın bölgesinin ortasında veya
• sakrum bölgesinde

Hastalar sıklıkla dışkılama öncesinde veya hemen sonrasında ağrı hissederler.

Ayrıca bu bağırsak hastalığı, kanlı ve mukuslu, bazen de sulu ishal ile kendini gösterir.

İshal sıklığı, kalın bağırsağın hastalıktan ne kadar etkilendiğine doğrudan bağlıdır. Bu nedenle günde 20 defaya kadar, ağır vakalarda ise 30 defaya kadar ishal görülebilir.

Ciddiyet derecesine bağlı olarak ülseratif kolitin başka belirtileri de ortaya çıkabilir:

• Halsizlik, fiziksel güçsüzlük, yorgunluk
• İştahsızlık ve mide bulantısı
• Kansızlık (anemi)
• Ateş
• Kilo kaybı
• Beyaz kan hücrelerinde artış (lökositoz)

Hastalık genellikle kronik ve alevlenmeli bir seyir gösterir, ancak daha sabit bir seyir de izleyebilir.

Böylece üç farklı tip ayırt edilebilir:

1. Kronik-nükseden ülseratif kolit

Bu, hastaların yaklaşık yüzde 85'ini etkileyen en yaygın türdür. Bağırsak hastalığı, alevlenmelerle seyreder ve hastalık belirtilerinin görülmediği, birkaç yıla kadar sürebilen dönemler vardır. Ancak bunların ardından tekrar tekrar nüksler (tekrar alevlenmeler) görülebilir.

2. Kronik-sürekli ülseratif kolit

Hastaların yaklaşık yüzde 10’unda görülür. Hastalar sürekli olarak şikayetlerden muzdariptir ve hastalık belirtilerinin görülmediği dönemler yaşamazlar.

3. Akut fulminan ülseratif kolit

Hastaların yaklaşık yüzde 5’i bu tipten muzdariptir.

Bu tip, hastalığın çok ani ve şiddetli bir şekilde başlamasıyla karakterizedir.

Belirtileri şunlardır:

• Şiddetli ishal
• Karın ağrısı ve
• Ateş

İltihabın yaygınlığı ve süresine bağlı olarak komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Ancak çoğu hasta komplikasyonlardan etkilenmez. Bir komplikasyonun ortaya çıkması, genellikle ülseratif kolit ameliyatı için bir endikasyon oluşturur.

Ülseratif kolitin kalın bağırsak bölgesinde görülen en önemli komplikasyonları şunlardır:

• Toksik megakolon: Bağırsak duvarındaki zayıflık ve gaz birikimi nedeniyle aşırı genişlemiş kalın bağırsak.
• Bağırsak delinmesi (perforasyon): Ülseratif kolitte bağırsak delinmesi, hayati tehlike arz eden bir komplikasyondur; derhal ameliyat yapılması gerekir.
• Şiddetli bağırsak kanamaları: Kan nakilleri genellikle kan kaybını telafi edebilir. Ülseratif kolit ameliyatı sırasında etkilenen bağırsak bölümünün çıkarılması nadiren gereklidir.
• Yara izi oluşumu (strikturlar): Yara izleri bağırsağın daralmasına ve bağırsak tıkanıklığına yol açabilir; bu durum acil cerrahi müdahaleyi gerektirir.
• Fistüller ve apseler
• Kolon kanseri: Ülseratif kolit hastalarında kolon kanseri riski artar. Hastalığın süresi uzadıkça bu risk önemli ölçüde artar. Örneğin, hastalık süresi 25 yıl olduğunda bu risk yaklaşık yüzde 40’a ulaşır.

Ülseratif kolit de kolon kanserine neden olabilir © peterschreiber.media | AdobeStock

Ülseratif kolitin kalın bağırsak dışında görülen en önemli komplikasyonları şunlardır:

• Gözde iltihaplanma
• Safra kanallarında iltihaplanma
• Eklem ağrıları, eklem iltihapları
• Karaciğer hasarı
• Ağrılı cilt değişiklikleri (eritema nodozum)

Ülseratif kolitin gelişimine yol açan nedenler bilinmediğinden, bu hastalığın tam olarak iyileştirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle tedavinin amacı, şikayetleri hafifletmek ve komplikasyon riskini azaltmaktır.

Hastalığın ciddiyetine ve seyrine bağlı olarak, ülseratif kolit tedavisi için temel olarak çeşitli seçenekler mevcuttur:

• Hafif vakalarda: Genellikle ilaç tedavisi (örn. immünosüpresanlar, kortizon, 5-aminosalisilik asit) ve beslenme düzeninde değişiklik
• Ağır seyrin görüldüğü durumlarda: Komplikasyonlar ortaya çıktığında veya ilaç tedavisinin yeterince etkili olmadığı durumlarda cerrahi tedavi (ülseratif kolit ameliyatı)