Palyatif tıp, yaşamın son aşamasında hastaların acılarını hafifleten ve hem hastaları hem de yakınlarını manevi olarak güçlendiren tıp dalıdır. Kolon karsinomu hastalarında bu durum, tümör ve metastazlarının çıkarılmasının mümkün olmadığı ve başka tedavi seçeneği kalmadığı durumlarda söz konusudur.
Burada, kolon kanseri için palyatif tıp konusunda daha ayrıntılı bilgilerin yanı sıra seçkin uzmanlar ve merkezler hakkında bilgi bulabilirsiniz.
Palyatif tıbbın tanımı ve amaçları
Palyatif tıp, hastalığı oldukça ilerlemiş ve yaşam beklentisi sınırlı olan hastaların bütünsel tedavisi olarak tanımlanır. Bu, iyileşmenin artık mümkün olmadığı ve hastanın öngörülebilir bir süre içinde hastalığı nedeniyle hayatını kaybedeceği anlamına gelir.
Palyatif tıp, bu süreçte hastaya eşlik eder. WHO’ya göre uyarlanmış haliyle aşağıdaki hedefleri vardır:
- Ağrının kontrol altına alınması ve acının hafifletilmesi,
- Hastanın psikolojik ve manevi isteklerinin dikkate alınması,
- Aile çevresinin sürece dahil edilmesi,
- Ölüm anında bakım ve destek sağlamak.
Hastanın vefatından sonra palyatif tıp, yakınlarına bu kaybın üstesinden gelmelerinde yardım sunar.
Kolon kanseri hastasında palyatif tıp aşaması ne zaman başlar?
Kolon kanserinde, palyatif tıp aşamasına geçilmesini gerektiren kesin laboratuvar veya görüntüleme tanı kriterleri yoktur.
Ancak aşağıdaki liste bazı belirti ve bulguları özetlemektedir:
- Karaciğerdeki metastazlar nedeniyle karaciğer yetmezliği, bu durum kemoterapinin artık uygulanamaz hale gelmesine neden olur,
- ileri derecede kaşeksi (zayıflama),
- karın metastazları nedeniyle bağırsak tıkanıklığı,
- belirgin karın su birikimi,
- yaşam isteğinin kaybolması.
Tümörün geçmiş tedavilerle tam olarak ortadan kaldırılamadığını gösteren dolaylı belirtiler şunlardır:
- Tümörün yayılması,
- tümörün bağırsaklarda daralmalara yol açması ve
- metastaz oluşumu.
Bu belirtiler, hastanın palyatif tıp aşamasına girmiş olabileceğini ve ölümün yakın olabileceğini gösterir.
Palyatif tedavi aşamasındaki kolon kanseri hastalarının şikayetleri
- Kabızlık,
- mide bulantısı ve kusma,
- Mide ekşimesi,
- karın şişkinliği, örneğin karın su birikimi (asit) veya bağırsakta hava birikimi nedeniyle,
- Ağrı, hem viseral hem de nöropatik,
- Zayıflama (kaheksi),
- Yalnızlık,
- Umutsuzluk.
Kolon kanseri hastalarının palyatif bakım aşamasındaki ihtiyaçları
Günümüz tıbbı büyük ölçüde teknik odaklıdır. Oysa özellikle palyatif tıp aşamasında teknik tedavi yöntemleri ön planda değildir. Burada asıl mesele, palyatif bakım üniteleri dışında da kapsamlı ve genel bir bakım sağlamaktır.
Tedavi, yukarıdaki listede yer alan hastalık belirtilerine göre şekillenir. Ancak birçok hasta, daha çok konuşma ihtiyacını hissetmektedir. Bu ihtiyacın eskisine göre karşılanmasının daha zor olması, sağlık sektöründeki personel azaltımı ve aşırı bürokratikleşmeyle ilgilidir.
Hastalar, kendi durumlarını gözlemleyerek ve yakınlarının davranışlarındaki değişiklikleri fark ederek durumlarının ne olduğunu anlarlar. Tümör hastalığının ortadan kaldırılmasına yönelik umut, uzun süre ön planda kalır. Ancak daha sonra bu umut, yaşamın son aşamasında acı çekmemek arzusuna dönüşür. Hastalar özellikle ruhani danışmanlar veya aileleri tarafından manevi destek almaya ihtiyaç duyarlar.
Karın sıvısı ponksiyonu veya kan nakli gibi teknik tedaviler, yalnızca acıyı azaltma amacıyla yapılmalıdır.
Hasta vasiyeti, hatta daha da iyisi, buna ek olarak bir önleyici vekaletname ile hasta,
- hangi tedavilerin uygulanacağını ve
- hangilerinin yapılmaması gerektiğini
belirleyebilir. Hastalar, örneğin terminal sedasyon sayesinde ölüm sürecinin daha kolay olacağını ve yakınlarına bakılacağını bildiklerinde kendilerini güvende hissederler.
Tıp yazarı hakkında
Prof. Dr. med. Gerhard Pott
Tıp alanında uzman yazar