Dışkı kaçırma terimi, dışkıyı rektumda tutamama durumunu ifade eder. Bu durum, tuvalete gitme aralarında istemsiz dışkı kaçmasına neden olur. Dışkı kaçırma, başlı başına bir hastalık değildir; bağırsak hastalıkları, sfinkter yaralanmaları veya nörolojik nedenler gibi çeşitli rahatsızlıkların bir belirtisi olarak ortaya çıkar. Bu durum genellikle yaşam kalitesini ciddi şekilde olumsuz etkiler. Ciddiyet derecesine bağlı olarak, konservatif ve cerrahi tedavi yöntemleri uygulanır.
Burada, dışkı kaçırma konusunda daha ayrıntılı bilgilerin yanı sıra seçkin uzmanlar ve merkezler hakkında bilgi bulabilirsiniz.
Alman Kontinans Derneği’nin tahminlerine göre, Alman nüfusunun yaklaşık yüzde beşi istenmeyen dışkı kaçırma sorunundan muzdariptir. Bu, dört milyon kişiye tekabül etmektedir. Yaş ilerledikçe idrar kaçırma ve dışkı kaçırma sorunu yaşayan hasta sayısı artmaktadır. Geriatrik hastaların (yaşlılık tıbbı hastaları) yüzde 30’u dışkı kaçırma sorunundan muzdariptir.
Tıp dilinde dışkı kaçırma, anorektal inkontinans veya incontinentia alvi olarak da adlandırılır.
Dışkı kaçırma – Nedenleri
Dışkı kaçırmanın altında yatan çeşitli nedenler olabilir.
Örneğin, dışkı kıvımındaki değişiklikler kontinans sorunlarına yol açabilir. Bu dışkı değişiklikleri özellikle ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi kronik inflamatuar bağırsak hastalıklarında, ancak aynı zamanda müshil ilacının aşırı dozda alınmasında da görülür.
Geçici dışkı kaçırma, genellikle bakteriyel veya viral patojenlerin neden olduğu mide ve bağırsak enfeksiyonlarında görülür.
Malabsorbsiyon durumunda da dışkı patolojik olarak değişebilir. Malabsorbsiyonu olan kişiler, besin bileşenlerini yeterince parçalayamaz ve ememez. Bu da ishal sıklığının artmasına neden olur. Bağırsak kapasitesindeki bozukluklar da istenmeyen dışkı kaçırmaya yol açar.
Bunun yanı sıra, rektum tümörleri veya kollajenozlar nedeniyle kalın bağırsağın emme kapasitesi kısıtlanabilir. Kollajenozlar, bağ dokusu ve kas sistemindeki değişikliklerle karakterize edilen sistemik kronik hastalıklardır.
Arka kalın bağırsağı etkileyen ameliyatlardan sonra da birçok hasta dışkı kaçırma sorunu yaşar.
Ayrıca, pelvik taban da dışkı boşalmasını etkiler: Pelvik taban sarkması veya pudendal sinirin işlev bozukluğu sinir bozukluklarına yol açabilir. Bu durumda hasta, dışkı boşalmasını bilinçli olarak kontrol edemez.
Dışkı kaçırmanın olası nedenleri arasında ayrıca sfinkter kası ve pelvik taban kaslarında görülen bozukluklar da yer alır. Bu tür bozukluklar aşağıdakiler tarafından tetiklenebilir:
- doğum sırasında yaşanan bir travma (perine yırtılması)
- yerel iltihaplanmalar (örneğin Crohn hastalığında)
- Ameliyatlar sırasında ortaya çıkan komplikasyonlar
- Anüs ve rektum kanserleri
- Yaralanmalar
- Hemoroid
Duyusal bozukluklar; örneğin,
- demans,
- inme
- sinir hastalıkları (örn. multipl skleroz)
- travma veya
- kanser hastalıkları
ortaya çıkması, anorektal inkontinansın bir başka nedenidir.
Dışkı kaçırma nasıl kendini gösterir?
Tıbbi olarak dışkı kaçırma üç şiddet derecesine ayrılır.
I. derece dışkı kaçırma: Kontrolsüz bağırsak gazı çıkışı görülür. Bazen “dışkı lekelenmesi” olarak adlandırılan durum da ortaya çıkar. Bu durumda, asıl dışkılama sonrasında az miktarda dışkı çıkar ve iç çamaşırında leke izleri olarak görülür.
II. derece dışkı kaçırma: Buna ek olarak, sıvı dışkı durumunda dışkı çıkışı üzerinde kontrol kaybı yaşanır.
III. derece dışkı kaçırma: Bağırsak boşaltımı üzerinde tamamen kontrol kaybı yaşanır. Hastalar, kıvamından bağımsız olarak bağırsak içeriğini artık iradeleriyle tutamazlar; bu nedenle katı dışkı bile kontrolsüz bir şekilde dışarı çıkar. Derece III dışkı kaçırma ayrıca, bağırsak mukozası veya dışkının sürekli olarak sızmasıyla da ilişkilidir.
Bu hastalık, özellikle III. derecede, hastaların yaşam kalitesini büyük ölçüde etkiler. Hastalar şunlardan şikayet ederler:
- utanç,
- güvensizlik ve
- endişelerden
belirtilerinden bahsetmektedir; bu durum sıklıkla ailevi ve sosyal izolasyona, bazı durumlarda ise iş kaybına bile yol açmaktadır.
Dışkı kaçırma – Teşhis
İlk olarak, doktor hastayla ayrıntılı bir görüşme yapar. Bu görüşmede şikayetleri ayrıntılı olarak sorgular. Tuvalet alışkanlıklarının yanı sıra dışkının kıvamını ve rengini de sorar. Ayrıca, hastanın dışkılama ihtiyacını bilinçli olarak erteleyip erteleyemediği ve bağırsağının dışkı ile dolu olduğunu fark edip etmediği de önemlidir.
Bu anamnezden sonra bir palpasyon muayenesi yapılır ve doktor, bağırsağı dinlemek için stetoskop kullanır. Bağırsak sesleri, bağırsak geçişinde bir bozukluğa işaret edebilir. Sertleşmeler ise iltihaplanma veya dışkı yapışmalarına işaret edebilir.
Doktor, rektumu elle muayene ederek sfinkter kasının gerginliğini belirler. Ayrıca rektumdaki polip veya tümörleri tespit edebilir ya da dışlayabilir.
Kalın bağırsak ve rektumun endoskopik muayenesi, nedenin saptanmasına yarar. Anal kanalın incelendiği proktoskopi gibi, bu muayene de anorektal inkontinansın temel tanı yöntemleri arasındadır. Muayene sırasında doktor, kameralı ince bir tüpü anüse sokar. Bu tüp aracılığıyla bağırsağın durumunu değerlendirebilir ve iltihapları, tümörleri veya polipleri tespit edebilir.
Dışkı kaçırma sorunu olan kişilerde kullanılan bir diğer tanı yöntemi ise endosonografidir. Bu ultrason muayenesi türünde, anal kanala küçük bir prob sokulur. Bu yöntem sayesinde özellikle sfinkter kasındaki hasarlar iyi bir şekilde tespit edilebilir.
Sfinkter kasının işlevi ayrıca ağrısız anal sfinkter manometrisi ile de kontrol edilebilir. Rektal kasların kasılması ve gevşemesi ise anal manometri ile ölçülür.
Dışkılama sırasındaki fonksiyonel süreçler defekografi ile analiz edilebilir. Bu yöntemde rektum bir röntgen kontrast maddesi ile doldurulur. Dışkılama sırasında, bağırsak duvarındaki çıkıntıları ve çöküntüleri de tespit edebilen bir röntgen videosu çekilebilir.
Sinir bozukluğu şüphesi varsa, doktor ek olarak bir elektromiyogram da hazırlar.
İnkontinansın Tedavi Seçenekleri
Dışkı kaçırma tedavisi, nedenine bağlı olarak değişir.
İnkontinans, dışkı kıvımındaki bir değişiklikten kaynaklanıyorsa, genellikle basit beslenme değişiklikleri yardımcı olur. Burada önemli olan, lif ve sıvı alımının dengeli olmasıdır. Buğday kepeği veya plantago tohumu da dışkı kıvımını iyileştirebilir.
Özel bir tuvalet eğitimi de hastaların dışkılamasına yardımcı olabilir.
İnkontinansın altında yatan bir bağırsak hastalığı varsa, bu hastalığın tedavisi yapılmalıdır. Crohn hastalığı veya ülseratif kolit hastalarına, bağırsaktaki iltihaplanma süreçlerini kontrol altına almak için ilaçlar verilir.
Bağırsak geçişini yavaşlatan ilaçlar, dışkı kıvamını iyileştirebilir. Böylelikle anorektal inkontinansı olan kişiler dışkısını daha iyi tutabilir.
Sebebe bağlı olarak, tedavi için cerrahi müdahaleler de gerekebilir.
Dışkı kaçırma hastalığının prognozu nasıldır?
Prognoz, hastadan hastaya önemli ölçüde farklılık gösterir. Bu konuda hem neden hem de yaş önemli bir rol oynar.
Ancak uygun tedavi yöntemleri genellikle semptomları hafifletebilir ve hastaların yaşam kalitesini artırabilir.
Sık Sorulan Sorular
Dışkı kaçırma nedir?
Dışkı kaçırma, dışkıyı veya bağırsak gazlarını rektumda bilinçli olarak tutamama durumu olup, bu da istenmeyen dışkı kaçırmaya neden olur.
Dışkı kaçırmanın nedenleri nelerdir?
Nedenleri, ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi hastalıklardan, yaralanmalara, pelvik taban zayıflığına veya inme ya da multipl skleroz gibi nörolojik hastalıklara kadar uzanır.
Fekal inkontinansın tedavi seçenekleri nelerdir?
Sebebe bağlı olarak, tuvalet eğitimi, beslenme eğitimi, pelvik taban egzersizleri, cerrahi müdahaleler veya nöromodülasyon yoluyla elektriksel uyarılar gibi seçenekler mevcuttur.
Yazıyı paylaş