Tüberküloz: Belirtiler, Teşhis ve Tüberkülozla Mücadele (Bulaşıcı hastalık TB veya TBC)

Tüberküloz, Mycobacteriaceae familyasından bakteriler tarafından ortaya çıkar. Bu familyaya, en yaygın patojen olan Mycobacterium tuberculosis'in yanı sıra Mycobacterium bovis ve Mycobacterium africanum türleri de dahildir. Bulaşma genellikle açık akciğer tüberkülozu olan kişiler aracılığıyla gerçekleşir. Bu durumda, akciğer dokusundaki tüberküloz ocağı solunum yollarına bağlıdır. Hasta, soluduğu hava yoluyla patojenleri çevreye yayar.

Enfeksiyon hava yoluyla gerçekleşir. Bu, enfeksiyonun öksürme, konuşma veya hapşırma sırasında ortaya çıkan çok ince damlacıklar yoluyla bulaştığı anlamına gelir.

Bulaşma olup olmayacağı şunlara bağlıdır:

• Enfekte kişiyle temas süresi
• Enfekte kişiyle temas sıklığı
• Enfekte kişiyle temasın yakınlığı
• Solunan patojen miktarı
• Maruz kalan kişinin sağlık durumu

Tüberküloz enfeksiyonu, prensip olarak enfekte sığırlardan elde edilen pastörize edilmemiş sütün tüketilmesi yoluyla da bulaşabilir.

Almanya ve Orta Avrupa'daki sığır sürüsü büyük ölçüde tüberkülozdan arındırılmış durumdadır, bu nedenle bulaşma riski çok düşüktür.

Tüberküloz enfeksiyonunun ilk aşaması olan latent tüberküloz aşamasında herhangi bir belirti görülmez. Tüberküloz patojenleri, bağışıklık sisteminin hücreleri olan T lenfositleri tarafından çevrelenir. Bu süreçte, tüberkül veya granülom olarak da adlandırılan iltihaplı ve nodüler değişiklikler oluşur. Tüm vaka sayısının yüzde 80’inden fazlasında bu tüberküller akciğerlerde bulunur. Komşu lenf düğümlerinin de etkilenmesi durumunda, tıp uzmanları buna birincil kompleks adını verir.

Çoğu tüberküloz hastası, hastalığın bu ikinci evresinde hâlâ herhangi bir belirti göstermez. Ancak bazı hastalar hafif ateş ve kuru öksürük ya da az miktarda sarımsı-yeşil balgamlı öksürükten şikayet eder.

Ayrıca, gece aşırı terleme, iştahsızlık ve kilo kaybı gibi “B semptomları”nın görülmesi de nadir değildir. Kanlı öksürük (hemoptözi) ve göğüs ağrısı gibi ağır hastalık seyrine sahip vakalar, yalnızca bağışıklık sistemi zayıflamış hastalarda görülür.

Sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip kişilerde iltihap odakları bir ila iki hafta içinde kapsülleşir. Bu durumda, bulaşma riski bulunmayan kapalı tüberküloz söz konusudur. Ancak patojenler sadece kapsül içinde hapsolmuş durumdadır, tamamen ortadan kalkmış değildir. Bağışıklık yetersizliği durumunda iltihap odakları açılabilir ve patojenler solunum yolları yoluyla çevreye yayılabilir.

Hastalığın bu bulaşıcı şekline “açık tüberküloz” denir. Bu yeniden aktivasyon sürecinde mikobakteriler vücutta yayılabilir ve diğer organlarda da ortaya çıkabilir.

Akciğer tüberkülozunun yanı sıra, hastalığın başka formları da vardır; örneğin:

• Deri tüberkülozu
• Göğüs ve bel omurgası tüberkülozu
• Beyin veya beyin zarlarını etkileyen tüberküloz menenjit
• Böbrekler, idrar yolları, böbrek üstü bezleri ve genital sistemde görülen ürogenital tüberküloz
• Bağırsak tüberkülozu



• Pirazinamid
• Etambutol
• Streptomisin
• Rifampisin

Tüberküloz hastaları genellikle bu antibiyotikleri altı aya kadar bir süre boyunca almak zorundadır.

Enfeksiyon bu süre zarfında herhangi bir şikayet yaratmasa bile, ilacı almaya devam etmeniz gerekir. Tedavinin erken kesilmesi durumunda, bir yandan tüberkülozun yeniden alevlenmesi, diğer yandan da direnç gelişmesi riski ortaya çıkar. Nedeni ortadan kaldırmaya yönelik tedaviye ek olarak, rahatsız edici öksürük dürtüsünü gidermek için semptomatik tedavi de uygulanabilir.

Tedavi komplikasyonsuz geçse bile, hastalar yeniden enfeksiyon riskini ortadan kaldırmak için her iki yılda bir doktor muayenesinden geçmelidir.

Tüberkülozun seyri ve prognozu birçok faktöre bağlıdır. Bir yandan, hastaların bağışıklık durumu prognozu etkiler. Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde, “miliartüberküloz” olarak adlandırılan bir durum gelişebilir. Bu durumda akciğerlerde ve çeşitli diğer organlarda küçük hastalık odakları oluşur.

Tipik semptomlar arasında şiddetli halsizlik ve yüksek ateşin yanı sıra baş ağrısı ve nefes darlığı da yer alır. Tedavi edilmezse, miliyer tüberkülozu olan hastaların neredeyse tamamı hayatını kaybeder. Uygun bir tedavi uygulandığında bile ölüm oranı (letalite) yüzde on civarındadır.

Prognozu önemli ölçüde kötüleştiren bir diğer korkulan komplikasyon ise tüberküloz menenjittir. Almanya’da bildirilen tüberküloz vakalarının yüzde birinden azını oluşturan bu durum son derece nadir olmakla birlikte, çoğu zaman ölümle sonuçlanır.

Öte yandan, hastalığın seyrini teşhis zamanı da etkiler. Doktorlar teşhisi ne kadar erken koyarsa, prognoz o kadar iyi olur.

Tüberküloz nedir ve nedenleri nelerdir?
Tüberküloz, çoğunlukla Mycobacterium tuberculosis adlı patojen tarafından neden olunan bakteriyel bir enfeksiyon hastalığıdır. İnsanlarda tüberküloz özellikle akciğerleri sık sık etkiler; bu nedenle akciğer tüberkülozu en bilinen türüdür. Ancak diğer organlar da etkilenebilir. Hastalık genellikle TB veya TBC olarak kısaltılır.

Tüberkülozda hangi belirtiler görülür?
Aktif tüberkülozun belirtileri, diğer faktörlerin yanı sıra hangi organın etkilendiğine bağlıdır. Akciğer tüberkülozunda uzun süreli öksürük, hafif ateş, gece terlemesi, kilo kaybı ve genel bir halsizlik hissi görülebilir. İleri vakalarda öksürük kanlı balgamla birlikte görülebilir. Ekstrapulmoner tüberküloz, etkilenen organa bağlı olarak farklı şikayetlere neden olabilir.

Tüberküloz bulaşması nasıl gerçekleşir?
Bulaşıcı akciğer tüberkülozu insandan insana bulaşabilir. Açık tüberküloz hastaları öksürürken, konuşurken veya hapşırırken patojen içeren aerosoller yayabilir. Ancak her enfeksiyon hastalığa yol açmaz. Özellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler, enfeksiyon sonrası aktif tüberküloz geliştirme riski daha yüksektir.

Tüberküloz teşhisi nasıl konur?
Tüberküloz şüphesi durumunda teşhis, çeşitli muayeneleri içerir. Akciğer tüberkülozu şüphesi durumunda, görüntüleme yöntemleri ve örneğin balgamdan alınan örneklerde patojenin doğrudan veya mikrobiyolojik olarak saptanması önemli bir rol oynayabilir. Diğer testler de tüberküloz bakterisiyle enfeksiyon olduğuna dair ipuçları verebilir. Ayrıca, tüberkülozun önlenmesi ve mücadele edilmesi kapsamında temaslı kişiler de muayene edilebilir.

Tüberküloz tedavi edilebilir mi?
Uygun bir etkili ilaç kombinasyonu tutarlı bir şekilde ve yeterince uzun süre kullanıldığında, tüberküloz temel olarak tedavi edilebilir. Tüberküloz tedavisi, patojenleri güvenilir bir şekilde ortadan kaldırmak ve direnç gelişmesini önlemek için genellikle birden fazla antibiyotiği içerir. Çoklu dirençli tüberkülozun tedavisi daha zordur, çünkü patojenler önemli ilaçlara dirençlidir. Tedavi edilmezse ise aktif tüberküloz, ciddi ve hayati tehlike arz eden bir seyir izleyebilir.