Bronkoskopi, solunum yollarının endoskopik olarak incelenmesidir. Endoskop, yani tüp şeklindeki bir muayene aleti, ağız ve nefes borusu yoluyla ana bronşlara kadar sokulur. Bu işlem tanı amaçlıdır ve tedavi amaçlı da kullanılabilir.
Duruma göre, salgı veya doku örneği alınabilir ve yabancı cisimler çıkarılabilir. Muayene genellikle 5 ila 60 dakika sürer ve sıklıkla ayakta tedavi kapsamında gerçekleştirilir.
Bronkoskopi nedir?
Bronkoskopi, nefes borusu ve bronşların endoskopik muayenesidir. Doktor, bronkoskopu ağız yoluyla boğazdan ve nefes borusundan geçirir. Böylece büyük solunum yollarını ve bir bronşun girişini inceleyebilir. Aletin optik sisteminde bir ışık kaynağı bulunur.
Muayene için farklı bronkoskoplar mevcuttur. Esnek bronkoskop, hareketli bir hortumdur. Buna karşılık, sert bronkoskopide sabit bir boru kullanılır; bu işlem genel anestezi altında gerçekleştirilir. Akciğerin tüm bölgelerine bu aletlerle kolayca ulaşılamaz.
Bir çalışma kanalı aracılığıyla başka aletler de içeri sokulabilir. Örneğin, küçük bir pens yardımıyla doku örneği alınabilir. Ayrıca, bronşlardan yabancı cisimlerin pens veya ilmekler yardımıyla çıkarılması da mümkündür.
Bu inceleme ne zaman yapılır?
Solunum yollarındaki değişikliklerin daha ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmesi veya örnek alınması gerektiğinde bronkoskopi düşünülür. Pnömoloji, yani akciğer hastalıkları, iç hastalıkları uzmanlığı kapsamındadır. Solunum yoluna yabancı cisim kaçtığından şüpheleniliyorsa bir akciğer uzmanına başvurulmalıdır.
Bronkoskopinin tipik nedenleri şunlardır:
- Tümör şüphesi: dikkat çeken yuvarlak lezyonları araştırmak ve gerekirse doku örneği almak
- KOAH: Şikayetlerin nedeninin akciğer tümörü veya başka bir hastalık olup olmadığını araştırmak
- İnterstisyel akciğer hastalıkları: Yıkama örneği yardımıyla tanıyı daraltmak
- Solunum yoluna kaçan nesneler: solunum yolundan yabancı cisimlerin çıkarılması
- Tedavi planlaması: Lokal tümör tedavisi veya radyoterapiye hazırlık yapmak
Olası bir akciğer kanseri durumunda, röntgen veya bilgisayarlı tomografi ilk ipuçlarını sağlayabilir. Şüpheli bir bulgu, gerekirse başka yöntemlerle açıklığa kavuşturulmalıdır. Endikasyon, yani muayenenin tıbbi gerekçesi, somut soruna göre belirlenir.
Nasıl hazırlanmalısınız?
Bronkoskopi için aç karnına gelmelisiniz. Sizin durumunuzda yemek ve içecek tüketimi için geçerli olan süreler hakkında tedavi ekibinden bilgi alabilirsiniz. Bu kişisel talimatlara harfiyen uyun.
Biyopsi, yani doku örneği alınması planlanıyorsa, öncesinde göğüs kafesinin görüntüleme muayenesi yapılmalıdır. Daha önceki bir bronkoskopik örnek almada kanama olmuşsa, ekibe bunu bildirin. Tekrar yapılması durumunda özel dikkat gösterilmesi gerekir.
Muayenenin ayakta mı yoksa yatarak mı yapılacağı, tedavi ekibi tarafından sizinle görüşülür. Bu görüşmede, sakinleştirici verilip verilmeyeceği de size bildirilir. Bronkoskopi genellikle ayakta yapılır.
Bronkoskopi nasıl yapılır?
İşlem, doktorun sadece solunum yollarını muayene edip etmeyeceğine veya ek olarak örnek alıp almayacağına göre şekillenir. Tanı amaçlı esnek bronkoskopi için bir resüsitasyon ekibinin hazır bulunması gerekir.
- Aletin sokulması sırasında öksürük ve kusma refleksini hafifletmek için sprey şeklinde lokal anestezi uygulanır.
- Esnek bronkoskop ağız yoluyla trakeaya ve oradan da ana bronşlara kadar ilerletilir.
- Doktor solunum yollarını inceler ve gerekirse aletleri hedeflenen bölgeye kadar ilerletir.
- Sekret emilir veya küçük bir forsepsle doku örneği alınır.
- Muayene tamamlandıktan sonra doktor aleti geri çeker.
Muayene genellikle 5 ila 60 dakika sürer. Yeterli miktarda lokal anestezi, konforu ve tolere edilebilirliği artırır. Kanser şüphesi olan doku alınması gerekiyorsa, bu işlem lokal anestezi veya kısa süreli genel anestezi altında gerçekleştirilebilir.
Bronkoalveolar lavaj (kısaca BAL) ise özel bir muayene şeklidir. Bu işlemde cihaz bir akciğer segmentini kapatır. Çalışma kanalı üzerinden 100 ila 300 ml fizyolojik tuz çözeltisi enjekte edilir ve ardından tekrar emilir. Yalnızca mikrobiyolojik inceleme için daha az miktarda sıvı yeterli olabilir.
Sonuçlar neyi gösterir?
Sonuç, gözle görülür bulgular ve gerekirse alınan örneklerin analizinden oluşur. Bronş salgısı, patojenler ve hücresel değişiklikler açısından incelenebilir. Akciğer dokusunun incelenmesi, şüpheli değişikliklerin daha kesin bir şekilde sınıflandırılmasına yardımcı olur.
Endobronşiyal ultrason (kısaca EBUS), transbronşiyal iğne biyopsisi ile birlikte, klasik tekniğe kıyasla lenf düğümlerinin daha hedefli bir şekilde ponksiyonuna olanak tanır. Bronkoskopi sırasında periferik yuvarlak odaklardan doku alınması gerekiyorsa, kılavuzda radyal EBUS, ultra ince bronkoskop ve/veya navigasyon yöntemi önerilmektedir.
Otoimmün-inflamatuar interstisyel akciğer hastalıklarında, yıkanan numunenin hücre bileşimi incelenen bölgeye göre farklılık gösterebilir. Tüm laboratuvar sonuçlarının ne zaman hazır olacağı ve nasıl değerlendirileceği, tedavi ekibi tarafından sonuç görüşmesinde size açıklanacaktır.
Hangi riskler söz konusudur?
Risk, büyük ölçüde doktorun sadece solunum yollarını incelemesi mi yoksa ek olarak doku örneği alması mı olduğuna bağlıdır. Transbronşiyal örnek almanın önemli bir komplikasyonu pnömotorakstır. Bu durumda, hasar görmüş akciğer alveolleri nedeniyle akciğer ile göğüs duvarı arasına hava girer.
Çalışmalarda, diğerlerinin yanı sıra aşağıdaki riskler bildirilmiştir:
- Pnömotoraks: Bir çalışmada, transbronşiyal örnek alımından sonra incelenen hastaların %2,0’sinin drenaja ihtiyacı olduğu görülmüştür.
- Orta derecede kanama: İnterstisyel akciğer hastalığında, kriyoteknik uygulananların %15,0'si ve forsepsle örnek alınanların %4,2'si bu durumdan etkilenmiştir.
- Ölüm vakaları: Eski bir çok merkezli çalışmada, incelemelerin %0,02’sine karşılık gelen dört ölüm vakası bildirilmiştir.
Bu sıklık verileri farklı çalışmalardan elde edilmiştir ve her biri belirli prosedürler veya hasta grupları için geçerlidir. Bu nedenle, bu veriler her muayeneye olduğu gibi aktarılamaz. Ekip, kanamayı durdurmak için önerilen teknikleri iyi bir şekilde uygulayabiliyorsa, endobronşiyal doku biyopsisi güvenli kabul edilebilir.
Esnek bronkoskopi sırasında ciddi kanama riski varsa, solunum yolu örneğin sert bronkoskop kullanılarak güvence altına alınmalıdır. İşlemden sonra boğaz ağrısı veya diğer şikayetlerin tıbbi olarak değerlendirilmesi gerekip gerekmediğini doğrudan tedavi ekibiyle görüşmelisiniz.
İşlemden sonra nelere dikkat edilmelidir?
Sedasyon veya genel anestezi sonrasında, eve dönüşünüzü randevu öncesinde ayarlamanız gerekir. İşlemden sonra 24 saat boyunca araba kullanamazsınız. Ne zaman tekrar yemek yiyip içebileceğiniz, tedavi ekibi tarafından anestezi türüne ve işlemin seyrine bağlı olarak belirlenir.
Muayene gününde eve gidebilmeniz, planlanan ayakta tedavi veya yatışlı işlem türüne bağlıdır. Tedavi ekibi, size özel davranış kuralları ve tıbbi tavsiye almanız gereken şikayetler hakkında bilgi verecektir.
Başka hangi alternatifler vardır?
Uygun alternatif, bulgunun yeri ve türüne bağlıdır. Her değişiklik bronkoskopla giderilemez. Görüntüleme yöntemleri ipucu sağlayabilir. Ancak, açıklığa kavuşturulması gereken bir bulgu söz konusu olduğunda, bu yöntemler otomatik olarak örnek alımının yerini almaz.
| Yöntem | Olasılık ve sınırlar |
|---|---|
| Röntgen | Değişiklikleri görünür hale getirebilir, ancak kanser şüphesi durumunda tek başına yalnızca ipucu sağlar. |
| BT | Göğüs kafesini görüntüler, ancak geleneksel bir röntgen çekimine göre daha fazla radyasyona maruz kalınmasına neden olur. |
| Bronkoskopi | Büyük solunum yollarını doğrudan görüntülemeyi ve salgı ile doku örnekleri almayı sağlar. |
| Toraikoskopi | Bronkoskopi ile ulaşılması zor bir bölgede akciğer dokusu alınması için kullanılabilir; anestezi altında yapılır. |
Masrafları kim karşılar?
Yasal sağlık sigortası, tıbbi olarak gerekli hastane tedavisi masraflarını karşılar. Ancak, yasal sağlık sigortasının birçok standart hizmeti için yasal ek ödeme öngörülmüştür.
Bundan her bronkoskopi için tek tip bir fiyat çıkarılması mümkün değildir. Ayakta yapılan bir muayenenin masraflarının tamamen karşılanıp karşılanmayacağı ve ne kadar ek ödeme yapılması gerektiği konusunda, önceden muayenehane, klinik ve sağlık sigortası kurumunuzla görüşmelisiniz.
Bronkoskopi ile ilgili sık sorulan sorular
Bronkoskopiyi hangi doktor yapar?
Solunum yoluna yabancı cisim kaçması durumunda bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurmalısınız. Sizin durumunuzda muayeneyi kimin yapacağını tedavi ekibinden öğrenebilirsiniz.
Bronkoskopi öncesinde aç kalmam gerekir mi?
Evet, hastalar muayeneye aç karnına gelmelidir. Yeme ve içme konusunda size uygun zaman aralıklarını tedavi ekibinden öğrenebilirsiniz.
Bronkoskopi acı verir mi?
Anestezik sprey, özellikle aletin sokulması sırasında öksürük ve kusma refleksini bastırmak için kullanılır. Yeterli lokal anestezi, bu esnek muayenenin konforunu ve tolere edilebilirliğini artırır.
Bronkoskopi her zaman genel anestezi altında mı yapılır?
Hayır. Kanser şüphesi olan doku örneğinin alınması, lokal anestezi veya kısa süreli anestezi altında gerçekleştirilebilir. Buna karşın, sert bronkoskopi için genel anestezi uygulanır.
Bronkoskopi ile akciğer kanseri teşhis edilebilir mi?
Muayene, şüpheli bölgeleri ortaya çıkarabilir ve doku örneği alınmasını sağlayabilir. Röntgen veya BT taramaları tek başına sadece ipucu sağlar; şüpheli bir bulgu varsa, gerekirse daha ayrıntılı tetkikler yapılmalıdır.
Eve dönüşümü nasıl organize ederim?
Sedasyon veya genel anestezi sonrasında, birinin sizi almasını veya eve güvenli bir şekilde dönmenizi sağlayacak başka bir yol planlayın. Taburculuk ve araç kullanma uygunluğunuzla ilgili ayrıntıları, tedavi ekibinden yerinde öğrenebilirsiniz.
Şüpheli bölgeye ulaşılamazsa ne olur?
Her bölge bu aletle kolayca erişilebilir değildir. Konuma bağlı olarak, anestezi altında doku alınması için torakoskopi gibi başka yöntemler de değerlendirilebilir.
Sağlık sigortası bronkoskopi masraflarını karşılar mı?
Yasal sağlık sigortası, tıbbi olarak gerekli hastane tedavisi masraflarını karşılar. Bununla birlikte, yasal ek ödemeler söz konusu olabilir. Randevunuzdan önce, sizin durumunuzla ilgili koşulları netleştirin.