Akciğer fonksiyonunun teşhisi için yapılan akciğer fonksiyon testleri - Akciğer fonksiyon testlerinin normal değerleri nelerdir?

Akciğer fonksiyon testi, akciğerlerin ve solunum yollarının tam olarak işlevsel olup olmadığını belirlemeye yöneliktir. Astım veya KOAH gibi hastalıklar, kesin bir tanı konulmadan önce bu test sayesinde erken aşamada tespit edilebilir.

KOAH, kronik obstrüktif akciğer hastalığının kısaltmasıdır. Bu terim, aşağıdakilerle karakterize edilen bir dizi hastalığı ifade eder:

• öksürük,
• artmış balgam ve
• fiziksel efor sırasında nefes darlığı

ile kendini gösteren bir dizi hastalığı ifade eder. Bu hastalık tablosuna özellikle

• öncelikle sigara içenlerde görülen kronik obstrüktif bronşit ("sigara öksürüğü") ve
• akciğer amfizemi yer alır.

İkincisi, çeşitli akciğer hastalıklarının bir sonucudur ve sonuçta alveollerin aşırı şişmesine yol açar.

Akciğer fonksiyon testi, erken aşamada tanıda önemli bir rol oynar. Daha sonraki aşamalarda ise bu test sayesinde akciğer hastalığının seyri izlenebilir. Böylelikle, başlatılan tedavilerin umulan etkiyi gösterip göstermediği de tespit edilebilir.

Ayrıca, test sonuçları

• Vital kapasite,
• akış,
• hacim ve
• akım,akciğer hacmi

ile ilgili test sonuçları elde edilir edilmez başka önleyici tedbirler de alınabilir.

Akciğer fonksiyon testi, hasta

• nefes darlığı,
• öksürük ve
• balgam

belirtilerinden bahsettiğinde yapılır. Uzun süredir sigara içen hastalar da düzenli olarak akciğer fonksiyon testine girmelidir. Böylelikle sigara kullanımının yol açabileceği olası komplikasyonlar erken aşamada tespit edilip tedavi edilebilir.

Akciğer fonksiyon testinin yapılmasına neden olan tipik bulgular arasında şunlar yer alır:

• Akciğer röntgeninde görülen anormallikler,
• genellikle oksijen eksikliğine bağlanabilen cilt ve mukoza zarlarında mavimsi renk değişimleri,
• kırmızı kan hücrelerinin sayısında artış ve
• davul çubuğu parmakları.

Bunun yanı sıra, akciğer fonksiyon testi, spor hekimliği ve iş sağlığı gibi çeşitli alanlarda yapılan uygunluk muayenelerinin bir parçasıdır. Ayrıca, ameliyatlardan önce de hastanın riskini daha iyi değerlendirebilmek amacıyla akciğer fonksiyon testi yapılır.

Akciğer fonksiyonunu kontrol etmek için çeşitli test yöntemleri bulunmaktadır. Bu yöntemler, uygulama şekli ve ayrıntılar açısından farklılık gösterse de ortak bir amaca sahiptir: Öncelikle bronş sisteminin açıklığı incelenmelidir. Akciğer fonksiyon bozuklukları en sık bu bölgede ortaya çıkar.

Bronşiyal astım veya kronik obstrüktif akciğer hastalığı gibi hastalıklar, akciğeri doğrudan etkilemez. Bunun yerine, bronş sistemine zarar verirler. Kan gazları —yani akciğerler yoluyla vücudun kan dolaşımına geçen oksijen— yalnızca özel durumlarda incelenir. Bu durum, örneğin solunum cihazına bağlı hastalar için geçerlidir.

En sık kullanılan yöntem, spirometri olarak adlandırılan testtir. Bu testte nefes alma sırasında hava akışı ölçülür. Ölçüm temel olarak dinlenme solunumu sırasında yapılır, ancak buna ek olarak hastadan maksimum nefes verme ve alma da istenir. Spirometri sırasında hasta bir ağızlık aracılığıyla nefes alır ve verir. Bu sırada burun bir klemple kapatılır.

Bu yöntemde hava akışı incelendiği için, tepe akış hızının yanı sıra başka değerler de ölçülebilir. Bunlar arasında dinlenme solunum hacminin yanı sıra rezerv hacim ve vital kapasite de yer alır. Vital kapasite, akciğerlerin işlevselliğini değerlendirebilmek için önemli bir parametre olarak kabul edilir. Spirometride sıklıkla bir saniyelik kapasite belirlenir. Bu, hastanın bir saniye içinde nefes verebileceği hava hacmi anlamına gelir. Vital kapasite şu şekilde belirlenir: Hasta, bir süre dinlenme solunumu yaptıktan sonra nefesini maksimum düzeyde verir ve ardından maksimum düzeyde nefes alır. Burada ortaya çıkan fark, vital kapasiteyi gösterir.

Spirometri sonuçları grafiksel olarak da gösterilebilir. Genellikle bunun için akım-hacim eğrisi kullanılır. Bu grafikte, X ekseninde gösterilen solunum akımı, Y eksenindeki hacme karşı gösterilir. Bu grafik sayesinde akciğerlerde ve bronş sisteminde görülen patolojik değişiklikler nispeten kolay bir şekilde tespit edilebilir.

Spirometri prensip olarak her genel pratisyen hekim tarafından yapılabilir. Ancak ölçülen değerler normdan sapıyorsa, bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurulması tavsiye edilir. Uzman, ölçülen değerleri daha iyi yorumlayabilir.

Spirometrinin yanı sıra, akciğer fonksiyonunu test etmek için üç yöntem daha mevcuttur.

Tüm vücut pletismografisi

Tüm vücut pletismografisi, akciğer fonksiyonunu test etmek için yaygın olarak kullanılan bir başka yöntemdir. Bu yöntemde solunum direnci ölçülür. Ne yazık ki, tüm vücut pletismografisi alveollerdeki hava basıncını inceleyemez.

Tüm vücut pletismografisi, bir telefon kulübesine benzeyen bir kabin içinde gerçekleştirilir. Kabinin içinde kapalı bir hava hacmi bulunur. Bu yöntemdeki çaba, spirometreye kıyasla belirgin şekilde daha fazladır.

Tüm vücut pletismografisinin avantajı, göğüs kafesinin genişlemelerini veya daralmalarını da ölçebilmesidir. Bir basınç sensörü, göğüs kafesi ve alveollerdeki hava basıncı değişikliklerinden kaynaklanan kabin içindeki hava basıncı değişikliklerini ölçer.

Hava hacminin ölçülmesi sayesinde başka değerler de elde edilebilir. Bunlar arasında, akciğerdeki maksimum hava hacmi veya ekshalasyonla dışarı atılamayan rezidüel hacim sayılabilir. Gerçekten somut sonuçlara ulaşmak için, bu yönteme ek olarak bir spirometri de yapılmalıdır.

Oscillometri ve Shutter yöntemi

Oscillometri, akciğerlere hava darbeleri üflenerek direncin belirlenmesini sağlar. Shutter yönteminde ise, akciğerler ile ağız boşluğu arasındaki solunum yollarının kısa süreli kapatılmasıyla basıncın kendiliğinden dengeleneceği varsayılır. Ancak solunum yolu hastalıklarında, hastalığın ilerlemesiyle birlikte bu yöntemin etkinliği giderek azalır.

Ayrıca bu alternatif yöntemlerle rezidüel hacim belirlenemez. Bu nedenle, bu yöntemler yalnızca nispeten nadir durumlarda uygulanır.

Akciğer fonksiyon testi nedir?

Akciğer fonksiyon testi, akciğer fonksiyonunu ve akciğerin performansını ölçmeye yönelik bir tetkiktir. Spirometri yardımıyla vital kapasite (VC), FEV1, FVC ve bir saniyelik kapasite gibi değerler belirlenir. Bu test, akciğerlerin nefes alıp verirken ne kadar iyi çalıştığını ve akciğer fonksiyonunda bir kısıtlılık olup olmadığını gösterir. Basit bir akciğer fonksiyon testi, göğüs hastalıkları alanında en sık yapılan testlerden biridir.

Akciğer fonksiyon testi ne zaman yapılır?

Akciğer fonksiyon testi, nefes darlığı, öksürük veya astım ya da KOAH şüphesi gibi şikayetlerde önerilir. Ayrıca kronik obstrüktif akciğer hastalığı, akciğer fibrozu veya diğer akciğer hastalıklarında da bu test, değişikliklerin erken aşamada tespit edilmesine yardımcı olur. Aile hekimi veya uzman hekim, mevcut bir hastalığın takibi amacıyla veya bir ilaç tedavisi öncesinde sıklıkla bu muayeneyi ister. Ayrıca astım gibi hastalıkların değerlendirilmesinde de kullanılır.

Akciğer fonksiyon testi nasıl yapılır?

Spirometri sırasında hasta, bir ağızlık aracılığıyla spirometreye nefes alıp verir. Bu sırada, nefes alma, nefes verme ve zorlu nefes verme işlemleri doktorun talimatlarına göre gerçekleştirilir. Duruma göre ek olarak vücut pletismografisi, bronkospazmoliz testi, tepe akım ölçümü veya spiroergometri de yapılır. Kapsamlı akciğer fonksiyon testinde hasta kapalı bir odacıkta oturur; bu sayede solunum yolu direnci, rezidüel hacim, akciğer hacmi, difüzyon kapasitesi ve hava miktarı da belirlenir.

Hangi hastalıklar tespit edilebilir?

Akciğer fonksiyon testleri, astım, KOAH, akciğer fibrozu ve diğer solunum yolu hastalıkları ile akciğer hastalıklarının teşhisinde yardımcı olur. Bu testler, solunum yollarında daralma olup olmadığını, solunum yollarının daralmış olup olmadığını veya obstrüktif ya da restriktif bir solunum paterni olup olmadığını gösterir. Ayrıca, akciğer fonksiyon değerlerinin düşüp düşmediği ve gaz değişimi ile oksijen ve karbondioksit alışverişinin yeterince işlev görüp görmediği de değerlendirilir. Akciğerdeki hava da daha ayrıntılı bir şekilde analiz edilebilir.

Akciğer fonksiyon testinin sonuçları ne anlama gelir?

Sonuçlar, akciğer fonksiyon testi norm değerleriyle karşılaştırılır ve bu karşılaştırmada hastanın boyu, yaşı ve teste katılımı gibi faktörler de dikkate alınır. Doktor, ölçüm sonuçlarını hastanın şikayetleriyle birlikte değerlendirir ve daha ileri tetkiklere veya ilaç tedavisine gerek olup olmadığına karar verir. Bu değerler solunum yolları, bronşlar, solunum, oksijen ve fiziksel dayanıklılık hakkında bilgi verir. Böylelikle tedavi, ilgili hastalığa göre kişiye özel olarak uyarlanabilir.