Meniere hastalığını tanımak: Meniere hastalığında baş dönmesi belirtisini doğru şekilde değerlendirmek

Meniere hastalığı özellikle 40 ile 50 yaşları arasında görülür. Kadınlar erkeklere göre daha sık etkilenir. Orta Avrupa’da her yıl yaklaşık 100.000 kişiden 13’ü Meniere hastalığına yakalanmaktadır.

Ayrıca, Meniere hastalığı başka hastalıklarla da ilişkili olabilir. Tıpta bu tür durumlara komorbidite denir. En sık görülenler migren veya romatoid artrittir.

Menière hastalığı, iç kulak hastalığıdır ve ataklar halinde ortaya çıkan dönme hissi, işitme kaybı ve kulak çınlaması ile seyreder. Bu üçlü kombinasyon, klasik semptom üçlüsü olarak kabul edilir.

Ancak tüm hastalarda başlangıçtan itibaren tüm şikayetler aynı anda ortaya çıkmaz. Bazıları ilk başta sadece bir semptom fark eder, örneğin ani işitme kaybı veya kulak çınlaması.

Hastalık, adını Fransız doktor Prosper Menière'den almıştır. Doktor Menière, 1861 yılında baş dönmesi, işitme sorunları ve iç kulak arasındaki bağlantıyı ilk kez tanımlamıştır. O dönemde bu önemli bir keşifti, çünkü daha önce baş dönmesi genellikle beyine atfedilirdi.

"Morbus Meniere" yazımı da sıklıkla görülür; ancak Almancada genellikle "Morbus Menière" yazımı doğrudur.

Hastalık genellikle sadece bir kulağı etkiler. Ancak seyri sırasında nadir durumlarda her iki kulak da etkilenebilir. Bir atak aniden ortaya çıkabilmesi ve hastaların bu sırada çevrelerinin döndüğünü hissetmesi özellikle zorlayıcıdır. Aynı şekilde, atakların sık sık tekrarlanması da çok zorlayıcıdır.

Atak şeklinde ortaya çıkan dönme baş dönmesinin kesin nedenleri bugün bile tam olarak açıklığa kavuşturulamamıştır.

Genellikle, iç kulak homeostazındaki bozuklukla birlikte endolenfatik hidrops (endolenfın aşırı üretimi) ana tetikleyici olarak kabul edilir.

Bu sıvı (lenf), işitme salınımı ve denge organındaki duyu hücrelerinin işlevi için önemlidir. Endolenf ve perilenf arasındaki denge bozulursa, iç kulaktaki basınç değişir. Bu durum, lenf sıvısının kontrolsüz bir şekilde dışarı akmasına neden olur ve beyin bunu yanlış bir şekilde vücudun pozisyonunda bir değişiklik olarak algılar. Böylece baş dönmesi hissi ortaya çıkar.

Yırtılan zarların kendiliğinden yapışması ise sonunda baş dönmesi krizini sona erdirir.

Risk faktörleri olarak ailesel yatkınlık, dolaşım bozuklukları, otoimmün süreçler ve diğer eşlik eden hastalıklar tartışılmaktadır. Bazı vakalarda, bir ailede birden fazla hasta görülür. Hastalığın çocukluk veya genç yetişkinlik döneminde başlaması durumunda, ailede bu hastalığa ilişkin bir öykü olması özellikle önemlidir. Ayrıca, bu hastalık bazen migren veya romatoid artrit ile birlikte görülür.

Menière hastalığı kendine özgü belirtilerle seyreder. Bu belirtiler birlikte “belirti üçlüsü” olarak adlandırılır ve genellikle aniden ortaya çıkar:

• mide bulantısı ve kusmaya da neden olabilen akut dönme baş dönmesi
• Tek taraflı ve derin bir uğultu ile ortaya çıkan kulak çınlaması
• etkilenen kulakta basınç hissi ile birlikte görülen işitme kaybı

Ancak, hastaların yalnızca yaklaşık beşte biri bu üç tipik belirtinin hepsinden muzdariptir.

Bir atak sırasında ayrıca sıklıkla hızlı göz hareketleri (göz titremesi, nistagmus) görülür. Hastaların yaklaşık %40’u başlangıçta, hastalığın tek belirtisi olarak ani işitme kaybı yaşar. Diğer hastalarda ise çoğunlukla denge bozuklukları görülür.

Atak dakikalarca hatta saatlerce sürebilir ve sıklıkla mide bulantısı ve kusma ile birlikte görülür. Kulak çınlaması genellikle tek taraflıdır ve çoğu zaman derin bir uğultu veya vızıltı olarak tanımlanır. Birçoğu ayrıca etkilenen kulakta kulak çınlaması, basınç hissi veya dolgunluk hissi yaşadığını bildirir. İşitme kaybı başlangıçta sıklıkla düşük frekans aralığını etkiler. Bu nedenle bazı hastalar ilk olarak düşük sesli konuşmaların veya düşük frekanslı seslerin daha zor algılandığını fark eder.

Ayrıca, semptomlar arasında işitme yetisinde dalgalanmalar da yer alır. Bir atak sonrasında işitme yetisi başlangıçta tekrar düzelebilir, ancak hastalığın ilerlemesiyle birlikte giderek kısıtlı kalabilir. Bu durum kalıcı işitme kaybına yol açabilir. Ağır vakalarda, hastalığın ilerlemesiyle birlikte tam işitme kaybı meydana gelir.

Tanı, şikayetler, tıbbi öykü ve çeşitli muayenelere dayanır.

Doktorlar, çeşitli tanı yöntemleri kullanarak Meniere hastalığını teşhis edebilir. Bunlar arasında örneğin

• odiyometri,
• işitme testleri,
• manyetik rezonans tomografi (MRG) veya
• denge testleri.

Odyometri ile orta ve düşük frekans aralığındaki işitme kaybı tespit edilir. Manyetik rezonans tomografide kontrast madde kullanılarak endolenf hidropisi saptanır. Bu sayede Menière hastalığı tanısı kesinleştirilebilir. 

Denge testleri – tıbbi terimle: nöro-otolojik testler – arasında şunlar yer alır:

• Baş dönmesi sırasında hızlı göz hareketlerini tespit etmek için nistagmus testi
• Unterberger ayak çırpma testi; bu testte hastalar gözleri kapalıyken yerinde 50 kez ayaklarını çırpmalıdır; bu sırada başlangıç pozisyonundan 45°’ye kadar sapma gösterirler
• Baş impuls testi: Hastadan gözleriyle sabit bir noktaya, örneğin doktorun burnuna odaklanması istenir. Doktor daha sonra hastanın başını hızla sağa ve sola çevirir ve göz hareketlerini kaydeder.

Ayrıca, Menière hastalığının semptomlarını ayırıcı tanı açısından da netleştirmek önemlidir. Peki, bu semptomlara başka hangi hastalıklar neden olabilir? Bu nedenle doktorlar, şüphe durumunda, örneğin

• benign paroksismal pozisyonel vertigo,
• vestibüler migren veya
• vestibüler nöropati

gibi durumları dışlamak için.

Bir MRG, diğer nedenleri dışlamaya yardımcı olabilir ve belirli koşullar altında endolenfatik hidropsu ortaya çıkarabilir. 

Meniere hastalığının tedavisi için hem ilaç tedavisi hem de cerrahi müdahaleler mevcuttur. Cerrahi müdahaleler yalnızca ağır vakalarda, örneğin ilaçların hiç veya yeterince fayda sağlamadığı durumlarda uygulanır.

Bir atak sırasında semptomatik tedavi, özellikle yatak istirahati ve düşmeyi önlemeye dayanır. Buna ek olarak, baş dönmesinin ve buna bağlı mide bulantısının etkilerini gidermek için, antiemetikler (örn. gentamisin) ve betahistin gibi antivertijinozlar verilebilir. Hastalar, akut atak süresince alkol, kahve veya tuzlu yiyecekler gibi uyarıcı maddelerden de kaçınmalıdır.

Doktor, Meniere hastalığının gelecekteki ataklarını önlemek amacıyla profilaktik olarak ilaçlar reçete edecektir. Bunlar arasında, vücudun su dengesini etkileyen ilaçlar, örneğin böbrekler yoluyla su atılımını artıran diüretikler yer alır.

Ameliyatın amacı, orta kulak bölgesini havalandırmaktır. Bu işlemde, kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilir. Ayrıca, iç kulağın işlevini cerrahi olarak etkileme imkânları da mevcuttur.

İşitme kaybına karşı hastalara bir işitme cihazı takılabilir, böylece durum önemli ölçüde iyileşir.

Sakkotomi, Menière hastalığının şiddetli semptomlarında uygulanabilen, endolenf kesesi üzerinde yapılan bir ameliyattır. Bu ameliyatın amacı, orta kulaktaki sıvı birikimini azaltarak tekrarlayan baş dönmesi ataklarını hafifletmektir.

Meniere hastalığının seyri kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterir.

İlaç tedavisi ile çoğu durumda baş dönmesi ataklarının sayısı 2–8 yıl içinde %60–70 oranında azaltılabilir.

Ancak, hastalığın ilk 10 yılında sıklıkla 50 dB’ye varan bir işitme kaybı görülür. Bu süreçte işitme performansı dalgalanabilir. Nadir durumlarda, her iki kulakta da işitme kaybı meydana gelebilir.

Özellikle hastalığın başlangıcından sonraki ilk yıllarda düzenli kontroller yaptırmak önemlidir. Böylece doktorlar, hastalığın seyrinin stabilize olup olmadığını veya ek önlemlerin gerekli olup olmadığını tespit edebilirler.

Menière hastalığı uzmanları, kulak-burun-boğaz muayenehanelerinde veya kliniklerinde bulunur. Genellikle bunlar, baş dönmesi konusunda uzmanlaşmış hekimlerdir.

Ancak semptomların durumuna bağlı olarak, özellikle teşhis aşamasında nörolog ve kardiyologların da sürece dahil edilmesi gerekebilir. Bu uzmanlar, baş dönmesinin sinir sistemi ve kalp-damar sistemi kaynaklı nedenlerini ekarte edebilirler.