Epilepsi ve epileptik nöbetler – Belirtiler, nedenler ve tedavi

Epilepsinin nedenleri henüz tam olarak açıklığa kavuşturulmamıştır. Ancak araştırmacılar, epileptik nöbetlerin ortaya çıkmasını kolaylaştıran bazı risk faktörleri belirlemiştir.

Bunlar arasında şunlar yer alır:

• Ailevi risk faktörleri, örneğin ebeveynlerden birinin veya her ikisinin epilepsi hastası olması veya geçmişte epilepsi geçirmiş olması
• Beyin malformasyonları
• Doğum öncesi beyin hasarları
• İnme
• Beyin tümörleri
• Menenjit
• Zehirlenmeler
• İlaç, alkol ve uyuşturucu kötüye kullanımı

Bazı vakalarda ise hiçbir neden tespit edilemez. Bu idiyopatik epilepsi türleri, epilepsinin çok yaygın bir şeklidir. Hastaların %40'ına kadarında görülür.

Epilepsi, nöbetler halinde seyreden bir hastalıktır. Bu tür bir nöbet saniyeler ile dakikalar arasında sürebilir ve genellikle aniden ortaya çıkar.

Epilepsi, etkilenen beyin bölgesine göre farklı belirtiler gösterir. Bu nedenle bir nöbeti fark etmek her zaman kolay değildir. Akut bir nöbetin ortaya çıkması durumunda epilepsi her zaman acil bir durumdur ve tıbbi tedavi gerektirir.

Bazen, epileptik bir nöbetin aşağıdaki “ön belirtileri” fark edilebilir:

• Duygusal dalgalanmalar
• Sinirlilik
• Baş ağrısı ve
• Halüsinasyonlar (aura görme)

Tıp uzmanları temel olarak iki temel epilepsi türünü ayırt eder:

1. Fokal epilepsi

Bu nöbet türünde, başlangıçta sadece beyin korteksinin sınırları net bir şekilde belirlenmiş bir bölgesi etkilenir. Bu bölgenin işlevine bağlı olarak, fokal epilepside çok farklı semptomlar ortaya çıkar. En sık görülenler kas seğirmeleri ve algı bozukluklarıdır. Hasta, nöbetleri hem tam bilinçliyken hem de bilinç bulanıklığı yaşarken geçirebilir

1. Genelleştirilmiş epilepsi

Grand mal, beyin her iki yarıküresini de etkileyen jeneralize bir epileptik nöbet olarak tanımlanır. Grand mal epilepsisinin en bilinen türü, iki aşamada seyreden tonik-klonik nöbettir. İlk aşamada kas kasılmaları baskındır. Hasta bu tonik aşamayı bilinçli olarak yaşamaz. Yere düşer ve kolları ile bacakları gerilir. Solunum kasları kısa süreli olarak işlevini yitirebilir. Bu durum sıklıkla ciltte mavimsi bir renk değişikliğine (siyanoz) yol açar. İkinci aşama (klonik aşama), ilk aşamadan 10 ila 30 saniye sonra başlar. Epilepsinin bu aşamasında, seğirmeler klinik tabloyu belirler.

Bir ila iki dakika sonra bu nöbet aşaması da sona erer. Hasta genellikle kısa bir süre sonra uyanır, ardından uyanması zor olan derin bir uykuya dalar. Hastalar uyandıktan sonra nöbeti hatırlayamazlar. Ancak idrar ve dışkı kaçırma ya da dil ısırma, epileptik bir nöbetin ilk belirtileridir. Bununla birlikte, Petit-Mal epilepsisinin teşhisi çok daha zordur. Hasta sadece birkaç saniye süren bir dikkat dağınıklığı veya dalgınlık gösterir ve hemen ardından normal hayatına devam eder. 

Petit-Mal veya Absans Epilepsisi, muhtemelen aşağıdaki belirtilerle fark edilebilir:

• Sık göz kırpma
• Ağız şapırdatma
• Başın geriye veya yana doğru dönmesi
• Başın öne eğilmesi

Özel bir tür: Çocuklarda epilepsi

İki ile sekiz ay arasındaki çocuklarda görülen özel bir epilepsi türü olan West sendromu vardır. Nadir görülse de West sendromu ciddiye alınmalıdır ve genellikle prognozu kötüdür.

Şu belirtiler görülür:

• Hızlı kas seğirmeleriyle birlikte ani nöbetler
• Boyun sertliği eşlik eden baş sallama nöbetleri ve
• Kolların göğüs önünde çaprazlandığı “Salaam” nöbetleri

Nedeni genellikle beyin hasarıdır; bu nedenle etkilenen çocuklar genellikle zihinsel gelişim bozukluğundan muzdariptir.

Epilepsi özellikle çocukluk çağında sık görülür @ mjowra /AdobeStock

Epilepsi teşhisi ve tedavisi genellikle nörologlar tarafından yapılır. Hasta daha önce birkaç nöbet geçirmişse, doktorlar ilaç tedavisini düşünmelidir.

İlaçlar, çoğu hastanın nöbet yaşamadan bir hayat sürmesine yardımcı olur. Mevcut tüm ilaçlar sinir hücreleri üzerinde etki gösterir ve bu hücrelerin aşırı tepki vermesini engeller.

Bazı durumlarda, tek bir ilaçla semptomlar yeterince hafifletilemediği için hastalara iki farklı ilacın kombinasyonu verilir. Kan ve beyindeki ilaç konsantrasyonunun sabit kalmasını sağlamak amacıyla ilaçların her zaman düzenli olarak alınması tavsiye edilir.

Doktorlar, epilepsi hastalarına ek olarak bir nöbet takvimi tutmalarını önerir. Bu takvim, meydana gelen epileptik nöbetlerin sayısını ve şiddetini gösterir ve tedavi sürecini daha iyi takip etmeyi sağlar.

İlaç tedavisinin mümkün olmadığı veya etkisiz kaldığı durumlarda cerrahi müdahale düşünülebilir. Nöbetler beynin aynı bölgesinde meydana geliyorsa ve doktorlar bu bölgeyi çıkarabiliyorsa, ameliyat mantıklıdır. Aksi takdirde, sinir hücrelerinin elektriksel deşarjlarını düzenleyen bir tür “beyin pili” kullanılabilir. Tıp alanında bu yönteme derin beyin stimülasyonu denir.

Epilepsinin akut, organik bir nedeni tespit edilebilirse, bu durum genellikle iyi bir şekilde tedavi edilebilir, hatta tamamen iyileştirilebilir.

Birçok hastada hastalığın nedeni tespit edilemez. Ancak ilaçlar, hastaların nöbet geçirmemesini sağlar.

Nöbetleri önlemek için epilepsi hastaları düzenli bir uyku düzenine uymalı ve evlerinde titrek ışık kaynakları kullanmamalıdır.

Uzun bir süre boyunca nöbet görülmediği takdirde araba kullanmak mümkündür. Aksi takdirde ehliyet iade edilmelidir. Aynı şekilde, ağır makinelerle yapılan tehlikeli işler veya sorumluluk gerektiren pozisyonlarda (örn. otobüs şoförü, taksi şoförü) çalışmak da askıya alınmalıdır.

Epilepsi konusunda da bu hastalığın tanı, danışmanlık ve tedavisinde uzmanlaşmış uzmanlar mevcuttur.

Bu uzmanlar sadece uzmanlık muayenehanelerinde değil, aynı zamanda ilgili hastane bölümlerinde de çalışmaktadır. Alman Epileptoloji Derneği’nde (DGfE) görev yapan sosyal hizmet uzmanları, psikologlar ve hemşireler de bu gruba dahildir.

Çalışma yerine bağlı olarak, aşağıdaki kurumlar (hastane veya muayenehane) birbirinden ayrılabilir:

• Epileptoloji Uzmanlık Muayenehaneleri
• Epilepsi Polikliniği
• Epilepsi Merkezi

Epilepsisi olan çocuk veya gençler için, epileptoloji konusunda uygun ileri eğitim almış çocuk doktorları en uygun danışma kişisidir.