Operacja z wykorzystaniem systemu Da Vinci: operacja z użyciem robota chirurgicznego Vinci / Chirurgia urologiczna wspomagana robotem z czterema ramionami

Robot chirurgiczny Da Vinci: budowa i działanie

System Da Vinci to wspomagana robotami, wysoce precyzyjna metoda operacyjna opracowana przez kalifornijską firmę Intuitive Surgical.

Wspomaganie robotyczne nie oznacza, że to robot przeprowadza operację. Chodzi jedynie o ramiona robota, które są w stanie wykonywać znacznie dokładniejsze i pozbawione drgań ruchy niż ludzki chirurg.

Chwytaki robota Da Vinci wykonują ruchy wskazane przez chirurga prowadzącego operację. Metoda ta jest stosowana przede wszystkim w zabiegach wymagających bardzo dużej precyzji.

Operacje z wykorzystaniem technologii Da Vinci są wykonywane metodą minimalnie inwazyjną. Nie wymaga to dużego nacięcia tkanki, a jedynie kilku bardzo małych nacięć. Dzięki nim chirurg pozwala chwytakom robota

• kamera 3D,
• źródła światła,
• instrumenty niezbędne do zabiegu, a także
• ewentualnie sondę ultrasonograficzną

. Na monitorze chirurg widzi obraz z kamery, co pozwala mu zorientować się w miejscu operacji i sterować instrumentami wewnątrz ciała.

 
Podczas operacji z wykorzystaniem systemu Da Vinci chirurg określa ruchy i przekazuje je ruchomym ramionom robota © Sandra Foyt | AdobeStock

Zastosowania w urologii i chirurgii

Metoda ta znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach chirurgii jamy brzusznej (chirurgii tkanek miękkich), a przede wszystkim w

• urologii,
• andrologii oraz
• ginekologii.

W ramach tych specjalizacji metoda ta jest stosowana na przykład w onkologii oraz w klinice urologii rekonstrukcyjnej (odtworzeniowej).

Prostatektomia

Częstym przykładem operacji z wykorzystaniem systemu Da Vinci jest prostatektomia (usunięcie gruczołu krokowego), czyli usunięcie prostaty. Najczęściej zabieg ten jest konieczny z powodu raka prostaty. Gruczoł krokowy znajduje się bezpośrednio pod pęcherzem moczowym, gdzie otacza cewkę moczową.

Aby nie uszkodzić ważnych nerwów i naczyń, chirurg precyzyjnie je odsłania. Wymaga to ogromnych umiejętności w zakresie chirurgii precyzyjnej. Chirurg musi postępować z najwyższą ostrożnością, aby nie zagrozić zdolnościom erekcyjnym pacjenta.

Podczas zszywania mięsień zwieracza cewki moczowej musi pozostać nienaruszony, aby zachować kontrolę nad oddawaniem moczu u pacjenta. Również w tym kontekście niezbędna jest bardzo duża precyzja. Można to osiągnąć za pomocą robota Da Vinci.

Operacje nerek

Podczas zabiegów na nerkach lekarz usuwa

• cały narząd (nefrektomia) lub
• jego część (resekcja częściowa nerki) lub
• po prostu otwiera nerkę, na przykład w celu usunięcia kamienia nerkowego.

Najczęstszą przyczyną (częściowego) usunięcia nerki są nowotwory złośliwe lub inne formy raka nerki.

Jeśli ma zostać zachowana sprawność nerek, niezbędna jest chirurgia precyzyjna na najwyższym poziomie.

Operacje dróg odchodzących moczu

Kolejnym częstym wskazaniem do zabiegu metodą Da Vinci jest operacja dróg odchodzących moczu:

• miedniczki nerkowej,
• moczowodzie,
• pęcherzu moczowym lub
• na cewce moczowej.

Cystektomia, czyli usunięcie pęcherza moczowego, podobnie jak usunięcie prostaty i nefrektomia, wykonywana jest najczęściej z powodu nowotworów złośliwych, takich jak raki (rak pęcherza moczowego).

Do operacji moczowodów należą

• ureterektomia, czyli całkowite usunięcie moczowodu (często z powodu raka),
• oraz zabiegi rekonstrukcyjne (odbudowa), takie jak korekcja zwężeń w ujściu miedniczki nerkowej.

Jak przebiega operacja z użyciem systemu Da Vinci?

Warunkiem przeprowadzenia operacji jest zawsze wyczerpująca rozmowa informacyjna między lekarzem a pacjentem. W jej trakcie lekarz wyjaśnia różne możliwości oraz ryzyko związane z poszczególnymi technikami operacyjnymi.

Przed właściwą operacją chirurdzy wprowadzają dwutlenek węgla do jamy brzusznej pacjenta poprzez pierwsze niewielkie nacięcie. Powoduje to uniesienie się ściany brzucha, dzięki czemu lekarz uzyskuje dobry widok na pole operacyjne i może optymalnie poruszać instrumentami.

Podczas zabiegu lekarz siedzi przy stole operacyjnym przy konsoli sterującej / konsoli lekarza wyposażonej w ekran. Na ekranie widoczny jest powiększony obraz pola operacyjnego z kamery robota. Na konsoli chirurg wykonuje ruchy rękami, które są przekazywane na cztery ramiona robota.

Technologia Da Vinci filtruje mimowolne ruchy operatora i automatycznie kompensuje np. drgania lub drżenie rąk. System umożliwia ponadto skalowanie, które przekształca zgrubne ruchy chirurga w precyzyjniejsze ruchy instrumentów. Dzięki temu możliwe jest wykonywanie niezwykle precyzyjnych zabiegów chirurgicznych.

Robot nie może działać samodzielnie. W związku z tym nie jest możliwe, aby go na przykład zaprogramować i pozwolić mu operować automatycznie. Każdy pojedynczy ruch jest sterowany ręcznie przez chirurga.

Ramiona robota systemu Da Vinci wykonują ruchy chirurga z konsoli sterującej © Georgii | AdobeStock

System Vinci Xi – chirurgia wspomagana robotem z elastycznymi dostępami

System Da Vinci Xi należy do najnowocześniejszej generacji systemów operacyjnych wspomaganych przez roboty. Posiada cztery ramiona robota, które można indywidualnie ustawiać, co zapewnia chirurgowi dużą elastyczność w polu operacyjnym. System Vinci Xi jest szczególnie często stosowany w klinice urologii, ginekologii i chirurgii ogólnej, gdzie konieczne są precyzyjne cięcia i techniki chirurgii minimalnie inwazyjnej. Ulepszone obrazowanie 3D HD zapewnia chirurgowi optymalny widok struktur w ciele i ułatwia wykonywanie skomplikowanych zabiegów, które wymagają najwyższej precyzji.

System Da Vinci SP – technika jednoportowa do zabiegów minimalnie inwazyjnych

System Da Vinci SP („Single Port”) umożliwia zabiegi przy użyciu tylko jednego dostępu. Kamera i instrumenty są wprowadzane razem przez niewielki otwór do jamy brzusznej. Dzięki temu można zmniejszyć liczbę nacięć skóry i obniżyć obciążenie dla pacjenta. System Da Vinci SP znajduje zastosowanie zwłaszcza w zabiegach urologicznych, na przykład dotyczących prostaty. Zyskuje on również na znaczeniu w innych obszarach chirurgii minimalnie inwazyjnej, ponieważ pozwala na zastosowanie delikatnej techniki operacyjnej, zachowując jednocześnie precyzję chirurgii wspomaganej robotem.

Zalety i wady

Z medycznego punktu widzenia zastosowanie robota Da Vinci niesie ze sobą duże korzyści dzięki nacięciom oszczędzającym tkanki:

• Nacięcia zewnętrzne mają maksymalnie 2 cm.
• Stosowane instrumenty są niezwykle ruchome i można je w każdej chwili optymalnie ustawić. Dzięki temu nie ma potrzeby odsuwania, unieruchamiania ani przemieszczania narządów w określoną pozycję.
• Powiększony obraz pola operacyjnego umożliwia niezwykle precyzyjną i bezpieczną pracę bez uszkadzania zdrowych struktur.

Dla pacjenta oznacza to, w porównaniu z klasycznymi metodami operacyjnymi:

• mniejsze ryzyko krwawienia,
• znacznie szybsze gojenie się ran,
• znacznie mniejszy ból, a co za tym idzie mniejsze zapotrzebowanie na środki przeciwbólowe,
• krótszy okres rekonwalescencji: szybciej wracają Państwo do formy i krócej przebywają w szpitalu,
• mniejsze ryzyko zaburzeń gojenia się ran i innych powikłań,
• tylko bardzo małe blizny.

Wadami operacji Da Vinci są wysokie koszty (zakup i eksploatacja), dłuższy czas operacji, brak czucia dotykowego u chirurga, większy nakład pracy przy przygotowywaniu narzędzi oraz brak poprawy w zakresie najważniejszych skutków ubocznych usunięcia prostaty, takich jak nietrzymanie moczu i impotencja, w porównaniu z operacjami otwartymi. Ponadto doświadczenie chirurga może mieć decydujące znaczenie dla powodzenia operacji.

Opieka pooperacyjna po operacji Da Vinci: gojenie i rehabilitacja

Zazwyczaj już następnego dnia po operacji Da Vinci pacjent może wykonać kilka kroków. Personel pielęgniarski służy w tym zakresie wsparciem. Zwłaszcza w pierwszych dniach lekarz prowadzący kontroluje gojenie się rany i zwraca uwagę na specyficzne dla danego zabiegu kwestie.

Z reguły po operacji Da Vinci pacjent jest bardzo szybko wypisywany ze szpitala. Dalsza opieka pooperacyjna może być wówczas prowadzona przez lekarza specjalistę prowadzącego prywatną praktykę.

W zależności od zabiegu może być konieczne natychmiastowe rozpoczęcie ćwiczeń fizjoterapeutycznych. Na przykład po prostatektomii ćwiczenia te służą wzmocnieniu mięśnia zamykającego cewkę moczową.

Ryzyko i skutki uboczne operacji Da Vinci

Niektórzy pacjenci odczuwają po zabiegu kilkudniową bolesność mięśni w okolicy ramion, wynikającą z pozycji przyjętej podczas zabiegu.

Ponadto w pierwszych dniach może wystąpić uczucie pełności i pewien ból uciskowy. Przyczyną tego jest wprowadzenie dwutlenku węgla do jamy brzusznej. To uczucie również mija.

Możliwe powikłania różnią się w zależności od diagnozy i techniki operacyjnej. Zasadniczo w przypadku technologii Da Vinci odpowiadają one powikłaniom występującym przy stosowaniu odpowiednich metod konwencjonalnych. Jednak ryzyko ich wystąpienia jest często mniejsze, na przykład w odniesieniu do

• krwawień,
• uszkodzeń nerwów lub
• zaburzeń gojenia się ran.