Bruksizm: informacje i specjaliści od bruksizmu

Ciągłe zgrzytanie i zaciskanie zębów nie jest traktowane jako samodzielna choroba. Zgrzytanie zębami, czyli bruksizm, jest objawem innej, ukrytej choroby organizmu. Jeśli przyczyna bruksizmu zostanie wyeliminowana, ustąpi również ciągłe zgrzytanie zębami. Przyczynami mogą być np. wada zgryzu lub stres.

Ludzkie zęby mogą wywierać ogromną siłę. Mężczyźni mogą na przykład wytworzyć nacisk do 400 kg, a kobiety do 300 kg. Podczas zgrzytania zębami siła ta skierowana jest przeciwko własnym zębom. W rezultacie zęby i aparatura więzadłowa ulegają trwałym uszkodzeniom.

Zazwyczaj zgrzytanie zębami jest procesem nieświadomym i często występuje w sytuacjach stresowych w celu rozładowania wewnętrznego napięcia. Bruksizm był również przedmiotem badań naukowych w laboratorium snu podczas faz REM (płytkich faz snu).

Samo zgrzytanie zębami pozostaje niestety długo nierozpoznane. Często diagnozuje się je dopiero wtedy, gdy ząb już uległ uszkodzeniu.

Aż 90 procent populacji zgrzytało zębami w przeszłości lub nadal to robi. Zgrzytanie zębami nie jest więc bynajmniej rzadkim problemem.

Przyczyny zgrzytania zębami są niezwykle różnorodne. Z jednej strony bruksizm mogą wywoływać wady postawy w okolicy głowy, z drugiej strony można również brać pod uwagę przyczyny psychiczne.

Do fizycznych czynników ryzyka zalicza się

• nieprawidłowe ułożenie głowy względem szczęki (tzw. dysfunkcja czaszkowo-żuchwowa),
• nieprawidłowe ustawienie górnej szczęki względem dolnej lub
• zwykłe wady ustawienia zębów (w tym koron, mostów i implantów).

Najważniejszym czynnikiem powodującym nieświadome zgrzytanie zębami wydaje się jednak być stres psychiczny. Badania wykazały, że wiele osób w sytuacjach stresowych częściej zgrzyta zębami. Zgrzytanie zębami trwa również podczas snu, kiedy podświadomość przetwarza stres dnia.

Nie należy również lekceważyć wad ustawienia szczęki i zębów. Częste przyczyny zgrzytania zębami:

• Korona lub most zębowy jest umieszczony zbyt wysoko w porównaniu z pozostałymi zębami
• Krzywo wyrosłe zęby, które nie pasują do swoich odpowiedników po drugiej stronie szczęki
• Wady ustawienia całego stawu skroniowo-żuchwowego po urazach lub w przypadku zaniku chrząstki w stawie skroniowo-żuchwowym (artroza stawu skroniowo-żuchwowego). Utrudnia to ruchomość stawu skroniowo-żuchwowego, przez co zęby mogą się o siebie ocierać w nienaturalny sposób.

Jeśli wykluczono wszystkie możliwe fizyczne przyczyny zgrzytania zębami, należy poszukać przyczyn w sferze psychicznej. W takim przypadku dentysta skieruje pacjenta do odpowiedniego psychoterapeuty w celu dalszego leczenia.

Zgrzytanie zębami często wskazuje na inne schorzenia. Dlatego w większości przypadków towarzyszą mu następujące objawy:

• Ból mięśni szczękowych spowodowany napięciem mięśni podczas nieświadomego zgrzytania zębami
• Napięcie mięśni szyi i napięciowe bóle głowy spowodowane napięciem mięśni szczęki

Zmiany i choroby zębów

Typowymi cechami zgrzytania zębami są również tzw. bruzdy zgryzowe na zębach. Ciągłe zgrzytanie zębami powoduje szybkie zużycie szkliwa. W ten sposób na powierzchni zębów powstają bruzdy i rowki. Są to pierwsze oznaki uszkodzenia szkliwa.

Jeśli zgrzytanie i zaciskanie zębów będzie trwało, szkliwo może ulec całkowitemu zniszczeniu. Wtedy może nagle pojawić się zupełnie nowy objaw: zniszczenie szkliwa otwiera bakteriom drogę i mogą one bez przeszkód osiedlać się bezpośrednio na niechronionej powierzchni zęba.

Często dochodzi wtedy do powstania próchnicy. Jeśli bakterie przedostaną się do wnętrza zęba przez drobne kanały zębinowe, mogą

• wywołać zapalenie miazgi (pulpitis) lub
• zapalenie przyzębia

.

Bardzo intensywne zgrzytanie zębami może prowadzić nawet do całkowitej utraty zębów. Jeśli zęby są zbyt mocno zaciskane na siebie przez dłuższy czas, ząb może pęknąć i złamać się wzdłuż. Jeśli ząb pęknie tylko w koronie, szybka wizyta u dentysty i skomplikowana naprawa mogą jeszcze uratować ząb.

Jeśli jednak pęknie aż do korzenia, ząb jest całkowicie stracony i trzeba go usunąć. Powstała luka sprawia, że zęby w górnej i dolnej szczęce nie mogą już idealnie do siebie przylegać. To z kolei prowadzi do częstszego zgrzytania zębami. Powstaje tu błędne koło, które można przerwać jedynie za pomocą skomplikowanych i kosztownych środków. Dlatego nie należy dopuścić do takiej sytuacji.

Zmiany w stawie skroniowo-żuchwowym

Ciągłe obciążenie stawu skroniowo-żuchwowego podczas bruksizmu może również powodować objawy towarzyszące w tym miejscu. Napięcia i bóle mięśni szczękowych to jednak tylko najmniejsze zło. Ciągłe obciążenie powoduje zmiany w kości szczękowej, które mogą prowadzić do przesunięcia się dysku stawowego stawu skroniowo-żuchwowego.

Staw nie może się już normalnie poruszać i blokuje się podczas otwierania i zamykania ust. Skutkiem tego są trzaski podczas ruchów ust lub ograniczenie szerokości otwarcia ust.

Staw skroniowo-żuchwowy poddany ciągłemu obciążeniu jest ponadto bardzo podatny na stany zapalne. W przypadku długotrwałego zgrzytania zębami może dojść do

• torebki stawowe,
• więzadła,
• ścięgna oraz
• mięśnie

. Dla osoby dotkniętej tym problemem jest to bardzo bolesne.

W większości przypadków diagnoza zgrzytania zębami jest stawiana zupełnie przypadkowo podczas rutynowej wizyty u dentysty. Podczas wywiadu, czyli rozmowy z pacjentem, lekarze powinni zatem pytać również o dolegliwości, które na pierwszy rzut oka nie mają nic wspólnego z zębami:

• częstsze bóle głowy,
• napięte mięśnie karku,
• bóle mięśni żucia,
• zwiększony stres w pracy i w rodzinie.

Jeśli podczas kontroli stomatologicznej zauważy się zwiększone zużycie zębów i małe rowki, można już postawić wstępną diagnozę bruksizmu. Aby móc zalecić odpowiednią terapię, lekarz musi najpierw ustalić przyczynę zgrzytania zębami.

Stomatolog zbada najpierw jamę ustną i okolice szczęki pod kątem fizycznych przyczyn zgrzytania zębami. Sprawdzi, w jakim stopniu i gdzie dokładnie zęby stykają się po zamknięciu szczęki.

Czy występuje

• jeden ząb,
• korona zębowa,
• most dentystyczny lub
• implant (lub nawet kilka),

który wystaje ponad poziom pozostałych zębów, może to być przyczyną bruksizmu.

Poprzez badanie dotykowe kości szczęki od zewnątrz i od wewnątrz dentysta może ponadto stwierdzić, czy występuje wada ustawienia zębów. Jeśli dotyk powoduje dodatkowy ból, dentysta może, po przeprowadzeniu dalszego szczegółowego badania, stwierdzić stan zapalny w stawie skroniowo-żuchwowym. Zapalenie to może być przyczyną lub objawem towarzyszącym zgrzytaniu zębami.

Większość przyczyn fizycznych może wyjaśnić sam podczas badania. Jeśli dentysta nie dojdzie do żadnych wniosków, skieruje pacjenta do psychoterapeuty w celu dokładniejszego zbadania.

Leczenie bruksizmu zależy przede wszystkim od przyczyny.

Jeśli przyczyną ciągłego zgrzytania są wady ustawienia zębów, należy je usunąć.

• Zbyt wysokie korony i mosty są szlifowane,
• nieprawidłowo dopasowane protezy i implanty są korygowane,
• a nieprawidłowo ustawione zęby są prostowane przez ortodontę.

Jeśli przyczyny zgrzytania zębami leżą w okolicy stawu skroniowo-żuchwowego, konkretne leczenie staje się już trudniejsze. Nieprawidłowe ustawienie stawu skroniowo-żuchwowego, które jest przyczyną zgrzytania zębami, jest często przyczyną zaniku chrząstki (artrozy) w stawie.

Nie można jej jednak skutecznie wyleczyć. Jak dotąd nie ma metod medycznych pozwalających na odbudowę zniszczonej chrząstki. W tym przypadku można leczyć jedynie objawy. Dlatego poprzez ukierunkowane ćwiczenia próbuje się świadomie osiągnąć prawidłowe ustawienie uzębienia. Jeśli to się powiedzie, zęby górnej i dolnej szczęki nie stykają się już ze sobą, a zgrzytanie zębami ustaje.

Jeśli przyczyny zgrzytania zębami leżą w sferze psychicznej, należy rozważyć psychoterapię. Psychoterapeuta pomoże w radzeniu sobie ze stresem oraz nauczy technik redukcji stresu i relaksacji.

Dodatkowo pomocne są między innymi

• joga,
• progresywna relaksacja mięśni oraz
• uprawianie sportu w celu regeneracji organizmu.

Aby natychmiast wyeliminować szkodliwe skutki zgrzytania zębami, często stosuje się szynę przeciwzgrzytową. Leczenie przyczynowe tylko w nielicznych przypadkach prowadzi bardzo szybko do pożądanego sukcesu. Szyna przeciwzgrzytowa może zapobiec wtórnym uszkodzeniom zębów.

W tym celu stosuje się szyny zgryzowe, zwane również szynami przeciwbruxizmowymi. Są one zazwyczaj wykonane z przezroczystego tworzywa sztucznego i nakładane na zęby żuchwy. Działając jako bariera między zębami, zapobiegają one ścieraniu powierzchni zębów podczas zgrzytania. Nie zapobiegają więc samemu zgrzytaniu zębami, a jedynie niszczeniu szkliwa.

Szyny przeciwzgryzowe należy nosić wtedy, gdy osoba dotknięta tym problemem zgrzyta zębami. Szyna noszona w nocy nie pomaga, jeśli pacjent zgrzyta zębami głównie w ciągu dnia.

Koszty prostej szyny przeciwzgryzowej są zazwyczaj pokrywane przez ustawową kasę chorych. Szyny te nie są jednak indywidualnie dopasowane do szczęki i dlatego nie uwzględniają tego, które zęby są najczęściej zgrzytane i ściskane. Dlatego często nie leżą dobrze, zsuwają się z zębów i wypadają z ust, zwłaszcza w nocy.

W większości przypadków koszty indywidualnie dopasowanych szyn przeciwzgryzowych nie są pokrywane przez publiczne kasy chorych. Jeśli posiadasz dodatkowe ubezpieczenie dentystyczne, warto skontaktować się z ubezpieczycielem. Większość ubezpieczycieli dodatkowych pokrywa już część kosztów.