Ubytek słuchu nie jest samodzielną chorobą, lecz objawem zaburzenia funkcjonowania narządu słuchu. Osoby dotknięte tym problemem mają ograniczoną zdolność słyszenia i słabo odbierają dźwięki.
Wiele osób początkowo zauważa jedynie niewielkie problemy ze słuchem. Ponieważ ubytek słuchu może rozwijać się stopniowo, długo pozostaje niewykryty.
Dla wielu osób postępujący ubytek słuchu oznacza znaczne ograniczenie w codziennym życiu. Komunikacja staje się trudniejsza, a uczestnictwo w życiu społecznym może być utrudnione.
Więcej informacji oraz dane kontaktowe specjalistów zajmujących się niedosłuchem znajdą Państwo poniżej.
Autor artykułu specjalistycznego
Leading Medicine Guide Redaktion
Kody ICD dla tej choroby: H90, H91
Krótki przegląd:
Ubytek słuchu jest zawsze objawem choroby narządu słuchu. Upośledzenie słuchu może mieć charakter ostry lub przewlekły. Około jedna piąta dorosłej populacji cierpi na niedosłuch, co czyni go jednym z najczęstszych zaburzeń zmysłowych. Specjaliści z Niemieckiego Towarzystwa Otolaryngologicznego mówią w tym kontekście również o utracie słuchu.
Często najpierw słabiej słyszalne stają się ciche odgłosy i dźwięki, a później również dźwięki o wyższych częstotliwościach lub rozmowy stają się trudne do zrozumienia. Nieleczony ubytek słuchu często negatywnie wpływa na życie społeczne.
Przyczyny niedosłuchu mogą być bardzo różne. Sięgają one od zmian w przewodzie słuchowym lub uchu środkowym po uszkodzenia komórek czuciowych w uchu wewnętrznym. Również infekcja, silny hałaslub zmiany związane z wiekiem mogą prowadzić do tego, że ludzie stają się niedosłyszący lub rozwijają się u nich zaburzenia słuchu spowodowane hałasem. Również szumy uszne mogą powodować zaburzenia słuchu.
W zależności od miejsca uszkodzenia lekarze rozróżniają różne formy ubytku słuchu. Należą do nich m.in. zaburzenia przewodzenia dźwięku, niedosłuch czuciowo-nerwowy oraz zaburzenia centralnego przetwarzania słuchu w mózgu. Utrata słuchu występuje szczególnie często w starszym wieku. Wówczas mowa jest o utracie słuchu związanej z wiekiem (zwanej również presbyakuzją).
Diagnozę stawia laryngolog na podstawie wywiadu i różnych badań słuchu. Dodatkowo można zastosować badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI). Leczenie zależy od przyczyny i obejmuje zarówno proste środki, jak i zastosowanie aparatu słuchowego lub implantów ślimakowych w przypadku znacznej utraty słuchu lub głuchoty.
Często najpierw słabiej słyszalne stają się ciche odgłosy i dźwięki, a później również dźwięki o wyższych częstotliwościach lub rozmowy stają się trudne do zrozumienia. Nieleczony ubytek słuchu często negatywnie wpływa na życie społeczne.
Przyczyny niedosłuchu mogą być bardzo różne. Sięgają one od zmian w przewodzie słuchowym lub uchu środkowym po uszkodzenia komórek czuciowych w uchu wewnętrznym. Również infekcja, silny hałaslub zmiany związane z wiekiem mogą prowadzić do tego, że ludzie stają się niedosłyszący lub rozwijają się u nich zaburzenia słuchu spowodowane hałasem. Również szumy uszne mogą powodować zaburzenia słuchu.
W zależności od miejsca uszkodzenia lekarze rozróżniają różne formy ubytku słuchu. Należą do nich m.in. zaburzenia przewodzenia dźwięku, niedosłuch czuciowo-nerwowy oraz zaburzenia centralnego przetwarzania słuchu w mózgu. Utrata słuchu występuje szczególnie często w starszym wieku. Wówczas mowa jest o utracie słuchu związanej z wiekiem (zwanej również presbyakuzją).
Diagnozę stawia laryngolog na podstawie wywiadu i różnych badań słuchu. Dodatkowo można zastosować badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI). Leczenie zależy od przyczyny i obejmuje zarówno proste środki, jak i zastosowanie aparatu słuchowego lub implantów ślimakowych w przypadku znacznej utraty słuchu lub głuchoty.
Przegląd artykułów
- Anatomia ucha
- Czynniki ryzyka i przyczyny niedosłuchu / głuchoty
- Ubytek słuchu przewodzeniowego
- Ubytek słuchu czuciowo-nerwowy
- Ubytek słuchu spowodowany zaburzeniami przetwarzania dźwięku
- Stopnie ubytku słuchu
- Wizyta u lekarza w przypadku ubytku słuchu – leczenie i radzenie sobie z ubytkiem słuchu
- Zapobieganie niedosłuchowi
- Konsekwencje nieleczonego ubytku słuchu
- Często zadawane pytania
Anatomia ucha
Ucho składa się z trzech części:
- uszka zewnętrznego
- ucha środkowego oraz
- ucha wewnętrznego
Ludzkie ucho @ bilderzwerg /AdobeStock
Aby zrozumieć, jak powstaje ubytek słuchu, warto przyjrzeć się budowie ucha. Ucho ludzkie składa się z trzech wyżej wymienionych części.
Ucho zewnętrzne obejmuje małżowinę uszną i przewód słuchowy. Małżowina uszna wychwytuje wszystkie fale dźwiękowe z otoczenia i przekazuje je przez przewód słuchowy w kierunku błony bębenkowej.
W uchu środkowym znajduje się błona bębenkowa oraz trzy kosteczki słuchowe: młoteczek, strzemiączko i kowadełko. Gdy fala dźwiękowa uderza w błonę bębenkową, zaczyna ona wibrować. Wibracje te są wzmacniane przez kosteczki słuchowe i przekazywane do ucha wewnętrznego.
W uchu wewnętrznym znajduje się ślimak. Znajdują się tu wysoce wyspecjalizowane komórki czuciowe, które przekształcają drgania mechaniczne w sygnały elektryczne. Są one przekazywane do mózgu przez nerw słuchowy. Dopiero tam impulsy są rozpoznawane i przetwarzane jako dźwięki.
Jeśli wrażliwe komórki czuciowe w uchu wewnętrznym ulegną uszkodzeniu lub zniszczeniu, mózg nie jest w stanie prawidłowo zinterpretować sygnałów. W takim przypadku zdolność słyszenia ulega pogorszeniu i może dojść do utraty słuchu.
Czynniki ryzyka i przyczyny niedosłuchu / głuchoty
Ubytek słuchu może mieć różne przyczyny.
Eksperci rozróżniają:
- niedosłuchu przewodzeniowego
- Ubytek słuchu czuciowego oraz
- Upośledzeniem słuchu wynikającym z zaburzeń przetwarzania dźwięku
Ubytek słuchu przewodzeniowego
W tej postaci nie działa przekazywanie dźwięku z ucha zewnętrznego do ucha wewnętrznego. Przyczyną jest zazwyczaj zaburzenie w przewodzie słuchowym lub uchu środkowym.
Może to wynikać z różnych przyczyn:
Ostre czynniki wywołujące
- Zablokowanie przewodu słuchowego (np. przez woskowinę)
- Zapalenie przewodu słuchowego (infekcja lub zapalenie ucha środkowego)
- Pęknięcie lub przebicie błony bębenkowej (np. podczas czyszczenia uszu)
- przerwane połączenie między kosteczkami słuchowymi (np. w wyniku urazów ucha środkowego)
Czynniki przewlekłe
- Wrodzone zaburzenia przewodzenia dźwięku (np. z powodu nieprawidłowego rozwoju małżowiny usznej, przewodu słuchowego lub ucha środkowego)
- nadmierny rozrost kości w przewodzie słuchowym
- przewlekłe zapalenie ucha środkowego
- otoskleroza (unieruchomienie strzemiączka w wyniku procesów zapalnych)
- zmiany błony śluzowej ucha środkowego (np. spowodowane przewlekłym zaburzeniem wentylacji trąbki słuchowej)
- zwężenie przewodu słuchowego (np. z powodu blizn lub stanów zapalnych)
- nowotwory w przewodzie słuchowym
Ubytek słuchu czuciowo-nerwowy
W przypadku ubytku słuchu czuciowo-nerwowego zaburzenie występuje w uchu wewnętrznym lub nerwie słuchowym. Często dochodzi przy tym do trwałego uszkodzenia komórek czuciowych ślimaka.
Ostre czynniki wywołujące
- Nagła utrata słuchu
- silne narażenie na hałas, gdy ludzie są przez dłuższy czas narażeni na hałas o natężeniu powyżej 140 decybeli, np. podczas głośnych koncertów, w klubie lub w pracy
- Infekcje, które dotyczą również ucha wewnętrznego (np. w przypadku zapalenia opon mózgowych, AIDS, odry lub posocznicy)
- skutki uboczne leków
- Uszkodzenie ucha wewnętrznego (np. w wyniku złamania czaszki)
- Pęknięcie błon między uchem środkowym a wewnętrznym
- Sytuacje stresowe
Przewlekłe czynniki wywołujące
- Wrodzone wady rozwojowe
- codzienne narażenie na hałas powyżej 85 decybeli trwające kilka godzin
- różne choroby (np. zaburzenia czynności nerek i tarczycy lub cukrzyca)
- choroba Meniere'a (wzrost ciśnienia w uchu wewnętrznym i wynikające z tego uszkodzenie komórek czuciowych)
Ubytek słuchu spowodowany zaburzeniami przetwarzania dźwięku
Inny rodzaj ubytku słuchu nie dotyczy bezpośrednio ucha, ale przetwarzania sygnałów w mózgu. W tym przypadku zaburzenie występuje w obszarach mózgu odpowiedzialnych za słuch.
Również w tym przypadku mogą występować różne przyczyny:
- udar mózgu
- Uszkodzenie kory słuchowej
- krwotoki mózgowe
- łagodne i złośliwe guzy mózgu
- Zapalenie mózgu
Stopnie ubytku słuchu
Ubytek słuchu może mieć różny stopień nasilenia. Stopień ten określa się na podstawie zmierzonej utraty słuchu.
Ubytek słuchu występuje już przy około 20 decybelach. W przypadku lekkiego ubytku słuchu osoby dotknięte tym problemem gorzej odbierają ciche dźwięki i odgłosy.
W przypadku większej utraty słuchu coraz trudniej jest zrozumieć rozmowy lub odgłosy otoczenia.
W przypadku bardzo poważnej utraty słuchu może dojść do głuchoty lub całkowitej utraty słuchu.
Kobieta z aparatem słuchowym za uchem @ studioworkstock /AdobeStock
Wizyta u lekarza w przypadku ubytku słuchu – leczenie i radzenie sobie z ubytkiem słuchu
Jeśli problemy ze słuchem pojawiają się nagle i towarzyszą im inne objawy, takie jak ból lub gorączka, należy zgłosić się do lekarza.
W takich przypadkach należy zgłosić się do laryngologa. Również w przypadku powoli postępującego ubytku słuchu ważne jest, aby skonsultować się z lekarzem. Jeśli mózg przez dłuższy czas nie odbiera odpowiednich impulsów, zapomina, jak je przetwarzać. Wtedy nawet aparaty słuchowe nie pomagają.
Leczenie zawsze zależy od przyczyny. Jeśli na przykład przewód słuchowy jest zatkany woskowiną, lekarz może go oczyścić.W przypadku infekcji często stosuje się leki zmniejszające obrzęk. W przypadku zapalenia bakteryjnego konieczne może być zastosowanie antybiotyków.
Jeśli struktury w uchu wewnętrznym są trwale uszkodzone, naturalny słuch zazwyczaj nie może zostać w pełni przywrócony. W takich przypadkach stosuje się środki techniczne.
Aparat słuchowy może znacznie poprawić ograniczony słuch. Nowoczesne urządzenia wzmacniają określone dźwięki i tony, ułatwiając w ten sposób rozumienie mowy.
W przypadku bardzo poważnej utraty słuchu, głuchoty lub całkowitej utraty słuchu można również zastosować implanty ślimakowe. Zastępują one częściowo funkcję zniszczonych komórek czuciowych w uchu wewnętrznym.
Również sposób radzenia sobie z niedosłuchem odgrywa ważną rolę w codziennym życiu. Wsparcie ze strony bliskich oraz wczesne zaopatrzenie w urządzenia wspomagające pomagają wielu osobom dotkniętym tym problemem w dalszym aktywnym uczestnictwie w życiu.
Zapobieganie niedosłuchowi
W wielu przypadkach można zapobiegać niedosłuchowi. Szczególnie ważna jest ochrona przed hałasem. Osoby regularnie słuchające muzyki przez słuchawki powinny zwracać uwagę na umiarkowaną głośność. Osoby często narażone na bardzo głośną muzykę lub hałas maszyn powinny stosować ochronniki słuchu.
Również zatyczki do uszu mogą pomóc chronić słuch podczas głośnych koncertów lub w klubach. Dzięki takim środkom często można zapobiec utracie słuchu w starszym wieku.
Konsekwencje nieleczonego ubytku słuchu
Długotrwałe niedosłuchanie może mieć konsekwencje zdrowotne i społeczne. Problemy z komunikacją często powodują, że osoby dotknięte tym problemem wycofują się z rozmów.
U dzieci problemy ze słuchem mogą również mieć poważne konsekwencje. Jeśli dzieci mają trwałe problemy ze słuchem, może to wpłynąć na rozwój mowy, ponieważ ważne dźwięki i bodźce językowe nie są wystarczająco odbierane. Dlatego szczególnie ważna jest wczesna diagnoza i leczenie.
Badania pokazują, że nieleczone upośledzenie słuchu może być czynnikiem ryzyka demencji. Mózg otrzymuje mniej bodźców akustycznych i w związku z tym jest mniej stymulowany. Dlatego ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie niedosłuchu oraz głuchoty u dorosłych.
Często zadawane pytania
Jak rozpoznać niedosłuch?
Typowe objawy to problemy ze słuchem, częste proszenie o powtórzenie oraz trudności w rozmowach w grupie. Ubytek słuchu może również występować, gdy dźwięki i odgłosy wydają się stłumione lub gdy ciche dźwięki nie są już słyszalne.
Jaka jest najczęstsza przyczyna niedosłuchu?
Jedną z najczęstszych przyczyn jest utrata słuchu związana z wiekiem, zwana również presbyakuzją. Wraz z wiekiem komórki zmysłowe w uchu wewnętrznym ulegają powolnemu uszkodzeniu.
Kiedy potrzebny jest aparat słuchowy?
Aparat słuchowy stosuje się, gdy naturalny słuch jest ograniczony przez trwałą utratę słuchu, a osoby dotknięte tym problemem mają wyraźne trudności ze słyszeniem w codziennym życiu.
Czy można zapobiec niedosłuchowi?
W pewnym stopniu można zapobiec utracie słuchu, chroniąc słuch. Obejmuje to stosowanie ochronników słuchu, zatyczek do uszu, odpowiedniej głośności podczas słuchania muzyki przez słuchawki oraz ochronę przed silnym hałasem.
